Ateizm

Ateizm - qudaydıń barlıǵına isenimniń joqlıǵı. Teizmdi qollamaytuǵın hárqanday dúnyaqarasqa ateizm delinedi, biraq, bul durıs emes, sebebi bunday qaras nonteizm dep atalıp, ateizmnen parıqlanıwı múmkin. Barlıq ateistler dinsiz, degen pikir tolıǵı menen durıs emes, bazı dinler (buddizm siyaqlı) "quday" túsinigine mútáj emes, usı tiykardan, bunday din wákilleri de ateist deliniwi múmkin.

Ózin ateist, dep ataǵan shaxslardıń kópshiligi ǵayrıtábiyiy hádiyselerge skeptikalıq jantasıp, qudaylardıń barlıǵına empirikalıq dáliller joqlıǵın úgitleydi. Bunnan tısqarı, ateizm paydasına filosofiyalıq, sociallıq hám tarıyxıy argumentler keltiriledi. Kópshilik ateistler sekulyarizm, humanizm, racionalizm hám naturalizm siyaqlı filosofiyalıq qaraslarǵa iye bolǵanı menen, barlıq ateistlerde birdey boysınıwshı dúnyaqaras joq.

Etimologiyası

Áyyemgi grek tilinde atheos (ἄθεος, bolımsızlıq qosımshası ἀ + θεός („quday“)) "qudaysız" mánisin ańlatadı.

Tariyxı

Ateizm ataması XVI ásirde Franciyada kelip shıqqan bolsada , qudaylardıń barlıǵına isenim bildirmegen dúnyaqaras hám filosofiyalıq aǵımlar alǵashqı jámiyet dáwirlerinde bolǵan. Quday, ruwx túsinikleri oylap tapqan hám jámiyetti buǵan isendiriwge háreket etken shamanlar, sıyqırshılar h.t.b din jaratıwshılarınıń ózleri buǵan isenbegen bolıwı múmkin. Tariyxıy hújjetlerde kórsetilgen ateistikalıq qaraslardaǵı filosofiyalıq mektepler b.e.sh. VI ásirde Hindstanda payda bola baslaǵan.

Dúnyadaǵı ateistler

Házirgi waqıtta dúnyadaǵu`ateistler sanıń esaplaw qıyın jumıs, sebebi "ateist" hár túrli ańlatıladı.Sonıńday-aq qudayǵa isenbeytuǵın hárqanday shaxs ózin "ateist" dep atamaydı (ol yaki bul sózdi bilmeydi, yaki jámiyet qarsılıǵına ushırawdan qorqadı). Bul barada "dinsiz" ataması isletiledi. Dinsizler dúnya xalqınıń 16% (1,1 milliard) quraydı .

Sırtqı siltemeler

• Ateizm haqida sahifa va forum
• Yaxshi idrok, Pol Anri Tiri Holbax. Kitobning archive.orgda skanerlangan versiyasi. (turkcha)
• Ateistforum.org (turkcha)
• Ateism.ru (ruscha)