Úlken beslik (Argentina futbolı)

«Historia de los 5 Grandes del Fútbol Argentino» kitabınıń muqabası (1937-jılı basılǵan), onda Úlken Beslik súwretlengen, shepten ońǵa: Boka Xuniors, River Pleyt, Rasing, Independente hám San Lorenso.

Argentina futbolında Úlken Beslik (ispansha: Cinco Grandes) dástúrli eń jaqsı bes klubtı ańlatadı: Boka Xuniors, Independente, Rasing, River Pleyt hám San Lorenso.

Tariyxı

Bul termin 1937-jılı 4-avgustta Argentina Futbol Associaciyası (AFA) sport klubları ushın proporcional wákillik sistemasın engizgende payda boldı: 15,000 yamasa onnan kóp aǵzası bar, turnirde keminde 20 jıl oynaǵan hám eki yamasa onnan da kóp chempionlıqqa iye bolǵan klublardıń dawısı úsh ese, 20 jıllıq tájiriybesi hám 10,000 nan 15,000 ǵa shekem aǵzası yaki bir chempionlıǵı bar klublardıń dawısı eki esege teńlestirildi, al qalǵanlarınıń dawısı ádettegidey boldı. Boka Xuniors, Independente, Rasing, River Pleyt hám San Lorenso ǵana úsh esege teńlestirilgen dawısqa iye bolǵan bes klub boldı. Sol waqıttan berli bul bes komanda Argentina futbolında jetekshi rol atqarıp keldi, hám AFAnıń dáslepki 36 jılında (1931-jıldan 1966-jılǵa shekem) bul beslikten tısqarı hesh bir komanda chempionlıqtı jeńip ala almadı; bunı birinshi bolıp 1967-jılı Estudiantes (LP) ámelge asırdı. Bul qarar AFAnıń 286-sanlı byulleteninde rásmiy túrde járiyalandı.

Bul qarar talqılawlarǵa sebep boldı, ayırım jurnalistler óz pikirlerin bildirdi, mısalı tómende keltirilgen:

«Tiykarǵı bes klub endi futboldı basqarıp atır. Hárbiriniń úsh dawısı on bes dawıstı quraydı, al Ekinshi Divizionnıń wákiliniń tek bir dawısı bar. Sol sebepli olar qálegen zatın alıw ushın kópshilik bolıp tabıladı.» - ''La Kancha'' jurnalı, 1937-jıl 10-avgust

«Biraz waqıttan berli ''úlken bes'', blok bolıp birlesip...» - ''El Mundo'' gazetası, 1937-jıl 1-sentyabr

1941-jılı avgustta belgisiz sport jurnalistleri tárepinen jazılǵan «Historia de los 5 Grandes del Fútbol Argentino» kitabında bılay delingen edi «...bul kommerciyalıq maqsetsiz jazılǵan, millionlaǵan futbol ıqlasbentlerine tereń hám dál maǵlıwmat beriw maqsetin orınlap, olardıń qáte pikirden qashıwı ushın, bul tez-tez júz beriwshi qızǵın talqılawlardı boldırmaw ushın anıq maǵlıwmat bolıp xızmet etedi».

«Sigarilos Imparsiales» kompaniyasınıń reklaması, shama menen 1950-jıllar, onda «úlken jetilik» súwretlengen.

Dawıs hár eki jılda bir ózgeretuǵın edi. 1941-jılı martta Urakan úshke teńlestirilgen dawısqa iye bolǵan altınshı klub boldı. Bul qarar bir jıldan keyin, «Imparsiales» sigaretleri Urakandı úlken altılıqqa qosqan reklama shıǵarǵanda, al sigaret brendin «jetinshi úlken» dep ataǵanda óz sáwleleniwin tapqan.

Basqa qosımshalar 1949-jılı boldı, sol waqıtta AFA La-Plata klubları Estudiantes (LP) hám Gimnasiya i Esgrima (LP) sonday-aq Chakarita Xuniorstıń ótinishlerin maqulladı, bul olardıń dawısın ekige arttırdı, AFAnıń 1443-sanlı byulletenindegi maǵlıwmatqa muwapıq. Soǵan qaramastan, ayırım ótinishler qabıl etilmedi. Nyuells Old Boyz, Lanus, Platense hám Veles Sarsfild olardıń arasında edi.

Proporcional dawıs 1955-jılı yanvarǵa shekem saqlanıp qaldı, sol waqıtta náwbetten tısqarı jıynalıs barlıq wákillerdiń sol waqıttan baslap bir dawısqa iye bolatuǵınlıǵı haqqında qarar qabıl etti.

Sholıw

Bul bes komanda Argentinadaǵı eń ataqlı komandalar bolıp tabıladı hám pútkil mámleket boylap (tek ǵana ayırım qala yamasa aymaqlarda emes) ıqlasbentleri bar jalǵız komandalar. Boka Xuniors (16.1 million ıqlasbent), River Pleyt (13.7 million), Independente (4.6 million), San Lorenso (4.2 million) hám Rasing (3.9 million) Argentinadaǵı ıqlasbentler bazasınıń derlik 86%in quraydı (biraq bul adamlardıń áhmiyetli azıraq bólegi kishirek klublardıń da ıqlasbentleri bolıp tabıladı, ádette tómengi divizionnan, bul Argentinada keń taralǵan qubılıs), olar eń úlken hám eń tabıslı futbol klubları bolıp tabıladı. Úlken Beslik sonday-aq Argentina Primera Divizionı tariyxında jeńip alınǵan Argentina milliy chempionlıq titulları sanı boyınsha dárejelengende eń tabıslı bes klub bolıp tabıladı.

Úlken Beslik klublarınıń barlıǵı Úlken Buenos-Ayres aymaǵında jaylasqan (Boka Xuniors, River Pleyt hám San Lorenso Buenos-Ayres qalasınıń ózin-ózi basqarıwshı aymaǵında jaylasqan, al Independente hám Rasing oǵan jaqın ornalasqan Avelyaneda qalasında, Buenos-Ayres provinciyasınıń quramında).

Bul termin házirgi waqıtta anıq bir anıqlamasız hám belgilengen tártipsiz, Argentina futbolında jargon sıpatında qollanıladı; basqa kúshli komandalardıń ıqlasbentleri Altınshı Úlken ideyasın usınadı.

Úlken Beslik arasında eki derbi bar: Boka Xuniors hám River Pleyt arasındaǵı superderbi (El Superklasiko), ol dúnyadaǵı eń úlken hám eń áhmiyetli derbilerdiń biri esaplanadı, hám Independente hám Rasing arasındaǵı Avelyaneda derbisi, bul mámlekette ekinshi áhmiyetli hám sonday-aq dúnyadaǵı eń áhmiyetli derbilerdiń biri. San Lorensonıń derbisi Urakan klubı menen bolıp tabıladı, bul klub Úlken Beslik qatarına kirmeydi, biraq 1946-jılı úshke teńlestirilgen dawısqa eristi hám ortasha ólshemdegi komanda esaplanadı.