Ǵarip ashıq dástanı

«Ǵarip ashıq» dástanı — shıǵıs xalıqlarına keń tarqalǵan liro-epikalıq dástan esaplanadı. Dástannıń qaraqalpaqsha bir neshe variantları bar. Sonıń ishinde eń kólemlisi hám qaraqalpaq qıssaxanları tárepinen kóp atqarılǵan versiyası kórnekli shayır, xalıq aǵartıwshısı Qazı Máwlik tárepinen tolıqtırılǵan nusqa bolıp tabıladı. Bul versiyanıń júzege keliwi haqqında Qazı Máwliktiń (Máwdit Bekmuhammed ulı) ózi balası Abdulla menen sáwbetinde...«jas jigit oqıwım edi. Gúrlenge dayılarıma izlep bardım. Házirgi óziń biletuǵın bólim Mátyaqıptıń awılında jasaytuǵın dayılarımda bir qız bar eken, ózi ilim-talap hám xoshxat, mennen eki jas shamasında úlken eken. Júdá aqıllı, iybeli bul qız kóp kitaplardı jıynaǵan. Maǵan bul makul kelip, bwl kitaplardı oqıp minez-qulıqlar menen shuǵıllanıp, shama menen bir ay sáwbetlesip elge kaytpaqshı boldım. Bul qızdıń maǵan jaqsı múnásibette bolǵanı sonshelli, kitaplarınan kereginshe alıwıma ruxsat etti. Ásirese, «Ǵarip ashıq» dástanınıń bir neshe túrli nusqasın ánjam etken eken.

1985-jılı jarıqqa shıqqan «Qaraqalpaq folklorı» kóp tomlıǵında dástannıń Á.Shamuratov, X.Abutov, J.Babaniyazov, N.Qoshekenov, Á.Tariyqov tárepinen aytılǵan nusqalar paydalanılǵan. Bіraq Qazı Máwlіk varianti házirge shekem jariyalanbaǵan nusqalardıń biri ekenligi belgili. Dástan kitabıy tilde dóretilgen bolıp, qıssaxanlar arasında kóp atqarılǵan. Sonlıqtan onda Orta Aziyaǵa tarqalǵan «túrki» dep atalǵan jazba ádebiy tildiń elementleri basım. Dástannıń Qazı Máwlik atqarǵan hám qayta islep shıqqan versiyası shayırdıń balası Abdulla Hábibullaevtıń qolında saqlanıp kelgen edi. «Ǵárіp ashıq» dástannıń bul variantı ilimiy jámiyetshіlіkke burınnan belgili. Usı nusqa shayırdıń aqlıǵı Payzulla Hábibullaev tárepinen Ózbekstan Ilimler akademiyası Qaraqalpaqstan boliminiń fundamental kitapxanasınıń qoljazbalar fondına 2012-jılı tapsırıldı (Inv. №182154) hám tuńǵısh márte jariyalanbaqta.