Bawırjan Momısh ulı

Bawırjan Momısh ulı
Bawırjan Momısh ulı
qazaqsha Бауыржан Момышұлы
Keńes Awqamı oficeri hám jazıwshı
Jeke maǵlıwmatları
Tuwılǵan sáne	24 dekabr 1910 (6-yanvar 1911) или 6-yanvar 1911
Tuwılǵan jeri	Oraq Balǵa, Sırdárya wálayatı, Rossiya imperiyası (házirgi Jambıl wálayatı, Juwalı rayonı, Qazaqstan)
Qaytıs bolǵan sáne	10-iyun 1982 (71 jasta)
Qaytıs bolǵan jeri	Almatı, Qazaq SSR, SSSR
Jerlengen ornı	Kensay qábirstanlıǵı, Almatı
Puqaralıǵı	SSRA
Ilimiy dárejesi	Polkovnik
Sıylıqları	Keńes Awqamı Qaharmanı, Qazaqstan Xalıq Qaharmanı, Lenin ordeni, Miynet Qızıl Bayraq ordeni
{{{áskeriy_blanka1}}}	Moskva ushın urıs, Xasan kóli urısı

Bawırjan Momısh ulı (qazaq: Бауыржан Момышұлы; russha: Бауыржан Момышулы; 1910-jıl 24-dekabr — 1982-jıl 10-iyun) — qazaq-sovet áskeriy oficeri hám jazıwshısı, qaytıs bolǵannan keyin Sovet Awqamı Qaharmanı hám Qazaqstan Xalıq Qaharmanı ataqları menen sıylıqlanǵan.

Ómirbayanı

Jaslıq jılları

Bawırjan Momısh ulı házirgi Qazaqstannıń qublasındaǵı Juwalı rayonında jaylasqan, házirde saplastırılǵan Oraq Balǵa awılında^[2], Dulat ruwınan shıqqan kóshpeli shopanlar shańaraǵında tuwılǵan. Ol on úsh jasına shekem tuwısqanlarınıń qolında jasaǵan, biraq jasóspirimlik jılların sovet pansionat-mekteplerinde ótkergen^[3]. 1929-jılı orta bilim alıwdı tamamlaǵannan keyin muǵallim, rayonlıq komitet xatkeri hám prokuror járdemshisi bolıp isledi. Keyinirek Qazaq ASSRınıń Ekonomikalıq jobalastırıw oraylıq agentliginde bólim baslıǵı bolıp xızmet etti^[4].

Áskeriy iskerligi

1936-jıl 25-martta Bawırjan qaytadan áskeriy xızmetke shaqırılıp, Orta Aziya áskeriy okrugınıń 315-polkında vzvod komandiri boldı. Ol keyingi jigirma jıl dawamında áskeriy xızmette qaldı. 1937-jıl mart ayında polk Sibirdegi Uzaq Shıǵıs frontına ótkerildi. Úlken terror dáwirinde repressiyaǵa ushıramasa da, 1937-jılı onıń jeke isine «isenimsiz, shekten shıqqan milletshi kózqarastaǵı adam» degen qosımsha jazıldı. Onıń biografı Mekemtas Mırzaxmetovtıń pikirinshe, buǵan Bawırjannıń Maǵjan Jumabaevtıń qosıqların hám Alash Orda menen baylanısı bolǵan basqa da avtorlardıń shıǵarmaların oqıǵanı sebep bolǵan^[5].

1939-jılı Bawırjan 105-atqıshlar diviziyasınıń artilleriya komandiri etip tayınlandı. 1940-jıl fevral ayınan baslap Jitomirde jaylasqan 202-jeke tankke qarsı batalyonǵa basshılıq etti^[6].

Keyingi jıldıń yanvar ayında leytenant Bawırjan Qazaqstanǵa qaytıp, Almatınıń áskeriy komissariatında xızmet etti. Germaniya 22-iyunda Sovet Awqamına bastırıp kirgende, ol jańadan dúzilgen hám Qırǵız SSRınıń áskeriy komissarı general-mayor Ivan Panfilov basshılıq etken 316-atqıshlar diviziyasınıń 1073-polkında batalyon komandiri — kombat — etip tayınlandı^[7].

Áhmiyetli faktler

Ullı Watandarlıq urısı jıllarında qazaqlar arasında tek ǵana Bawırjan Momısh ulı diviziyaǵa (1945-jılı) hám Galiy Adilbekov jeke tank brigadasına (1942-jılı) komandirlik etken. Ullı Watandarlıq urısı dáwirindegi (1941–1945) Sovet Qurallı Kúshleriniń korpus, diviziya hám áskeriy-teńiz bazaları komandirleriniń qollanbasına sáykes, jeke tank brigadaları komandirleri diviziya komandirlerine teńlestirilgen, sebebi urıstıń dáslepki basqıshında tank diviziyaları qayta shólkemlestirilip, tank brigadaların qáliplestiriw ushın tiykar retinde qollanılǵan^[8].

Bawırjan Momısh ulı úsh ájapasınan keyin, ákesi 53 jasqa tolǵanda dúnyaǵa kelgen^[9].

Qosımsha qarań

Sovet Awqamı Qaharmanı ataǵın alǵan qazaqlar dizimi

Derekler

1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #160857171 // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.
↑ Bawırjan Momıshulınıń 100 jıllıǵı. nur.kz.
↑ Bauyrzhan Momyshuly. Za Nami Moskva. Ȯner (2009). ISBN 978-601-209-087-1. p. 1.
↑ Sovet Awqamı Qaharmanı Bawırjan Momısh ulı. Catalogue of the Heroes of the USSR.
↑ Zhanar Kanafina. Unsolved Mysteries of the Life of a Hero. Dekabr 13, 2013^{[Sáne tuwrı kelmeydi]}, sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi. Karavan. 25 June 2010.
↑ Authors of Kazakhstan: Baurzhan Momyshuly 2010-10-17 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.. lit.kz
↑ Baurzhan Momyshuly (1910–1982). 29 Noyabr 2020^{[Sáne tuwrı kelmeydi]} sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi. elim.kz
↑ Komandovanie korpusnogo i divizionnogo zvena Sovetskix Voorujyonnıx Sil perioda Velikoy otechestvennoy voynı, 1941- 1945 gg.. Moskva — 1964: M.: Voennaya Akademiya im. M. V. Frunze, 1964 — 423 bet.
↑ Бауыржан Момышұлы туралы сіз білмейтін деректер

Sırtqı siltemeler

Bawırjannıń 100 jıllıq mereytoyın bayramlaw haqqında maqala.
2010-jılı shıqqan «Bawırjan Momısh ulı» qazaq hújjetli filmi haqqında maqala. 23-aprel 2019-jıl sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.
Úlgi:YouTube, rejissyor Kalila Umarovtıń YouTube kanalında.

[_44394b71e79ceacb-1] 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #160857171 // Gemeinsame Normdatei (alm.). 2012—2016.

[2] Bawırjan Momıshulınıń 100 jıllıǵı. nur.kz.

[3] Bauyrzhan Momyshuly. Za Nami Moskva. Ȯner (2009). ISBN 978-601-209-087-1. p. 1.

[4] Sovet Awqamı Qaharmanı Bawırjan Momısh ulı. Catalogue of the Heroes of the USSR.

[5] Zhanar Kanafina. Unsolved Mysteries of the Life of a Hero. Dekabr 13, 2013^{[Sáne tuwrı kelmeydi]}, sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi. Karavan. 25 June 2010.

[lit-6] Authors of Kazakhstan: Baurzhan Momyshuly 2010-10-17 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.. lit.kz

[7] Baurzhan Momyshuly (1910–1982). 29 Noyabr 2020^{[Sáne tuwrı kelmeydi]} sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi. elim.kz

[8] Komandovanie korpusnogo i divizionnogo zvena Sovetskix Voorujyonnıx Sil perioda Velikoy otechestvennoy voynı, 1941- 1945 gg.. Moskva — 1964: M.: Voennaya Akademiya im. M. V. Frunze, 1964 — 423 bet.

[9] Бауыржан Момышұлы туралы сіз білмейтін деректер

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]