Ekonomikalıq tsikllar

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Bug'an o'tiw: navigatsiya, izlew

Ekonomikalıq tsikllar - ekonomikanın' bir neshe jıllar dawamında o'siwi h'a'm to'menlewin ko'rsetiwshi protsess esaplanadı. Ayırım ekonomikalıq tsikllar basqa birewlerinen o'siw da'wirinin' dawamlılıg'ı h'a'm aktivligi menen bo'leklenip turadı. Sog'an qaramastan olardın' barlıg'ı bir qıylı da'wirlerdi basıp o'tedi.

Ekonomistler ekonomikalıq tsikllardın' to'rt rawajlanıw da'wirin ko'rsetedi. Birinshi da'wir — ekonomikalıq rawajlanıwdın' en' joqarı da'rejege erisilgen da'wiri. Bul da'wirde ekonomikada tolıq jumıs penen ba'nt bolıw h'a'm o'ndiris tolıq quwat penen islep atırg'anlıg'ı menen ko'zge tu'sedi. Sonday-aq, o'nimlerdin' baha da'rejesi o'siw protsesi ta'sirinde boladı. Son'g'ı basqısh o'ndiristin' pa'seyiw da'wirin o'z ishine aladı. Bunda ba'ntlik da'rejesi to'menleydi biraqta bah'anın' o'siw da'rejesi to'menlemeydi. O'ytkeni, bah'anın' o'siw da'rejesi o'ndiristin' to'menlew da'wiri belsene h'a'm uzaq dawam etkende g'ana to'menlewi mu'mkin. To'menlewdin' to'mengi tochkasında islep shıg'arıw h'a'm ba'ntlik en' to'mengi da'rejege tu'sedi h'a'm en' son'ında janlanıw da'wiri baslanadı. Janlanıw da'wirinde islep shıg'arıw h'am ba'ntlik da'rejesi a'stelik penen ko'terile baslaydı. Ba'ribir o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanbaydı h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilmeydi. O'nimlerdin' bah'ası bolsa o'ndiris quwatlarınan tolıq paydalanıw h'a'm tolıq ba'ntlikke erisilgenge shekem bah'ası o'sip baradı.

Tiykarında ekonomikalıq tsiklları bir qıylı. Biraq ta olardın' ayırımları basqalarınan dawamlılıg'ı h'a'm belsendiligi menen ayırılıp turadı. Sonlıqtan da ekonomistler bul protsesske ekonomikalıq turaqsızlık da'wiri dep tu'sinik beredi h'a'm olardı tu'rlishe bah'alaydı. Mısalı, ayırımları turaqsızlıqtın' tiykarg'ı sebepshisi dep texnikalıq jan'alanıwlardı ko'rsetedi. Olardın' pikiri boyınsha o'ndiriske ilim-texnikanın' jetiskenliklerin qollanıw h'a'r qıylı jıllar dawamında ekonomikadag'ı turaqsızlıqlardın' sebepshisi esaplanadı. Basqa bir topar alımlar ekonomikalıq tsikllardı siyasiy h'a'm tosınnan bolg'an jag'daylarg'a baylanıstıradı. Ekonomikalıq tsikllardı monetar siyasatqa baylanıstıratug'ın alımlar da bar. Yag'nıy, ma'mleket qanshelli ko'p pul basıp shıg'arsa, onın' qa'diri sonshelli to'menlep baradı h'a'm kerisinshe, puldın' mug'darı qanshelli az bolsa, ol o'ndiristin' to'menlewinin' h'a'm jumıssızlar sanının' artıwın sonshelli tezlestiredi.

Ekonomikalıq tsikllardı bah'alawda h'a'r qıylı ko'zqaraslardın' bolıwına qaramay, ko'p g'ana ekonomistler o'ndiris h'a'm ba'ntlik da'rejelerin ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı ko'rsetedi degen pikirdi qollap-quwatlaydı. O'ytkeni, o'ndiristin' bazarg'a belgilep sho'lkemlestirilgen ekonomikada ka'rxanalar o'z tovarların olarg'a talap bolg'an jag'dayda g'ana islep shıg'aradı. Xızmet ko'rsetiwde de mine usı ta'replerin esapqa ala otırıp jolg'a qoyadı. Anıg'ıraq aytqanda, o'ndiris qa'rejetleri ko'p bolsa, ka'rxanalarda tovar h'a'm xızmetlerdi ko'p mug'darda islep shıg'arıw paydalı emes. O'ndi-ristegi ba'ntlik h'a'm da'ramatlar da'rejesinin' to'menligi de mine usında. Ulıwma qa'rejetlerdin' mug'darı qanshelli ko'p bolsa, o'ndiristin' o'siwi u'lken payda keltiredi. Sonlıqtan da o'ndiris, ba'ntlik h'a'm da'ramatlardın' da'rejesi artıp baradı.[1]

Tu'siniklemeler[o'zgertiw]

  1. Korotayev, Andrey V., & Tsirel, Sergey V.(2010). A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratiev Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis. Structure and Dynamics. Vol.4. #1. P.3-57.