6+5 qaǵıydası

6+5 qaǵıydası 2008-jıldıń may ayında FIFA tárepinen qabıl etilgen futbol associaciyası qaǵıydası ushın usınıs boldı, biraq ol 1999-jıldan berli dodalanıp kelingen. Bul ideya 2010-jıldıń iyun ayında biykarlandı. Qaǵıyda boyınsha, hárbir oyınnıń baslanıwında hárbir klub óz eliniń milliy komandasında oynawǵa huqıqlı bolǵan keminde altı oyınshını maydanǵa shıǵarıwın talap etti.

Anıqlama

Hárbir oyınnıń baslanıwında, hárbir klub óz eliniń milliy komandasında oynawǵa huqıqlı bolǵan keminde altı oyınshını maydanǵa shıǵarıwı kerek. Biraq, klub penen shártnama dúzgen huqıqlı emes oyınshılar sanına hám trenerlerge sportlıq emes sheklewlerdi boldırmaw ushın almastırıwshılarǵa (potencial túrde oyın aqırında 3+8) sheklew qoyılmaǵan.

Túsindiriw

Bul qaǵıydanıń maqseti ‒ sırt el oyınshıların komandaǵa alıwǵa kóbirek qollanıp atırǵan futbol klublarınıń milliy sáykesligin qayta tiklew. Sonday-aq, bul úlken hám kishi futbol klubları arasındaǵı ósip baratırǵan ayırmashılıqtı azaytıwǵa baǵdarlanǵan. Qaǵıydanıń atı oyın baslanǵanda maydanǵa shıǵatuǵın hárbir klubtıń 11 oyınshısınan kelip shıqqan, olardıń altawı milliy komanda ushın oynawǵa huqıqlı bolıwı kerek, al qalǵan bes oyınshıǵa bul sheklew qollanılmaydı.

FIFA Kongressi tárepinen qabıl etilgen qarar

FIFA Kongressi 2008-jıldıń 29-30-may kúnleri Sidneyde ótkerilgen májilisinde tómendegilerdi sheshti:

1. Joqarıda aytılǵan Kongresste belgilengen «6+5» maqsetlerin tolıq qollap-quwatlaw,
2. FIFA hám UEFA prezidentlerinen Evropa ushın, sport dúnyası menen birge – futboldıń baslı qatnasıwshıları, sonday-aq Xalıqaralıq Olimpiada komiteti hám xalıqaralıq federaciyalar menen birlikte, usı áhmiyetli sport maqsetlerine erisiw ushın nızam sheńberinde barlıq múmkin bolǵan usıllardı izertlewdi dawam etiwdi talap etiw,
3. FIFA Prezidentine, zárúr bolǵan jaǵdayda, tiyisli konfederaciya menen birge basqa kontinentlerde de usıǵan uqsas qádemlerdi ámelge asırıw wákilligin beriw.

6+5 qaǵıydasınıń tiykarı

1. Futboldıń tiykarı - milliy komanda futbolı menen klub futbolı arasındaǵı úylesimlik hám teńsalmaqlılıq bolıp tabıladı.
2. Klublardıń milliy sáykesligin joytıwı birinshi aytılǵanǵa qáwip tuwdırmaqta hám ekinshisinde teńsizliktiń artıwına alıp kelmekte, usınıń nátiyjesinde ekewi arasındaǵı finanslıq hám sportlıq ayırmashılıq keńeymekte, klub jarıslarınıń básekige uqıplılıǵı tómenlemekte hám olardıń nátiyjeleriniń boljawǵa bolatuǵınlıǵı artpaqta.
3. Qorǵaw
   1. jas oyınshılardıń bilim alıwı hám shınıǵıwı,
   2. klublardıń shınıǵıwı,
   3. futboldaǵı kúsh-jiger hám motivaciya qádiriyatları, ásirese jas oyınshılar ushın, milliy komandalardı qorǵawdıń hám klub futbolında sportlıq hám finanslıq teńsalmaqlılıqtı qayta ornatıwdıń tiykarǵı elementi bolıp tabıladı.
4. Ótken ásirde futboldıń ulıwma rawajlanıwı kontinentler, eller hám futboldaǵı baslı qatnasıwshılar arasındaǵı teńsizlikler artqan jaǵdayda dawam etpegen bolar edi.

6+5 qaǵıydasınıń kalendarı

Maqset - klublarǵa óz komandaların bir neshe jıl dawamında sáykeslestiriwge waqıt beriw ushın 2010-11-máwsimniń basınan baslap izbe-iz ámelge asırıwdı baslaw:

Evropa Awqamındaǵı nızamlı jaǵday

6+5 qaǵıydası Evropa Awqamı tárepinen kóp márte nızamsız dep sıpatlanǵan hám 2008-jıldıń 9-mayında Evropa Parlamenti tárepinen biykarlanǵan. Bul qaǵıyda ES Shártnamasınıń 48-statyasına hám Bosman qararına qarama-qarsı keledi. FIFA Prezidenti Sepp Blatter 2008-jıldıń 22-iyulında Evropa futbol ligalarınıń wákilleri menen ushırasıp, jańa qaǵıydanı túsindiriw hám oǵan qollaw-quwatlaw alıw ushın jıynalıs ótkergen.

2008-jıldıń 27-28-noyabrinde Biarricte Evropa sport ministrleriniń rásmiy emes ushırasıwında FIFA óziniń usınılǵan qaǵıydasına jáne qollaw-quwatlaw izlegen. Juwmaqlawshı málimlemede ministrler «hárbir eldegi professional klublar komandaların milliy komandalarǵa ótiwge uqıplı sportshılardıń qatnasıwın rawajlandırıwǵa, Evropa Awqamı nızamlarına muwapıq, kásiplik dárejedegi sporttıń aymaqlıq hám milliy tamırların bekkemlew ushın xalıqaralıq federaciyalar tárepinen usınılǵan baslama boyınsha qosımsha talqılawlardı xoshametlew» qálewin bildirgen.

FIFA dialogtıń dawam etiwine qanaatlanǵanlıǵın bildirgen bolsa da, Evropa Awqamı komissarları «6+5 qaǵıydası puqaralıq belgisi boyınsha tuwrı kemsitiwge tiykarlanǵan hám sonlıqtan Evropa Awqamı nızamınıń tiykarǵı principleriniń birine qarsı» ekenligi haqqındaǵı óz kózqarasların qaytaladı. Baqlawshılar jaǵdaydıń ózgermegenligi haqqında juwmaq shıǵardı.

Ǵárezsiz Evropa isleri institutı (INEA) FIFA tárepinen usı qaǵıydanıń házirgi Evropa Awqamı nızamları boyınsha nızamlı ekenligin izertlew ushın tapsırma alǵan edi. 2009-jıldıń 26-fevralında INEA «6+5 qaǵıydasın Evropa Jámiyeti nızamlarına muwapıq ámelge asırıw múmkin» dep járiyalanǵan ekspert pikirin járiyaladı.

2010-jıldıń iyun ayında FIFA Evropa Awqamınıń miynet nızamlarına qarama-qarsı keliwi múmkin bolǵan dawamlı táshwishler sebepli 6+5 qaǵıydasın engiziw jobasınan bas tarttı.