Bultlı saqlaw
Bultlı saqlaw — kompyuter maǵlıwmatların saqlaw modeli. Bunda «bultta» dep atalatuǵın maǵlıwmatlar aralıqtan logikalıq jıynaqlarda saqlanadı hám paydalanıwshılarǵa tarmaq, ádette internet arqalı qoljetimli boladı. Fizikalıq saqlaw bir neshe serverdi (geyde bir neshe orında) qamtıydı, al fizikalıq ortalıq ádette bultlı esaplaw xızmetin jetkerip beriwshige tiyisli bolıp, sol tárepinen basqarıladı. Bultlı saqlaw xızmetin jetkerip beriwshiler maǵlıwmatlardıń qoljetimli bolıwına, sonday-aq fizikalıq ortalıqtıń qorǵalǵan, qáwipsiz hám islep turıwına juwapker. Adamlar hám shólkemler paydalanıwshı, shólkem yamasa qosımsha maǵlıwmatların saqlaw ushın xızmet jetkerip beriwshilerden saqlaw kólemin satıp aladı yamasa jalǵa aladı.
Bultlı saqlaw xızmetlerine kolokaciyalanǵan bultlı esaplaw xızmeti, veb-xızmettiń qosımshalardı programmalastırıw interfeysi (API) yamasa API-di qollanatuǵın qosımshalar arqalı kiriwge boladı. Bunday qosımshalarǵa bultlı jumıs stolı saqlawı, bultlı saqlaw shlyuzı yamasa vebke tiykarlanǵan kontentti basqarıw sistemaları kiredi.
Tariyxı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Bultlı esaplawdı 1960-jıllarda Dj. K. R. Liklayder oylap tapqan dep esaplanadı. Ol ARPANET boyınsha jumısında adamlar menen maǵlıwmatlardı qálegen jerden hám qálegen waqıtta baylanıstırıwdı maqset etken[1].
1983-jılı CompuServe óz paydalanıwshılarına olar júklewdi qálegen hár qanday fayllardı saqlaw ushın az muǵdarda disk ornın usındı[2].
1994-jılı AT&T jeke hám biznes baylanısı hám isbilermenlik ushın PersonaLink Services onlayn platformasın iske qostı. Bul saqlaw xızmeti tolıǵı menen vebke tiykarlanǵan birinshi xızmetlerdiń biri boldı. Kompaniyanıń reklamalarında ol «biziń elektron ushırasıw ornımızdı bult dep oylawıńızǵa boladı» dep súwretlengen[3]. Amazon Web Services 2006-jılı Amazon S3 bultlı saqlaw xızmetin usındı. Bul xızmet SmugMug, Dropbox hám Pinterest sıyaqlı belgili xızmetlerdiń saqlaw jetkerip beriwshisi retinde keń tanıldı hám keń qollanıla basladı. 2005-jılı Box kompaniyası biznes ushın onlayn fayl almasıw hám jeke bultlı kontentti basqarıw xızmetin járiyaladı[4]. Alibaba Cloud AWS-ten úsh jıl keyin, 2009-jılı sentyabr ayında iske qosıldı[5]. 2024-jılǵı jaǵday boyınsha Gartner bultlı saqlaw platformaların tómendegishe reytingledi: AWS, Google, Microsoft, Oracle, Alibaba, IBM, Huawei hám Tencent. Olar global bultlı xızmetler bazarınıń 97%-in quraydı. Bul reyting bazarda ámelge asırıw qábiletine hám innovaciyalıq kózqarasqa tiykarlanǵan[6]. 2023-jılı Qıtaydıń texnologiyalıq kompaniyalarınıń 80%-i[7] hám JI úlken til modelleri (LLM) kompaniyalarınıń yarımı Alibaba Cloud platformasında isledi. Al AQSH-ta 31–50% úles penen AWS ústemlik etti[8]. 2026-jılı Alibaba keyingi úsh jıl ishinde jasalma intellekt hám bultlı infrastruktura ushın 300 million yuannan, yaǵnıy shama menen 52 mlrd dollardan aslam qarjı jumsawdı jobalastırǵan. Bul aldınǵı jılı jumsalǵan muǵdardan anaǵurlım kóp. Sonday-aq maǵlıwmatlar orayları hám Qwen sıyaqlı JI modelleri de keńeytiledi. Alibaba kompaniyasınıń bas direktorı Eddi Vu bul qárejetti bult hám JI ushın búgingi kúnge shekemgi eń úlken qárejet dep táriyipleydi. Sonday-aq ol ishki JI júklemeleriniń kóp bólegi Alibaba Cloud platformasında isleydi dep kútiletuǵının túsindirdi. Alibaba-nıń Accio Work sıyaqlı geypara JI quralları jergilikli saqlawdı hám bultqa tiykarlanǵan xızmetlerdi biriktiredi, biraq olardıń texnikalıq arxitekturasınıń tolıq táriypi joq[9]. Jumıs stolı qosımshası fayllarǵa kire aladı hám nátiyjeler dúze aladı. Sonday-aq ol paydalanıwshınıń qurılmasında yad yamasa iskerlik maǵlıwmatların saqlay aladı[10]. Qupıyalıq siyasatına sáykes, Accio Work kiriw maǵlıwmatların, hújjetlerdi, xabarlasıwlardı, texnikalıq maǵlıwmatlardı hám akkaunt maǵlıwmatların jıynaydı, olardı bultlı esaplaw xızmetin jetkerip beriwshiler qayta islewi múmkin[11]. Accio Work qupıyalıq siyasatında onıń paydalanıwshılardıń kiriw maǵlıwmatların, hújjetlerin, xabarlasıwların, texnikalıq maǵlıwmatların hám akkaunt maǵlıwmatların jıynaytuǵını, al olardıń jergilikli orınlaw menen birge bultlı esaplaw xızmetin jetkerip beriwshiler tárepinen qayta islenıwi múmkin ekeni aytılǵan[12][13]. Bul xızmet paydalanıwshınıń kompyuterinde fayllar menen islew hám wazıypalardı orınlaw ushın «local-first» (birinshi náwbette jergilikli) dep táriyiplenedi. Al bultlı infrastruktura akkauntlardı basqarıw, xızmet kórsetiw, xabarlasıw hám geypara JI jobalastırıw hám model inferenciyası ushın qollanıladı[14][15]. Jergilikli keńislik fayllar menen islewdi hám wazıypalardı orınlawdı qollaydı, al bultlı infrastruktura akkauntlardı, xızmet kórsetiwdi, kommunikaciyalardı hám, múmkin, JI jobalastırıwdı qollaydı. Bul bóliniw paydalanıwshı JI quralına qaysı aymaqtan kiretuǵınına baylanıslı bolıwı múmkin[16]. Qárejetler ishki júklemelerdi hám sırtqı klient funkciyaların qollaw ushın GPU-ǵa uqsas tezletkishler hám iri kólemli maǵlıwmatlar orayları sıyaqlı arnawlı elementlerdi óz ishine aladı. Bul Alibaba kompaniyasınıń elektron sawdadan bultlı infrastrukturaǵa burılıwın kórsetedi[17][18].
Arxitekturası
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Bultlı saqlaw joqarı dárejede virtuallastırılǵan infrastrukturaǵa tiykarlanadı. Ol interfeysler, derlik dárhal iykemlilik hám masshtablanıwshılıq, kóp ijarashılıq (multi-tenancy) hám resurslardı ólshep paydalanıw jaǵınan ulıwma bultlı esaplawǵa uqsas. Bultlı saqlaw xızmetlerin sırtqı xızmet (Amazon S3) retinde qollanıwǵa yamasa kárxananıń óz aymaǵında (ViON Capacity Services) ornatıwǵa boladı[19].
Bultlı saqlawdıń úsh túri bar: xostinglengen obekt saqlaw xızmeti, fayl saqlaw hám blok saqlaw. Bul bultlı saqlaw túrleriniń hárbiriniń óziniń ayrıqsha artıqmashılıqları bar.
- Bultlı saqlaw qásiyetlerine iye bolıp xostinglenetuǵın hám ornatılatuǵın obekt saqlaw xızmetlerine mısal retinde Amazon S3, Oracle Cloud Storage hám Microsoft Azure Storage xızmetlerin keltiriwge boladı. Sonday-aq olarǵa Openstack Swift sıyaqlı obekt saqlaw programmalıq támiynatı, EMC Atmos, EMC ECS hám Hitachi Content Platform sıyaqlı obekt saqlaw sistemaları, OceanStore[20] hám VISION Cloud sıyaqlı tarqatılǵan saqlaw boyınsha ilimiy proektler kiredi[21]. Alibaba Cloud obekt saqlaw xızmetiniń (OSS) taǵı bir mısalı bolıp tabıladı. Ol tolıq basqarılatuǵın, masshtablanatuǵın, qáwipsiz hám únemli bultlı saqlaw bolıp, Amazon S3 hám Microsoft Azure Storage sıyaqlı úlken kólemdegi strukturalanbaǵan maǵlıwmatlardı saqlaw hám olarǵa kiriw ushın arnalǵan. OSS bucket (sıyımlıq) tiykarındaǵı saqlawdı, global kiriwdi hám joqarı shıdamlılıqtı qollaydı. Bul onı standart bultlı obekt saqlaw platformasına aylandıradı[22][23].
- Fayl saqlaw xızmetlerine mısal retinde Amazon Elastic File System (EFS) hám Qumulo Core xızmetlerin keltiriwge boladı[24]. Olar ulıwma fayllarǵa kiriwdi hám fayl sistemasın talap etetuǵın qosımshalar ushın qollanıladı. Bunday saqlaw kóbinese tarmaqqa jalǵanǵan saqlaw (Network Attached Storage, NAS) serveri arqalı qollap-quwatlanadı. Ol iri kontent repozitoriyleri, islep shıǵıw ortalıqları, media saqlawlar yamasa paydalanıwshılardıń úy katalogları ushın qollanıladı.
- Amazon Elastic Block Store (EBS) sıyaqlı blok saqlaw xızmeti maǵlıwmatlar bazaları sıyaqlı basqa kárxana qosımshaları ushın qollanıladı. Ol kóbinese hárbir xost ushın arnawlı, tómen keshigiwli saqlawdı talap etedi. Bul geypara tárepleri boyınsha tikkeley jalǵanǵan saqlawǵa (direct attached storage, DAS) yamasa saqlaw tarmaǵına (storage area network, SAN) uqsas.
Bultlı saqlaw tómendegishe sıpatlanadı[20]:
- Kóplegen tarqatılǵan resurslardan turadı, biraq federativ[25] yamasa kooperativ saqlaw bultı arxitekturasında bir pútin retinde isleydi
- Maǵlıwmatlardıń artıqsha nusqaları hám olardıń tarqatılıwı arqalı qátelerge joqarı dárejede shıdamlı
- Versiyalanǵan nusqalardı jaratıw arqalı joqarı dárejede uzaq saqlanadı
- Ádette maǵlıwmatlar replikaları boyınsha aqır-aqıbetinde kelisilgen (eventual consistency)[26]
Artıqmashılıqları
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Kompaniyalar tek haqıyqatında paydalanǵan saqlaw kólemi ushın tóleydi, ádette bul bir ay, sherek yamasa jıl ishindegi ortasha tutınıw boladı[27]. Bul bultlı saqlawdıń arzanıraq ekenin bildirmeydi, tek ol kapital qárejetler emes, al operaciyalıq qárejetler payda etedi.
- Bultlı saqlawdı paydalanatuǵın kompaniyalar óz energiya tutınıwın 70%-ke shekem azaytıp, ekologiyalıq jaqtan tazaraq biznes bola aladı[28].
- Shólkemler sırtqı hám jergilikli bultlı saqlaw variantları arasında yamasa olardıń aralasın tańlay aladı. Tańlaw dáslepki tikkeley qárejetlerdi únemlew múmkinshiligin tolıqtıratuǵın tiyisli sheshim qabıl etiw kriteriylerine baylanıslı. Mısalı, operaciyalardıń úziliksizligi (COOP), apatlardan keyin qayta tiklew (DR), qáwipsizlik (PII, HIPAA, SARBOX, IA/CND), sonday-aq jazbalardı saqlaw boyınsha nızamlar, normativlik aktler hám siyasatlar[29].
- Saqlawdıń qoljetimliligi hám maǵlıwmatlardı qorǵaw obekt saqlaw arxitekturasınıń ishki qásiyetleri bolıp tabıladı. Sonlıqtan qosımshaǵa qarap, qoljetimlilik hám qorǵawdı qosıw ushın kerek bolatuǵın qosımsha texnologiya, miynet hám qárejetlerdi joq etiwge boladı[30].
- Qosımsha saqlaw kólemin satıp alıw sıyaqlı saqlawǵa xızmet kórsetiw wazıypaları xızmet jetkerip beriwshiniń juwapkershiligine ótkeriledi[27].
- Bultlı saqlaw paydalanıwshılarǵa veb-xızmet interfeysi arqalı basqa shólkemniń infrastrukturasında jaylasqan keń kólemli resurslar menen qosımshalarǵa dárhal kiriw múmkinshiligin beredi[31].
- Bultlı saqlawdı virtual mashina obrazların bulttan jergilikli orınlarǵa kóshiriw yamasa virtual mashina obrazın jergilikli orınnan bulttaǵı obrazlar kitapxanasına import etiw ushın qollanıwǵa boladı. Bunnan basqa, bultlı saqlawdı virtual mashina obrazların paydalanıwshı akkauntları arasında yamasa maǵlıwmatlar orayları arasında kóshiriw ushın da qollanıwǵa boladı[32].
- Bultlı saqlawdı tábiyiy apatlarǵa shıdamlı rezerv nusqa retinde qollanıwǵa boladı, sebebi ádette dúnyanıń hár túrli jerlerinde jaylasqan 2 yamasa 3 hár túrli rezerv server boladı.
- Bultlı saqlawdı WebDAV protokolı arqalı jergilikli disk retinde jalǵawǵa boladı. Ol bir neshe keńsesi bar shólkemler ushın oraylıq fayl serveri retinde xızmet ete aladı.
Itimal mashqalalar
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Maǵlıwmatlar qáwipsizligi
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Sezimtal maǵlıwmatlardı bultlı saqlaw xızmetin jetkerip beriwshide saqlaǵanda saqlanıp turǵan maǵlıwmatlar menen uzatılıp atırǵan maǵlıwmatlardıń qáwipsizligi mashqala bolıwı múmkin[27]. Maǵlıwmatlardı saqlawdı autsorsingke beriw hújim maydanın úlkeytedi[33]. Bultlı saqlaw xakerler ushın da, milliy qáwipsizlik agentlikleri ushın da bay resurs bolıp tabıladı[34][35]. Bult kóplegen hár túrli paydalanıwshılar menen shólkemlerdiń maǵlıwmatların saqlaytuǵınlıqtan, xakerler onı júdá qımbatlı nıshana dep esaplaydı[36].
- Maǵlıwmatlar tarqatılǵanda, olar kóbirek orınlarda saqlanadı. Bul maǵlıwmatlarǵa ruqsatsız fizikalıq kiriw táwekelin arttıradı. Mısalı, bultqa tiykarlanǵan arxitekturada maǵlıwmatlar jiyi replikaciyalanadı hám kóshiriledi, sonlıqtan maǵlıwmatlardı ruqsatsız qayta tiklew táwekeli anaǵurlım artadı. Bunday jaǵday, mısalı, eski úskenelerdi utilizaciyalawda, disklerdi qayta paydalanıwda hám saqlaw ornın qayta bólistiriwde júz beredi. Maǵlıwmatlardıń replikaciyalanıw usılı klient tańlaǵan xızmet dárejesine hám usınılatuǵın xızmetke baylanıslı. Shifrlaw qollanılǵanda, ol qupıyalılıqtı támiyinley aladı. Maǵlıwmatlardı (diskte) joq etkende kripto-joq etiw (crypto-shredding) usılın qollanıwǵa boladı.
- Maǵlıwmatlarǵa kiriw múmkinshiligi bar hám tásirge ushırawı (mısalı, para alıwı yamasa májbúrleniwi) múmkin bolǵan adamlar sanı anaǵurlım artadı. Bir kompaniyada administratorlar, tarmaq injenerleri hám texniklerden turatuǵın kishi topar bolıwı múmkin. Al bultlı saqlaw kompaniyasınıń kóplegen klientleri hám mıńlaǵan serverleri boladı. Sonlıqtan onıń pútkil obekttegi yamasa, múmkin, pútkil kompaniyadaǵı derlik barlıq maǵlıwmatlarǵa fizikalıq hám elektron kiriw múmkinshiligi bar texnikalıq xızmetkerlerdiń toparı ádewir úlken boladı[37]. Deshifrlaw giltleri xızmet jetkerip beriwshide emes, al xızmet paydalanıwshısında saqlanǵanda, xızmet jetkerip beriwshi xızmetkerleriniń maǵlıwmatlarǵa kiriwi sheklenedi. Bultta kóp maǵlıwmattı kóp paydalanıwshı menen bólisiw ushın deshifrlaw maqsetinde paydalanıwshılarǵa qáwipsiz kanallar arqalı kóp sanlı gilt tarqatılıwı kerek. Sonday-aq olardı paydalanıwshılar óz qurılmalarında qáwipsiz saqlawı hám basqarıwı kerek. Bul giltlerdi saqlaw ushın júdá qımbat qáwipsiz saqlaw kerek boladı. Bul mashqalanı sheshiw ushın giltlerdi biriktiriwshi kriptosistemanı (key-aggregate cryptosystem)[38] qollanıwǵa boladı.
- Maǵlıwmatlar ótetuǵın tarmaqlar sanı artadı. Bultta saqlanatuǵın maǵlıwmatlar ushın tek lokal esaplaw tarmaǵı (LAN) yamasa saqlaw tarmaǵı (SAN) emes, al olardı baylanıstıratuǵın global tarmaq (WAN) ta kerek boladı.
- Saqlaw hám tarmaqlardı kóplegen basqa paydalanıwshılar/klientler menen bólisiwde basqa klientlerdiń siziń maǵlıwmatlarıńızǵa kiriwi múmkin. Bul geyde nadurıs háreketler, nasaz úskeneler yamasa programmadaǵı qátelik sebepli, al geyde jınayıy niyet sebepli júz beredi. Bul táwekel tek bultlı saqlawǵa emes, al saqlawdıń barlıq túrlerine tiyisli. Uzatıw waqtında maǵlıwmatlardıń oqılıw táwekelin shifrlaw texnologiyası arqalı azaytıwǵa boladı. Uzatıw waqtındaǵı shifrlaw maǵlıwmatlardı bultlı xızmetke jiberiw hám onnan alıw waqtında qorǵaydı[39]. Saqlawdaǵı shifrlaw xızmet jetkerip beriwshide saqlanatuǵın maǵlıwmatlardı qorǵaydı. Maǵlıwmatlardı jergilikli bultlı xızmetke kiriw sistemasında (on-ramp) shifrlaw qorǵawdıń eki túrin de támiyinley aladı.
Qáwipsizlik mashqalalarınan qashıwdıń bir neshe jolı bar. Olardıń biri — ulıwma paydalanıwdaǵı bulttıń ornına jeke bulttı qollanıw. Basqa bir jolı — maǵlıwmatlardı shifrlanǵan formatta júklew, bunda gilt jergilikli infrastrukturada saqlanadı. Bul maqsette kóbinese maǵlıwmatlardı jiberiwden aldın shifrlaw múmkinshiligi bar jergilikli bultlı saqlaw shlyuzları qollanıladı.
Uzaq múddetlilik
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Kompaniyalar máńgi emes, al olar usınatuǵın xızmetler menen ónimler ózgeriwi múmkin. Maǵlıwmatlardı saqlawdı basqa kompaniyaǵa autsorsingke beriw dıqqat penen izertlewdi talap etedi, hám bunda hesh nárse anıq bolmaydı. Kompaniya ómir súriwin toqtatqanda yamasa onıń jaǵdayı ózgergende, ózgermes dep esaplanǵan kelisimler hesh nársege turmaytuǵın bolıp qalıwı múmkin. Kompaniyalar[40][41][42]:
- Bankrot bolıwı múmkin.
- Keńeyip, óz baǵdarın ózgertiwi múmkin.
- Basqa iri kompaniyalar tárepinen satıp alınıwı múmkin.
- Eksport sheklewlerine sáykeslikti biykar etetuǵın mámlekette bas keńsesi jaylasqan kompaniya tárepinen satıp alınıwı yamasa sonday mámleketke kóshiwi múmkin. Bunday jaǵdayda maǵlıwmatlardı kóshiriw zárúr boladı.
- Qayta tiklep bolmaytuǵın apatqa ushırawı múmkin.
Qoljetimlilik
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Autsorsingke berilgen saqlawdıń ónimliligi jergilikli saqlawǵa qaraǵanda tómenirek bolıwı itimal. Bul klienttiń WAN ótkeriw qábiletine qansha qarjı jumsawǵa tayın ekenine baylanıslı[27]
- Isenimlilik hám qoljetimlilik global tarmaqtıń qoljetimliligine hám xızmet jetkerip beriwshi qollanatuǵın qáwipsizlik ilajlarınıń dárejesine baylanıslı. Isenimlilik apparatlıq támiynatqa, sonday-aq qollanılatuǵın hár túrli algoritmlerge tiykarlanıwı kerek[43].
Xızmet kórsetiw dárejesi tuwralı kelisimlerdiń sheklewleri
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Ádette bultlı saqlawdıń xızmet kórsetiw dárejesi tuwralı kelisimleri (SLA) xızmettiń úziliwiniń barlıq túrlerin qamtımaydı. Ádette olardan jobalastırılǵan texnikalıq xızmet kórsetiw, tarmaq mashqalaları sıyaqlı sırtqı faktorlar sebepli islemey turǵan waqıt, nadurıs sazlawlar sıyaqlı adam qáteleri, tábiyiy apatlar, fors-major waqıyaları yamasa qáwipsizliktiń buzılıwı shıǵarıp taslanadı. Ádette SLA shártleriniń orınlanıwın baqlaw juwapkershiligi klientlerge júklenedi hám olar orınlanbaǵan SLA boyınsha talapların belgilengen múddet ishinde beriwi kerek. Klientler SLA-dan awıtqıwlardıń qalay esaplanatuǵının biliwi kerek, sebebi bul parametrler sol xızmet jetkerip beriwshi usınatuǵın basqa xızmetlerde hár túrli bolıwı múmkin. Bul talaplar klientlerge ádewir awırlıq túsiriwi múmkin. Bunnan basqa, SLA procentleri hám shártleri bir xızmet jetkerip beriwshiniń hár túrli xızmetlerinde hár qıylı bolıwı múmkin, al geypara xızmetlerde SLA pútkilley bolmawı múmkin. Bultlı xızmet jetkerip beriwshidegi apparatlıq buzılıwlar sebepli xızmet úzilgende, xızmet jetkerip beriwshiler ádette aqshalay kompensaciya bermeydi. Onıń ornına tiyisli paydalanıwshılar sáykes SLA-da kórsetilgendey kreditler alıwı múmkin[44][45][46][47].
Basqa mashqalalar
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- Jazbalardı saqlaw boyınsha arnawlı talapları bar paydalanıwshılar, mısalı, nızamǵa sáykes elektron jazbalardı saqlawı kerek bolǵan mámleketlik mekemeler bultlı esaplaw hám saqlawdı qollanıwda qıyınshılıqlarǵa ushırawı múmkin. Mısalı, AQSH Qorǵanıw ministrligi Qorǵanıw informaciyalıq sistemaları agentligine (DISA) jazbalardı saqlaw, jeke identifikaciyalaytuǵın maǵlıwmatlar (PII) hám qáwipsizlik (informaciya qáwipsizligin támiyinlew; IA) boyınsha barlıq talaplarǵa juwap beretuǵın jazbalardı basqarıw ónimleriniń dizimin júrgiziwdi tapsırǵan[48]
- Fayl almasıwǵa ruqsat beretuǵın saytlar qaraqshılıqqa hám avtorlıq huqıqın buzıwǵa jol ashıwı múmkin. Mısalı, CodexCloud elektron kitaplar saqlaw saytı onda júklengen hám tarqatılǵan intellektual menshik iyeleriniń sud talaplarına ushıradı. Onı salıstırǵan Grooveshark hám YouTube saytları da sonday jaǵdayǵa ushıraǵan[49][50].
- Fayllardı mámleket ishinde, ásirese xalıqaralıq dárejede saqlaǵanda normativlik talaplarǵa sáykeslik kózqarasınan huqıqıy tárep mashqala bolıp tabıladı[51].
- Iri maǵlıwmatlar orayların dúziw ushın, ásirese olardı energiya menen támiyinlew ushın kerek bolatuǵın resurslar mámleketlerdi energiya óndiriwin anaǵurlım arttırıwǵa májbúr etpekte. Bul klimatqa jáne de zıyan keltiretuǵın aqıbetlerge alıp keliwi múmkin.
Gibridli bultlı saqlaw
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Gibridli bultlı saqlaw — jergilikli saqlaw resursların bultlı saqlaw menen birge qollanatuǵın saqlaw infrastrukturası ushın termin. Jergilikli saqlawdı ádette shólkemniń ózi basqaradı, al bultta saqlanatuǵın maǵlıwmatlardı basqarıw hám olardıń qáwipsizligi ushın ulıwma paydalanıwdaǵı bultlı saqlaw xızmetin jetkerip beriwshi juwapker[52]. Gibridli bultlı saqlawdı jergilikli bultlı saqlaw shlyuzı arqalı ámelge asırıwǵa boladı. Bul shlyuz fayl sisteması yamasa obekt saqlaw interfeysin usınadı, paydalanıwshılar oǵan jergilikli saqlaw sistemasına kirgendey kire aladı. Bultlı saqlaw shlyuzı maǵlıwmatlardı bultlı saqlaw xızmetine hám onnan paydalanıwshıǵa kórinbeytuǵın túrde jiberedi hám jergilikli kesh arqalı maǵlıwmatlarǵa tómen keshigiw menen kiriwdi támiyinleydi[53].
Gibridli bultlı saqlawdı shólkemniń ishki saqlaw resursların tolıqtırıw ushın yamasa tiykarǵı saqlaw infrastrukturası retinde qollanıwǵa boladı. Eki jaǵdayda da gibridli bultlı saqlaw shólkemlerge dástúrli jergilikli saqlaw infrastrukturasına qaraǵanda kóbirek iykemlilik hám masshtablanıwshılıq beriwi múmkin[52].
Gibridli bultlı saqlawdı qollanıwdıń bir neshe artıqmashılıqları bar. Mısalı, jiyi qollanılatuǵın maǵlıwmatlardı tez kiriw ushın jergilikli keshte saqlawǵa boladı, al aktiv emes salqın maǵlıwmatlar (cold data) sırtta, bultta saqlanadı. Bul orındı únemlewge, saqlaw qárejetlerin azaytıwǵa hám ónimlilikti arttırıwǵa múmkinshilik beredi. Bunnan basqa, maǵlıwmatlar jergilikli hám bultlı saqlaw infrastrukturasında da saqlanatuǵınlıqtan, gibridli bultlı saqlaw shólkemlerge artıqsha nusqalardıń kóbirek bolıwın hám qátelerge joqarıraq shıdamlılıqtı támiyinley aladı[52].
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ "A History of Cloud Computing". ComputerWeekly. 9 April 2018. http://www.computerweekly.com/Articles/2009/06/10/235429/A-history-of-cloud-computing.htm.
- ↑ Louden, Bill (September 1983). "Increase Your 100's Storage with 128K from Compuserve". Portable 100 (New England Publications Inc.) 1 (1): 22. ISSN 0738-7016.
- ↑ Hernandez, Daniela (May 23, 2014). „Tech Time Warp of the Week“. Wired. 2020-09-21da túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2024-08-02.
- ↑ "Box.net lets you store, share, work in the computing cloud". Silicon Valley Business Journal. December 16, 2009. http://www.bizjournals.com/sanjose/stories/2009/12/07/focus9.html.
- ↑ Russell, Ron Miller, Jon «Ambitious Alibaba takes aim at the kings of cloud computing» (en-US). TechCrunch (2017-jıl 27-fevral). 2025-jıl 7-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 19-mart.
- ↑ Haranas, Mark «Top 8 Cloud Platform Services Ranked: Azure, AWS, Google Lead Gartner Magic Quadrant». www.crn.com. 2025-jıl 29-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 19-mart.
- ↑ «Alibaba's cloud unit now serves 80% of Chinese tech companies» (en). South China Morning Post (2023-jıl 31-oktyabr). 2026-jıl 4-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 19-mart.
- ↑ «AWS vs Azure vs GCP vs Alibaba - Cloud Providers Comparison» (en-US) (2022-jıl 7-fevral). 2025-jıl 16-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 19-mart.
- ↑ Haleem, Abbas «Alibaba International announces AI agent fleets via Accio Work» (en-US). Digital Commerce 360 (2026-jıl 24-mart). Qaraldı: 2026-jıl 19-avgust.
- ↑ Staff, Digital Commerce 360 «The Sourcing Tool That Works While You Sleep» (en-US). Digital Commerce 360 (2026-jıl 22-iyul). Qaraldı: 2026-jıl 19-avgust.
- ↑ Duckett, Beth «Alibaba adds more agentic AI to B2B sourcing» (en-US). Digital Commerce 360 (2026-jıl 24-iyul). Qaraldı: 2026-jıl 19-avgust.
- ↑ say, Georgia Butler Have your «Alibaba considers increasing AI data center capex spend to $69bn over three years - report» (en). www.datacenterdynamics.com (2026-jıl 18-sentyabr). Qaraldı: 2026-jıl 6-oktyabr.
- ↑ Sharwood, Simon «Alibaba Cloud plans to use fewer Western chips, to boost its already huge AI margins» (en-US). theregister (2026-jıl 21-avgust). Qaraldı: 2026-jıl 6-oktyabr.
- ↑ Zulhusni, Muhammad «Alibaba Cloud plans 20GW AI infrastructure expansion by 2032» (en-GB). Cloud Computing News (2026-jıl 23-sentyabr). Qaraldı: 2026-jıl 6-oktyabr.
- ↑ «Accio Work 隐私协议». cdn.contract.alibaba.com. Qaraldı: 2026-jıl 6-oktyabr.
- ↑ «Alibaba launches latest agentic AI platform with international unit's Accio Work». Reuters.
- ↑ Qu, Tracy «Alibaba to Spend More Than $52 Billion in AI, Cloud Over Next Three Years» (en-US). The Wall Street Journal (2025-jıl 24-fevral). 2025-jıl 30-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 14-may.
- ↑ 闫星周 «Alibaba accelerates cloud and AI growth with $52.4b investment». www.chinadaily.com.cn. 2026-jıl 24-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 14-may.
- ↑ «On-premises private cloud storage description, characteristics, and options». 2016-jıl 22-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2012-jıl 10-dekabr.
- 1 2 S. Rhea, C. Wells, P. Eaton, D. Geels, B. Zhao, H. Weatherspoon, and J. Kubiatowicz, Maintenance-Free Global Data Storage. IEEE Internet Computing, Vol 5, No 5, September/October 2001, pp 40–49. 2012-03-29 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi. 2011-06-23 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.
- ↑ Kolodner, Elliot K.; Tal, Sivan; Kyriazis, Dimosthenis; Naor, Dalit; Allalouf, Miriam „A Cloud Environment for Data-intensive Storage Services“,. 2011 IEEE Third International Conference on Cloud Computing Technology and Science, 2011 — 357–366 bet. DOI:10.1109/CloudCom.2011.55. ISBN 978-1-4673-0090-2.
- ↑ «Object Storage Service - Alibaba Cloud» (en). www.alibabacloud.com. 2026-jıl 20-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 18-iyun.
- ↑ «Alibaba Cloud OSS» (en). S&P Global Marketplace. 2025-jıl 12-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2026-jıl 18-iyun.
- ↑ Cardin, Jay «Qumulo – Because Data Storage Is Not Created Equal». WEI Tech Exchange. WEI. Qaraldı: 2021-jıl 5-avgust.
- ↑ Vernik, Gil, et al. "Data On-boarding in Federated Storage Clouds." Proceedings of the 2013 IEEE Sixth International Conference on Cloud Computing. IEEE Computer Society, 2013.
- ↑ Kemme, Bettina, et al. "Consistency in Distributed Systems (Dagstuhl Seminar 13081)." (2013).
- 1 2 3 4 «Nasuni Cloud Storage Gateway | ZDNet». ZDNet (2010-jıl 4-iyun). 2010-jıl 4-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2024-jıl 2-avgust.
- ↑ Gupta, P (20 October 2013). "The usage and adoption of cloud computing by small and medium businesses". International Journal of Information Management 33 (5): 861–874. doi:10.1016/j.ijinfomgt.2013.07.001.
- ↑ «Ochs, R. (2012). The New Decision-Makers. CRN (June 22, 2012). Retrieved on December 10, 2012.». 2016-jıl 5-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2012-jıl 10-dekabr.
- ↑ «4 reasons why cloud and on-premises storage are different, but equally good for people data» (2013-jıl 9-sentyabr). 2013-jıl 25-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2013-jıl 9-sentyabr.
- ↑ O'Brien, J. A. & Marakas, G. M. (2011). Computer Software. Management Information Systems 10th ed. 145. McGraw-Hill/Irwin
- ↑ Wu C F, Wang Y S, Liu G N, Amies, A, 2012, Create solutions on IBM SmartCloud Enterprise: Transfer image assets between different accounts 2013-09-02 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi. IBM developerWorks, June 6.
- ↑ «The Attack Surface Problem». Sans.edu. 2013-jıl 21-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2013-jıl 8-iyul.
- ↑ Mello, John P. «National Security Agency Pressed to Reveal Details on Google Deal». PCWorld (2012-jıl 20-mart). 2013-jıl 11-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2013-jıl 8-iyul.
- ↑ Spring, Tom «Google Ditches Microsoft's Windows Over Security Issues, Report Claims». PCWorld. 2011-jıl 1-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2013-jıl 8-iyul.
- ↑ Subashini, S.; Kavitha, V. (2011-01-01). "A survey on security issues in service delivery models of cloud computing". Journal of Network and Computer Applications 34 (1): 1–11. doi:10.1016/j.jnca.2010.07.006.
- ↑ «US-CERT ICS-TIP-12-146-01 Targeted Cyber Intrusion and Detection Mitigation Strategies». U.S. Department of Homeland Security (2012-jıl 19-iyul). 2023-jıl 5-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 5-dekabr.
- ↑ Chu, Cheng-Kang; Chow, Sherman S.M.; Tzeng, Wen-Guey; Zhou, Jianying; Deng, Robert H. (2014-02-01). "Key-Aggregate Cryptosystem for Scalable Data Sharing in Cloud Storage". IEEE Transactions on Parallel and Distributed Systems 25 (2): 468–477. doi:10.1109/TPDS.2013.112. ISSN 1045-9219. https://ink.library.smu.edu.sg/cgi/viewcontent.cgi?article=2937&context=sis_research. Retrieved 2020-09-13.
- ↑ «4 Ways: Transfer Files from One OneDrive Account to Another without Downloading». MultCloud (2023). 2023-jıl 16-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 5-dekabr.
- ↑ Butler, Brandon «Cloud's worst-case scenario: What to do if your provider goes belly up». Network World (2014-jıl 2-iyun). 2023-jıl 17-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2015-jıl 20-iyun.
- ↑ Gaudin, Sharon «Verizon gets 'black eye' in long cloud shutdown». Computerworld (2015-jıl 12-yanvar). 2023-jıl 16-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2015-jıl 20-iyun.
- ↑ Butler, Brandon «Free cloud storage service MegaCloud goes dark». Network World (2013-jıl 1-noyabr). 2024-jıl 6-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2015-jıl 20-iyun.
- ↑ «Cloud Data Storage Companies, Here are 15 Services and Innovators» (en-gb). mediaipnu.or.id (2022-jıl 16-sentyabr). 2022-jıl 20-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 19-sentyabr.
- ↑ Cloud Security and Privacy An Enterprise Perspective on Risks and Compliance. O'Reilly Media, 4 September 2009. ISBN 978-1-4493-7951-3.
- ↑ Requirements Engineering for Service and Cloud Computing. Springer International Publishing, 10 April 2017. ISBN 978-3-319-51310-2.
- ↑ Srinivasan. Cloud Computing Basics. Springer, 14 May 2014. ISBN 978-1-4614-7699-3.
- ↑ Murugesan, San. Encyclopedia of Cloud Computing. John Wiley & Sons, August 2016. ISBN 978-1-118-82197-8.
- ↑ «DoDD 5015.2 DOD Records Management Program, Section 5.1.3». 2011-jıl 22-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
- ↑ Justin Pot (7 December 2011). "Codex Cloud: Upload Your Books & Read Them Online Along With Other People's Uploads". MakeUseOf. Archived from the original on 21 October 2016. https://web.archive.org/web/20161021195103/http://www.makeuseof.com/tag/codex-cloud-upload-books-read-online-peoples-uploads/.
- ↑ Nancy Messieh (18 October 2011). "Publishers beware: Is CodexCloud the Grooveshark for ebooks?". NextWeb. https://thenextweb.com/apps/2011/10/18/publishers-beware-is-codexcloud-the-grooveshark-for-ebooks/.
- ↑ Jones, Hadley «When Online File Storage Gets Legal: Regulatory Compliance». CloudWedge (2014-jıl 16-yanvar). 2018-jıl 19-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2014-jıl 16-yanvar.
- 1 2 3 Jones, Margaret «Hybrid Cloud Storage». SearchStorage (iyul 2019). 2022-jıl 21-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 22-iyun.
- ↑ Barrett, Mike «Definition: cloud storage gateway». SearchStorage (iyul 2014). 2022-jıl 21-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 22-iyun.