No'kis

QARAQALPAQ WİKİPEDİASININ' MAG'LIWMATI
Bug'an o'tiw: navigatsiya, izlew
No'kis
No'kis qalalıq ko'rkem-o'ner muzeyi
No'kis qalalıq ko'rkem-o'ner muzeyi
Flag of No'kis
Flag
Official seal of No'kis
Seal
No'kis (Uzbekistan)
No'kis
No'kis
O'zbekstanda'gı jaylasıwı
Koordinatalar: 42°28′N 59°36′E / 42.467, 59.6
Ma'mleket Flag of Uzbekistan.svg O'zbekstan
Wa'la'yatlar Qaraqalpaqstan
Xalqı sanı (2004)
 - Barlıg'ı 260'000

No'kis - Qaraqalpaqstan Respublikasinin' paytaxti. No’kis Qaraqalpaqstan Respublikasının’ orayında jaylasqan bolıp, A’mu’wda’riyanın’ on’ jag’asında jaylasqan. Ol ten’izdin’ betinen 76 metr uzaqlıta jaylasqan. Qalanın’ batıs ha’m shıg’ıs ta’repleri Qızılqum sho’li menen qorshalg’an. Arqa bo’legi A’mu’wda’riyanın’ deltasına tiyip turadı. Qızketken kanalı pu’tkil qaladan o’tip turadı. Klimatı kontinentallı. 1930-jılı 12-noyabr ku’ni hu’kimet ta’repinen paytaxttı To’rtku’lden No’kiske almastırıw haqqında ma’sele qabıllandı. 1939-jılı No’kis qalası paytaxt boldı. Qala O’zbekistan respublikasının’ arqasında, Aral ten’izine jaqın, u’sh – Qaraqum, Qızılqum ha’m taslı sho’l – U’stirt platosı, ha’m de keyingi jılları qosılg’an to’rtinshisi – Aralqum ha’m Aqqum sho’lleri qorshawında jaylasqan.

Tariyxı[o'zgertiw]

Birinshi bolıp No’kis maydanlarında bizin’ eramızg’a shekemgi 3-4 a’sirlerde adamlar jasay baslag’an. Shursha qalasın tariyxı, No’kis maydanlarında adamlar 2000 jıldan aslam o’mir su’rgenligin aytadı. Arxeologiyalıq qazılıwlar, Shursha qalası bizin’ eramızg’a shekemgi 4-a’sirde a’yyemgi Xorezm ma’mleketinin’ tiykarg’ı bo’legi bolıp esaplang’anın ko’rsetedi. No’kis - qala atı. No’kis Qaraqalpaq na’silinin’ ulıwma atı bolıp esaplanadı. Tariyxıy a’debiyatlarda bul at salıstırmalı kemnen-kem esletiledi. Jergilikli adamlardın’ mag’lıwmatları boyınsha "No’kis" ataması "tog’ız adam" degen ma’nini bildiriwshi, persidlik at "Nukus" atamasına tiykarlang’an eken. Bul at ta tarixıy bir a’psanag’a tiykarlang’an.

Ekonomika[o'zgertiw]

Ha’zirgi waqıtta islep shıg’arıwdın’ tiykarg’ı bo’legi paytaxtta jaylasqan. Olar zamanago’y u’skeneler menen ta’miynelengen, islep shıg’arılıp atırg’an o’nimler jergilikli xalıq ta’repinen talaplar qanıqtırıp atır, tag’ı da eksport qılınıp atırg’an tovarlar o’lshemi de artıp atır. Ha’zirgi waqıtta ba’rshe talaplarg’a juwap beriwshi transportlıq sistema da iske tu’sirilgen. Temir jol baylanıs sisteması qayta on’lanıp, Ushqudıq stantsiyası qosılg’anna keyin, Tashkent penen No’kis qalaları arasındag’ı aralıq ta’wiraq qısqardı. Bunnan basqa da No’kis qalasınan zamanago’y samalyotlarda ko’plegen jo’nelisler qaray ushıw imkaniyatına iye.

Belgili jerler[o'zgertiw]

Savitskiy atındag’ı ma’mleketlik muzey, Berdaq muzeyi, "Tashkent" mimanxanası, bul Xalıqlar doslıg’ı monumenti, Berdaq, Ulug’bek, A’jiniyaz estelikleri. Qala a’tiraplarında Shılpıq – zoroastriyzlıq Daxma, a’yyemgi Mizdakxan esteligi.

Bilimlendiriw[o'zgertiw]

O’zR Pa’nler akademiyası Qaraqalpaqstan bo’limi, 345 pa’n kandidatları, 30 pa’n doktorları. 4 joqarıw oqıw orınları: Qaraqalpaqstan ma’mleketlik universiteti, No’kis ma’mleketlik pedogogikalıq institutı, Tashkent pediyatriya institutı No’kis filiali, Tashkent ma’deniyat institutı No’kis filialı, 16 arnawlı bilimlendiriw orınlar. 80 akademiyalıq litseyler ha’m ka’sip-o’ner kolledjleri. 43 orta arnawlı mektepler. 45 oqıwg’a shekemgi orınlar.

Ma’deniyat ha’m ko’rkem-o’ner[o'zgertiw]

Berdaq atındag’ı muzikaliq-drama teatrı, Jas tamashago’yler teatrı, Gosfilarmonıya, quwırshaq teatrı, 5 xalıq ansamblleri, respublikalıq radio ha’m televideniye, Qaraqalpaqfilm. Jazıwshılar awqamı, Suwretshilerler, jurnalistler, kompozitorlar ha’m arxitektorlar. Savitskiy atindagi ko'rkem - o'ner muzeyi

Den-sawlıqtı saqlaw[o'zgertiw]

5 zamanago’y u’skeneler menen ta’miynlengen sawalandırıw ma’skenleri, 8 qalalıq poliklinikalar. Bul bag’dar boyınsha 551 shıpakerler, 1660 orta meditsina xizmetkerleri jumıs islep atır.

Dene ta’rbiya ha’m sport[o'zgertiw]

Shama menen 230 sport zallar ha’m sport maydanları, sonın’ menen birge qalalıq stadion, qalalıq sport zal, 2 tennis kortları, awır atletika zalları, gu’res zalları, ippodrom, ju’ziw basseynleri, grebli mektebi ha’m t.b.

Transport[o'zgertiw]

Aeroport qa’legen tu’rdegi samalyotlardı qabıllaw imka’niyatına iye; temir jol vokzal; eki avtovokzal. Qalalıq ja’miyetlik transport: mikroavtobuslar ha’m marshrutlı taksiler.

Baylanıs[o'zgertiw]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons has media related to:

Zamanago’y 7 – numeratsiyalı ha’m optikalıq baylanıs menen isleytug’ın ATS(latın, avtomatikalıq telefon stantsiyası), Internet provayderleri.