Ánew

Ánew
Ánew ;
	37°53′0″N 58°32′0″E / 37.88333°N 58.53333°E
Aymaq túri	qala
Mámleket	Túrkmenstan
Wálayat	Ahal wálayatı
Rayon	Aq biyday rayonı
Statusı	qala
Xalıq sanı (2022)	28,653 adam
Waqıt zonası	UTC+5
	Ánew

Ánew (túrkmenshe: Änew, rus: Аннау, latınsha: Annau) — Túrkmenstandaǵı qala. 2022-jıl 20-dekabrge shekem ol Ahal wálayatınıń orayı bolǵan^[1]. Bul aymaqta eramızǵa shekemgi 5500-jıllardan baslap adamlar jasap kelmekte. Ánewdegi tariyxtan aldınǵı mákan-jaylar 1904-jılı Rafael Pampelli hám Uilyam Morris Devis tárepinen ótkerilgen qazıw jumısları dawamında tabılǵan. 2022-jılǵı maǵlıwmatlarǵa bola, qala xalqınıń sanı 28,653 adamdı quradı^[2].

Etimologiyası

«Ánew» sózi parsı tilinen awdarǵanda «jańa suw» degendi ańlatadı^[3].

Geografiyası

Ánew Kopetdaǵ taw dizbeginiń eteginde jaylasqan^[4]. Ol Ashxabad qalasınan qublaǵa qarap 8 km qashıqlıqta jaylasqan^[3].

Tariyxı

Bul aymaqta Eneolit dáwirindegi Ánew mádeniyatına tiyisli qáwimler jasaǵan^[5]. Ánewdiń arqa bóliminde adamlar eramızǵa shekemgi 5500-jıllar átrapında jasay baslaǵan. Bul mákan-jay eramızǵa shekemgi 3000-jılǵa shekem jasap kelgen hám keyinshelik qublaǵa kóshken. Qubla bólimde adamlar eramızǵa shekemgi 3000-jıldan 1000-jılǵa shekem jasaǵan^[6].

1456–1457-jıllar aralıǵında bul jerde úlken meshit qurılǵan. 1948-jılǵı Ashxabad jer silkiniwi onı wayran etken^[7].

2008-jıl 3-fevralda Ánewge qala statusı berildi^[8]. TÜRKSOY mádeniyat ministrleriniń Turaqlı keńesiniń 39-sessiyasında qala 2024-jıl ushın «Túrkiy dúnyasınıń mádeniy paytaxtı» dep járiyalandı^[9]^[10].

Arxeologiyası

1866-jılı rus generalı bul aymaqtaǵı qorǵanlardı (tóbelerdi) ishinde ǵáziyne bar dep isenip, izertlew jumısların alıp barǵan^[3]. Rafael Pampelli hám Uilyam Morris Devis 1904-jılı Ánewde qazıw jumısların ótkergen^[11]. Xubert Shmidt hám Vilgelm Dyörpfeld Pampelliniń qazıw jumıslarına basshılıq etken^[12]. Bul qazıw jumısları nátijesinde Ánewde tariyxtan aldınǵı mákan-jay tabılǵan^[13]. Pampelli 1908-jılı taǵı bir qazıw jumısın alıp barǵan^[6]. Frenk T. Xibit bolsa bul aymaqtı 1993-jılı qazıp izertlegen^[14].

Eramızǵa shekemgi 4500 hám 1000-jıllar aralıǵında bul aymaqta aǵash kómiri kóp bolǵan^[4]. Áyyemgi Ánewde tabılǵan dán qaldıqlarınıń 85-90% arpa ekenligi anıqlanǵan^[15].

Derekler

↑ "Постановление Меджлиса Милли Генгеша Туркменистана об отнесении к категории города нового современного административного центра Ахалского велаята и присвоении ему наименования" (in ru). Электронная газета «Золотой век». 21 December 2022. https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/68829/postanovlenie-medzhlisa-milli-gengesha-turkmenistana-ob-otnesenii-k-kategorii-goroda-novogo-sovremennogo-administrativnogo-centra-ahalskogo-velayata-i-prisvoenii-emu-naimenovaniya.
↑ «Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti». www.stat.gov.tm. Qaraldı: 2025-jıl 4-dekabr.
1 2 3 Rapp 2015, s. 27.
1 2 Miller 1999, s. 14.
↑ Hiebert 2002, s. 33.
1 2 Good 2012, s. 115.
↑ Chmelnizkij, Sergej „Arquitectura“,. Islam: Arte y arquitectura (es-ES). h.f. ullmann, 2007 — 424-425 bet. ISBN 978-3-8331-3536-1.
↑ Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана 2008.
↑ «Änew şäheri – türki dünýäsiniň medeni paýtagty boldy» (tk-TK). TÜRKMENISTAN WE DÜNÝÄ HABARLARY (2022-jıl 5-noyabr).
↑ Nyýazmämedow, Çerkez (26 December 2022). "Новый облик древнего города" (in ru). Нейтральный туркменистан. https://metbugat.gov.tm/newspaper/download?id=9535.
↑ Rapp 2015, s. 28.
↑ Rapp 2015, s. 29.
↑ Hiebert 2002, s. 27.
↑ Rapp 2015, s. 34.
↑ Miller 1999, s. 16.

Ádebiyatlar

Sırtqı siltemeler

ANAW (Anau) iranicaonline.org

Úlgi:Túrkmenistan qalaları

[decree20221220-1] "Постановление Меджлиса Милли Генгеша Туркменистана об отнесении к категории города нового современного административного центра Ахалского велаята и присвоении ему наименования" (in ru). Электронная газета «Золотой век». 21 December 2022. https://turkmenistan.gov.tm/ru/post/68829/postanovlenie-medzhlisa-milli-gengesha-turkmenistana-ob-otnesenii-k-kategorii-goroda-novogo-sovremennogo-administrativnogo-centra-ahalskogo-velayata-i-prisvoenii-emu-naimenovaniya.

[2] «Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti». www.stat.gov.tm. Qaraldı: 2025-jıl 4-dekabr.

[FOOTNOTERapp201527-3] 1 2 3 Rapp 2015, s. 27.

[FOOTNOTEMiller199914-4] 1 2 Miller 1999, s. 14.

[FOOTNOTEHiebert200233-5] Hiebert 2002, s. 33.

[FOOTNOTEGood2012115-6] 1 2 Good 2012, s. 115.

[Hattsteinm-7] Chmelnizkij, Sergej „Arquitectura“,. Islam: Arte y arquitectura (es-ES). h.f. ullmann, 2007 — 424-425 bet. ISBN 978-3-8331-3536-1.

[FOOTNOTEОфициальная_хроника:_Халк_Маслахаты_Туркменистана_принял_Постановление_об_изменении_статуса_некоторых_городов_и_поселков_Туркменистана2008-8] Официальная хроника: Халк Маслахаты Туркменистана принял Постановление об изменении статуса некоторых городов и поселков Туркменистана 2008.

[9] «Änew şäheri – türki dünýäsiniň medeni paýtagty boldy» (tk-TK). TÜRKMENISTAN WE DÜNÝÄ HABARLARY (2022-jıl 5-noyabr).

[10] Nyýazmämedow, Çerkez (26 December 2022). "Новый облик древнего города" (in ru). Нейтральный туркменистан. https://metbugat.gov.tm/newspaper/download?id=9535.

[FOOTNOTERapp201528-11] Rapp 2015, s. 28.

[FOOTNOTERapp201529-12] Rapp 2015, s. 29.

[FOOTNOTEHiebert200227-13] Hiebert 2002, s. 27.

[FOOTNOTERapp201534-14] Rapp 2015, s. 34.

[FOOTNOTEMiller199916-15] Miller 1999, s. 16.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]