Aq keme (kitap)
| Aq keme | |
|---|---|
 Qırǵızstannıń 2009-jılǵı pocha markasında «Aq keme» povestinen kórinis | |
| Negizgi atı | Ак кеме |
| Avtorı | Shıńǵız Aytmatov |
| Janr | Povest |
| Mámleket | Qırǵızstan |
| Kitap jazılǵan til | qırǵız tili, rus tili |
| Original baspa jılı | 1970 |
| Baspaxana | Molodaya gvardiya |
«Aq keme» (qırǵ.: Ак кеме) — Shıńǵız Aytmatovtıń povesti. Shıǵarma birinshi márte 1970-jılı «Noviy mir» (№ 1) jurnalında járiyalandı. Sol jılı jazıwshınıń «Molodaya gvardiya» baspaxanasınan shıqqan «Povestler hám gúrrińler» toplamında «Ertekten keyin (Aq keme)» degen at penen basılıp shıqtı.
Syujeti
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Povesttegi waqıyalar Sovetlik Qırǵızstanda júz beredi. Bas qaharman — Íssıkól jaǵasındaǵı qorıqxanada jasaytuǵın jeti jaslı bala. Onıń táǵdiri ógey ákesi Orazqul menen kishkenetay apası Bekeyge qızıq emes. Balanıń halınan xabar alatuǵın jalǵız insan — onıń atası Momun.
Balanıń turmısında quwanıshlar az. Onıń sırın tıńlaytuǵın adam joq, sonlıqtan ol óz pikirlerin átiraptaǵı jansız zatlarǵa: taslarǵa, binoklge hám mektep sumkasına aytadı. Bala keshki waqıtta kól tolqınlarında kórinetuǵın ájayıp aq kemede ákesi matros bolıp isleydi dep biledi. Ol ózin balıqqa aylanıp, aq kemege qaray júzip baratırǵanday tasawwur etedi.
| “ | Onıń eki ertegi bar edi. Biri óziniki, onı hesh kim bilmeytuǵın edi. Ekinshisi atasınıń aytıp bergen ertegi. Keyin birewi de qalmadı. Gáp usı haqqında[1]. |
” |
Bala isenetuǵın taǵı bir ápsana — urıwdıń qáwenderi bolǵan Múyizli buǵa-ana haqqındaǵı ertek. Biraq XX ásirde qırǵızlar ázelden muqaddas dep bilgen marallar brakonerlik obyekti bolıp qalıwdı. Orazqul para ushın qorıqxanadaǵı qaraǵaylardı kestirip, tábiyatqa zıyan keltiredi.
Bir kúni Orazqul Momunǵa vodka ishirtip, jumıstan bosatıw menen qorqıtıp, oǵan urǵashı maraldı atıwǵa májbúrleydi. Bala túnde kúlkiden hám góshtiń iyisinen oyanıp ketedi. Sırtqa shıqqanda, ol jerde jatqan más atasın hám óltirilgen buǵanı kóredi. Bul kórinisti kórgen balanıń temperaturası kóterilip, halı jamanlasadı. Ol atasın oyata almaydı hám jılap turıp, óziniń balıq bolıp ketiwin aytadı. Bala dárya jaǵasına qaray júgirip, suwǵa túsedi. Heshkim onıń balıq bolıp, suw menen birge aǵıp ketkenin sezbeydi.
Povesttiń aqırında onıń balıqqa aynalǵanı yamasa aq kemege jetkeni belgisiz bolıp qala beredi.
| “ | «Biraq sen júzip kettiń. Seniń hesh qashan balıqqa aylanbaytuǵınıńdı bildiń be? Íssıkólge júzip jetpeytinińdi, aq kemeni kórmeytuǵınıńdı hám oǵan: «Sálem, aq keme, bul men!» dep ayta almaytuǵınıńdı bildiń be? Adamdaǵı balalıq namıs — shańǵalaqtıń ózegi sıyaqlı, murtı bolmasa dán ónip shıqpaydı. Bul dúnyada bizdi ne kútse de, adamlar tuwılıp hám qaytıs bolıp tursa da, haqıyqat máńgi jasaydı... Sen menen xoshlasıp turıp, seniń sózlerińdi tákirarlayman, balajanım: «Sálem, aq keme, bul men!» |
” |
Ekranlastırılıwı hám saxnalastırılıwı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- 1975-jıl — «Aq keme» filmi, rejissyor Bolotbek Shamshiev;
- 1977-jıl — «Aq keme» spektakli, Bashqurtstannıń quwırshaq teatrı;
- 2020-jıl — «Shambala» filmi, rejissyor Artıqbay Súyindikov[2][3];
- 2022-jıl — «Aq paroxod» spektakli, G. Tukay atındaǵı Atna tatar drama teatrı.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Ч. Айтматов . Белый пароход. Л.: Лениздат 1981
- ↑ «ШАМБАЛА». mpfest.ru. 2021-jıl 5-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2021-jıl 5-sentyabr.
- ↑ «Фильм "Шамбала" включен в основной конкурс X Московского кинофестиваля "Будем жить"-Kyrgyz Cinema». www.kyrgyzcinema.com. 2021-jıl 5-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2021-jıl 5-sentyabr.
Ádebiyatlar
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Ч. Айтматов. Белый пароход. Л.: 1981
- «Предание о Рогатой матери-оленихе в "Белом пароходе" Чингиза Айтматова: историко-литературный анализ», Г.Ф. Полякова, 1999.