Ájayıp oyın
Ájayıp oyın (geyde kórkem oyın) (portugalsha: o jogo bonito, [u ˈʒogu boˈnitu] dep aytıladı) ‒ bul futboldıń laqabı bolıp tabıladı. Bul atama 1957-jıldan 1977-jılǵa shekem oynaǵan Braziliyalı futbolshı Pele tárepinen keń tarqalǵan. Bul sóz dizbegi Braziliyada keń qollanılǵan, biraq onıń anıq kelip shıǵıw deregi dawlı. Inglis futbol kommentatorı Styuart Xoll onı 1958-jılı qollanǵan. Xoll Manchester Sitidiń Meyn Rouddaǵı oyının kóriwge barǵanda Piter Doertige hayran qalǵan hám pútkil futboldı sıpatlaw ushın «ájayıp oyın» sóz dizbegin qollanǵan. Óz karerası dawamında Braziliyalı futbolshı Ronaldino jogo bonito («ájayıp oyın») oyın stiliniń wákili bolǵan[1]. Dúnya júzi boyınsha ataqlı bolǵanına qaramastan, Braziliyada «jogo bonito» sóz dizbegi futebol-arte («Kórkem futbol») degen birdey mánisti ańlatatuǵın sóz benen almastırılǵan.
Etimologiya
Bul atamanıń anıq kelip shıǵıw deregi talas-tartıslı. Onıń kelip shıǵıwı Braziliyalı futbolshı Ualdir «Didi» Pereyraǵa tiyisli dep esaplanadı[2], al diktor Styuart Xoll onı 1958-jılı ózi oylap tapqanın aytadı. Inglis jazıwshısı hám futbol ıqlasbenti X. E. Beyts bul atamanı burınıraq qollanǵan, sonıń ishinde 1952-jılı «Ayaqtaǵı aqıl» dep atalǵan gazeta maqalasında oyınnıń artıqmashılıqların maqtap jazǵan[3]. Burınǵı jazıwshılar bul atamanı 1848-jılı Londondaǵı Voksxoll baǵlarında odjibve xalqı tárepinen oynalǵan lakrosstıń ata-babası bolǵan baaga'adoue oyının sıpatlaw ushın[4], al 1890-jılı tennisti súwretlew ushın qollanǵan[5].
Qollanılıwı
Braziliyalı futbolshı Peleniń bul sóz dizbegin futbol menen sinonimge aylandırǵanı tán alınadı[6][7]. 1977-jılı ol óz ómirbayanın «Meniń ómirim hám ájayıp oyın» dep atadı. Kitaptıń alǵı sózinde bılay delingen: «Men bul kitaptı usı ullı oyındı Ájayıp oyınǵa aylandırǵan barlıq adamlarǵa baǵıshlayman»[8]. Bul sóz dizbegi futboldı táriyiplew ushın tilge kirgizilgen.
«Ájayıp oyın» - bul 1996-jılǵı albomnıń ataması. «Úsh arıslan» sıyaqlı futbol gimnlerin óz ishine alǵan bul albom haqqında muzıka jazıwshısı Djon Xarris bılay deydi: «Ol UEFA Evro-1996 aldındaǵı qızǵın atmosfera Birlesken Korolliktiń muzıkantlarınıń qıyalın qalay qozǵaǵanın sáwlelendiredi». Sonday-aq, bul atama Endryu Lloyd Uebberdiń 2000-jılǵı «Ájayıp oyın» myuzikliniń atamasında da qollanılǵan. Ol sonday-aq oyın tariyxın bayan etetuǵın 13 bólimnen ibarat 2002-jılǵı seriyaldıń ataması retinde paydalanılǵan: «Futbol tariyxı: Ájayıp oyın», onı aktyor Terens Stemp tárepinen bayan etilgen.
«Wavin' Flag» qosıǵı - repper K'naan-nıń 2010-jılǵı Qubla Afrikadaǵı Jáhán Chempionatı ushın Coca-Cola kompaniyasınıń reklamalıq gimni - «Ájayıp oyın menen quwanayıq» degen qatardı óz ishine alǵan[9]. 2014-jıldıń yanvar ayında New Model Army toparı «Spirit of Football» joybarın qollap-quwatlaw ushın «The Beautiful Game» atlı qosıq shıǵardı[10]. «The Beautiful Game» ataması menen futbol podkastı da shıǵarıldı[11].
Qollanılǵan terminler
Sport kiyimlerin islep shıǵarıwshı Nike kompaniyası óziniń futbol reklamalarında «ájayıp oyın» sóz dizbegine súyengen. 1996-jılı Nike kompaniyasınıń «Jaqsılıq hám jamanlıq» atlı reklaması Rim amfiteatrında ótkerilgen gladiatorlar oyının sáwlelendirdi. Bunda dúnyanıń hár túrli mámleketlerinen kelgen on futbolshı, sonıń ishinde Erik Kantona, Ronaldo, Paolo Maldini, Luish Figu, Patrik Klyuyvert, Ian Rayt hám Xorxe Kampos «ájayıp oyındı» «shaytan jawıngerler» komandasınan qorǵaydı. Reklama Kantonanıń Ronaldodan toptı alıp, jaǵasın kóterip, «Au revoir» degen aqırǵı sózdi aytıwı hám toptı urıp jamanlıqtı joq etiwi menen juwmaqlanadı[12].
Nike kompaniyası futbol ónimleri ushın óziniń bir uranı sıpatında portugal tilindegi «joga bonito» sóz dizbegin qollanadı - bul «ájayıp oyna» degendi ańlatadı, «ájayıp oyın» emes, ol «jogo bonito» bolar edi. Nike 2006-jılǵı FIFA Jáhán Chempionatı aldınan «joga bonito» uranın oyınshılardıń maydandaǵı minez-qulqın tártipke salıw maqsetinde qollanıwdı basladı. Burınǵı xalıqaralıq futbolshı Erik Kantona menen birge islesip hám onıń járdeminde, Nike sheberlik hám qádir-qımbatqa tolı, teatrlıq háreketler hám jaman sportshılıq ruwxınan awlaq oyındı ilgerletiw ushın bir qatar reklamalar shıǵardı[13]. Sport kiyimlerin islep shıǵarıwshı Adidas kompaniyası da UEFA Euro 2016 turniriniń rásmiy oyın tobın Adidas Beau Jeu dep atadı, bul inglis tiline «The Beautiful Game» («Ájayıp oyın») dep awdarıladı.
Derekler
- ↑ «Ronaldinho's Biography».
- ↑ Moore, Brian (15 July 2010). "South Africa World Cup besmirched 'beautiful' game". The Daily Telegraph (London). https://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/world-cup-2010/7890542/Brian-Moore-South-Africa-World-Cup-besmirched-beautiful-game.html.
- ↑ Bates (16 November 1952). "The Sunday Times". http://www.hebatescompanion.com/node/1091.
- ↑ Catlin. Notes of eight year's travels and residence in Europe..., 1848.
- ↑ Heathcote. Tennis, 1890.
- ↑ "Pelé's journey from street urchin to soccer's greatest star hits the big screen". https://www.foxnews.com/entertainment/peles-journey-from-street-urchin-to-soccers-greatest-star-hits-the-big-screen.
- ↑ "The World Cup will show why football is still a beautiful game". https://www.telegraph.co.uk/culture/10887009/The-World-Cup-will-show-why-football-is-still-a-beautiful-game.html.
- ↑ Pelé; Robert L. Fish; Shep Messing. My Life and the Beautiful Game: The Autobiography of Pelé. Skyhorse Publishing Company, Incorporated, 2007 — v bet. ISBN 978-1-60239-196-3.
- ↑ "Rapper K'Naan's Wavin' Flag in World Cup triumph". https://www.bbc.com/news/10342791.
- ↑ «New Model Army's "Beautiful Game" « The Ball 2014». Theball.tv. 8-avgust 2021-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 28-may 2014-jıl.
- ↑ «The Beautiful Game». The Beautiful Game. 22-fevral 2014-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 28-may 2014-jıl.
- ↑ Jackson. Sport, Culture and Advertising: Identities, Commodities and the Politics of Representation. Routledge — 186 bet. ISBN 978-0-415-33992-6.
- ↑ Kane. «Let football eat itself». The Guardian (18-iyul 2006-jıl). 4-noyabr 2020-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 22-sentyabr 2014-jıl.