Buxgalteriyalıq esabat
Kárxanalar iskerligi esabın júrgiziw zárúriyatında kárxananıń xojalıq processleri nátiyjesinde mudamı strukturalıq hám muǵdarlıq tárepten ózgerip baratuǵın xojalıq qarjıları haqqında mudamı maǵlıwmatqa iye bolıp turıw talap etiledi. Bul talaptı orınlaw ushın bolsa xojalıq qarjları hám olardıń tashkil tabıw dereklerdi esapta gruppalap barıw hám operativ qadaǵalaw ornatıwı kerek boladı. Onıń ushın buxgalteriya esabı elementlerinen biri schyotlar sistemasınan paydalanıladı[1][2].
Buxgalteriya esabında xojalıq qarjları hám olardıń quram derekleriniń háreketi tuwrısında maǵlıwmat iyelew ushın hár bir aqsha, derek hám xojalıq processleri bólek-bólek nomerler menen belgilenedi. Aqsha, derek hám xojalıq processleri ushın belgilengenn nomerler buxgalteriya schyotları dep júrgiziledi.
Buxgalteriya esabı schyotlarınıń eki tárepi bolıp, bir tárepi «Depet», ekinshi tárepi tárepi «kredit» dep júrgiziledi.
Áyyemgi sawda kitaplarında schyottıń «Depet» tárepinde tabıs, «Kredit» tárepinde shıǵın kórsetilgen. Házirdede bul mánis bólek saqlanıp qalǵan.
Bul schyotlar xojalıq qarjıları, olardıń tashkil tabıw dárekleriniń háreketin esapqa alıw jumısların ańsatlastırıw hám olardan tuwrı paydalanıwdı baqlawdada qol keledi. Mısalı, buxgalteriya esabı sistemasında «Shiyki zat hám materiallar» sózi ornında — 1010, «Kassa» sózi ornında — 5010, «Tiykarǵı islep shıǵarıw» sózi ornında — 2010, «Tayın ónim» sózi ornında — 2810 sıyaqlı nomerlerden paydalanıladı. Buxgalteriya esabı schyotlari nomeri bir mámlekette birdey qabıl etiledi. Buxgalteriya esabı schyotlarining birdeyligin támiyinlew maqsetinde Ózbekstan Respublikası Buxgalteriya Esabı Milliy Standartlarınıń 21-sanlı «Xojalıq júrgiziwshi subyektlerdiń finanslıq-xojalıq iskerligi buxgalteriya esabı schyotlar jobası hám onı qollaw boyınsha jollama» atlı standart qabıl etilgen. Bul standart daǵı schyotlar jıyındısına «Buxgalteriya esabı schyotlar sisteması» dep ataladı.