Aliqul Osmonov

Alykul Osmonov
Alykul Osmonov
Алыкул Осмонов
	Osmonov 200 qırǵız somında
Tuwılǵan sánesi	21-mart 1915
Tuwılǵan jeri	Qaptal-Arıq, Qırǵızstan
Qaytıs bolǵan sánesi	12-dekabr 1950 (35 jasta)
Qaytıs bolǵan jeri	Bishkek, Qırǵızstan, SSSR
Dóretiwshilik túri	shayır, awdarmashı, jurnalist
Ataqları hám sıylıqları	Stalin sıylıǵı, Lenin sıylıǵı

Alykul Osmonov (Kyrgyz: Алыкул Осмонов; 1915-jıl 21-mart — 1950-jıl 12-dekabr) — qırǵız shayır, dramaturg hám awdarmashısı^[1]. Qırǵızstandaǵı zamanagóy poeziyanıń rawajlanıwına úlken úles qosqan tulǵa. Onıń tiykarǵı xızmetleri — poeziyanı awızeki dástúrden jazba ádebiy dástúrge ótkiziw, dúnyalıq temalarǵa, ishki emociyalarǵa, kúndelikli turmısqa hám milliy patriotizmge dıqqat qaratıw boldı. Sonday-aq ol William Shakespeare, Sándor Petőfi hám Aleksandr Pushkin sıyaqlı kóplegen Evropa avtorların qırǵız tiline awdarǵan.

Biografiyası

Osmonov Qırǵızstannıń Panfilov rayonındaǵı Qaptal-Arıq awılında (Bishkekten, shama menen, 75 km batısta) tuwılǵan. Jaslayın jetim qalıp, mámleket qarawında, dáslep Bishkek, keyin ala Tokmok jetimxanalarında tárbiyalanǵan. 1929-jıldan baslap Bishkek pedagogikalıq mektebinde oqıǵan, biraq jetimxanada juqtırıp alǵan kókirek awırıwı (tuberkulez) sebepli oqıwdı taslawǵa májbúr boldı.

Soǵan qaramastan, ol jurnalistlik iskerligin baslap, Sovet dáwirindegi bir neshe qırǵız tilindegi gazetalar menen islesken, atap aytqanda «Chabul» («Shabıwıl»), «Leninchil Jash» («Leninshi jas») hám «Kyzyl Kyrgyzstan» («Qızıl Qırǵızstan», házirgi «Kyrgyz Tuusu»). 1939-jıldan 1940-jılǵa shekem Qırǵızstan Milliy jazıwshılar awqamınıń bas xatkeri bolıp xızmet etti. Bir jıl aldın ol SSSR Jazıwshılar awqamına aǵza bolǵan edi.

Onıń birinshi qosıǵı — «Kyzyl Juk» («Qızıl júk», 1930), al birinshi toplamı — «Tandagy Irlar» («Tańdaǵı qosıqlar») 1935-jılı basıp shıǵarıldı. Iskerligi dawamında ol 500ge shamalas qosıq jazǵan, olardıń arasında tanımalı «Mahabat» («Muhabbat») toplamı bar. Áhmiyetli awdarmaları qatarına Shota Rustavelidiń «Jolbarıs terisin jamılǵan batır» (The Knight in the Panther's Skin) dástanı, Shekspirdiń «Otello» hám «On ekinshi tún» shıǵarmaları, sonday-aq Pushkinniń «Evgeniy Onegin» romanı kiredi. Bir neshe qosıqları onıń jeke turmısı hám romantikalıq keshirmeleri, atap aytqanda birinshi muhabbatı Aida hám Zeynep Sooranbaeva menen bolǵan (1941–1943) sátsiz nekesi, sonday-aq, ata-anasınıń hám qızınıń (1943) ólimi sıyaqlı awır joǵaltıwları tásirinde jazılǵan^[2]. Ol ózi 1950-jılı Bishkek qalasında ókpe qabınıwı (pnevmoniya) sebepli 35 jasında qaytıs boldı^[3].

Sıylıqları hám yad etiliwi

Osmonov 1950-jılı «Stalin sıylıǵı» (SSSR Mámleketlik sıylıǵı) menen, 1967-jılı bolsa ólgeninen soń «Lenin sıylıǵı» menen sıylıqlanǵan. Onıń súwreti hám qosıǵınan bólim 200 qırǵız somı banknotında súwretlengen, al Bishkek qalasında Milliy kitapxana aldında onıń esteligi ornatılǵan. Búgingi kúnde onıń húrmetine Bishkek, Tokmok, Sholpan-Ata hám tuwılǵan awılı Qaptal-Arıqta bir neshe muzeyler iskerlik kórsetpekte.

Derekler

↑ «Алыкул Осмонов». sputnik.kg (21 iyun 2020). 2018-jıl 14-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
↑ На днях состоится премьера картины «Мезгил жана Алыкул» о поэте Осмонове [фото]
↑ «АЛЫКУЛ ОСМОНОВ – КЫРГЫЗ ПОЭЗИЯСЫНЫН ЧОЛПОН ЖЫЛДЫЗЫ». journalist.kg (21 iyun 2020). 2018-jıl 1-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.

Sırtqı siltemeler

[1] «Алыкул Осмонов». sputnik.kg (21 iyun 2020). 2018-jıl 14-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.

[2] На днях состоится премьера картины «Мезгил жана Алыкул» о поэте Осмонове [фото]

[3] «АЛЫКУЛ ОСМОНОВ – КЫРГЫЗ ПОЭЗИЯСЫНЫН ЧОЛПОН ЖЫЛДЫЗЫ». journalist.kg (21 iyun 2020). 2018-jıl 1-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi.

[1]

[2]

[3]