Ápsana

Ápsana — awızeki ádebiyattıń keń tarqalǵan janrlarınıń biri. Bul qanday da bir tariyxıy waqıya, ataqlı tulǵa, geografiyalıq orın yamasa tábiyat qubılısları haqqındaǵı kórkemlep aytılatuǵın, fantastikalıq elementlerge bay ráwiyat^[1].

Sózdiń mánisi hám kelip shıǵıwı

«Ápsana» sózi parsı tilindegi «afsanah» (افسانه) sózinen alınǵan bolıp, parsı tilinde «ertek», «ráwiyat», «oydan shıǵarılǵan gáp» degen mánilerdi bildiredi^[2]. Qaraqalpaq tilinde bul sóz kóbinese áwladtan-áwladqa awızeki túrde ótip kelgen, túp-tamırı haqıyqatqa tiykarlanǵan, biraq waqıt ótiwı menen ózgertilgen qıssalardı túsındiriw ushın qollanıladı^[1].

Ápsananıń ráwiyattan parqı

Kóbinese ápsana hám ráwiyat (legenda) sózleri bir-birine jaqın mánide qollanıladı. Biraq olardıń tómendegi parqı bar^[1]:

Ráwiyat — tiykarınan bolǵan tariyxıy waqıya yamasa hámme biletuǵın tariyxıy tulǵa (mısalı: Alpamıs, Edige) átirapında quraladı.
Ápsana — kóbirek qıyalǵa hám mifologiyalıq elementlerge jaqın boladı. Onıń ishinde sıyqırlıq yamasa ájayıp qubılıslar kóbirek ushırasadı.

Qaraqalpaq folklorındaǵı ápsanalar

Qaraqalpaq awızeki dóretiwshiliginde ápsanalar júdá áhmiyetli orın tutadı. Olar kóbinese tómendegi temalarǵa baǵıshlanadı:

Geografiyalıq orınlar: Aral teńizi, Ámiwdárya yamasa Sultan Uwayıs baba tawlarınıń payda bolıwı haqqında.
Tariyxıy estelikler: Shılpıq, Gáwir qala sıyaqlı áyyemgi qorǵanlar haqqındaǵı xalıq mifları.
Janıwarlar hám ósimlikler: Qanday da bir qustıń yamasa terektiń qasiyetleri haqqında kórkem gápler.

Derekler

1 2 3 «ÁDEBIYAT SABAǴÍNDA AŃÍZ HÁM ÁPSANA JANRÍNÍŃ ÓZGESHELIKLERINOQÍTÍW USÍLLARÍ».
↑ Б. В. Миллер, В. С. Расторгуева. Персидско-русский словарь, 1960 — 668 bet.

[ádebiyat-1] 1 2 3 «ÁDEBIYAT SABAǴÍNDA AŃÍZ HÁM ÁPSANA JANRÍNÍŃ ÓZGESHELIKLERINOQÍTÍW USÍLLARÍ».

[2] Б. В. Миллер, В. С. Расторгуева. Персидско-русский словарь, 1960 — 668 bet.

[1]

[2]