C programmalastırıw tili (kitap)
| C programmalastırıw tili | |
|---|---|
 | |
| Birinshi basılımınıń muqabası | |
| Avtorlar | Brayan Kernigan |
| Tili | Inglis tili |
| Teması | C programmalastırıw tili |
| Baspa | Prentice Hall |
| Baspadan shıǵıw sánesi | 1978: birinshi basılım 1988: ekinshi basılım |
«C programmalastırıw tili» kitabı (geyde avtorlarınıń bas háriplerinen keyin K&R dep ataladı) — bul Brayan Kernigan hám Dennis Ritchi tárepinen jazılǵan kompyuter programmalastırıw kitabı, sońǵısı dáslep C programmalastırıw tilin proektlestirgen hám ámelge asırǵan, sonday-aq tildiń rawajlanıwı menen tıǵız baylanıslı bolǵan Unix operaciyalıq sistemasın birge proektlestirgen. Kitap C-diń rawajlanıwı hám keń tarqalıwında oraylıq rol oynaǵan hám házirgi waqıtta da keń oqıladı hám qollanıladı. Kitap dáslepki til dizayneri tárepinen birge jazılǵanı sebepli hám kitaptıń birinshi basılımı kóp jıllar dawamında til ushın de-fakto standart retinde xızmet etkenlikten, kitap kópshilik tárepinen C boyınsha abıraylı derek dep esaplanǵan[1][2].
Tariyxı
C 1970-jıllardıń basında Bell Labs laboratoriyasında Dennis Ritchi tárepinen Ken Tompsonnıń B tiliniń keńeytilgen versiyası retinde dóretilgen. Basqa bir Bell Labs xızmetkeri, Brayan Kernigan, birinshi C oqıw qollanbasın jazǵan[3] hám ol Ritchidi til haqqında kitap jazıwǵa kóndirgen[4]. Kernigan kitaptıń «túsindiriw» materialınıń kópshilik bólimin jazatuǵın edi, al Ritchidiń anıqlama qollanbası onıń qosımshalarına aylandı.
1978-jıl 22-fevralda baspadan shıqqan birinshi basılım C programmalastırıw tili haqqında keń tarqalǵan birinshi kitap boldı. Onıń C versiyası geyde (kitap avtorlarınan keyin) K&R C dep ataladı, bul dáslepki versiyanı keyinirek ANSI C retinde standartlastırılǵan C versiyasınan ajıratıw ushın.
1988-jıl aprel ayında kitaptıń ekinshi basılımı járiyalandı, ol sol waqıttaǵı jańa ANSI C standartı nátiyjesinde tilge kirgizilgen ózgerislerdi qamtıw ushın jańalanǵan, ásirese standart kitapxanalar haqqındaǵı anıqlama materialın qosıw menen. Kitaptıń ekinshi basılımı (hám 2024-jılǵa shekem eń sońǵısı) sonnan berli 20 dan aslam tilge awdarılǵan[5]. 2012-jılı ekinshi basılımnıń elektron kitap versiyası ePub, Mobi hám PDF formatlarında járiyalandı.
C birinshi ret 1989-jılı standartlastırılǵan (ANSI X3.159-1989 retinde) hám sonnan berli bir neshe ret qayta kórip shıǵıldı. Degen menen, jańaraq standartlardı qamtıw ushın «C Programmalastırıw Tili»niń jańa basılımı shıǵarılmadı.
Qabıl etiliwi
Byte jurnalı 1983-jıl avgust ayında bılay dep málimledi: «[C Programmalastırıw Tili] C tili haqqındaǵı anıq jumıs. Bul kitaptı almaǵanıńızsha basqa hesh nárse oqımań!» Djerri Purnell sol jılı jurnalda kitaptıń «ele de standart... biraz qısqa» ekenin jazdı. Ol bılay dep dawam etti: «Siz C tilin Kernigan hám Ritchidi almay úyrene alasız, biraq bul onıń qıyın jolı. Eger siz onı C haqqında satıp alatuǵın jalǵız kitap etseńiz, siz jáne de júdá kóp jumıs islep atırsız»[6].
Tásiri
C Programmalastırıw Tili kóbinese anıq usınıwı hám qısqa mazmunı menen texnikalıq jazıw ushın úlgi retinde keltirilgen. Mısallar ádette tildi kúndelikli qollanıwda ushırasıwı múmkin bolǵan túrdegi tolıq programmalardan ibarat, bunda sistemalıq programmalastırıwǵa ayrıqsha itibar beriledi. Onıń avtorları bılay dep jazǵan:
Biz birinshi basılımnıń qısqalıǵın saqlap qalıwǵa háreket ettik. C — úlken til emes, hám oǵan úlken kitap jaqsı xızmet etpeydi. Biz C programmalastırıwınıń oraylıq bólimi bolǵan kórsetkishler sıyaqlı áhmiyetli ózgesheliklerdiń bayanlanıwın jaqsıladıq. Biz dáslepki mısallardı qayta isledik hám bir neshe baplarǵa jańa mısallar qostıq. Mısalı, quramalı járiyalanıwlardı qayta islew járiyalanıwlardı sózlerge hám kerisinshe aylandıratuǵın programmalar menen tolıqtırıldı. Aldınǵıday, barlıq mısallar tekstten tikkeley testlendi, ol mashina oqıy alatuǵın formada. − ekinshi basılımǵa alǵı sóz.
— ekinshi basılımǵa alǵı sóz[7].
Kitap minimal isleytuǵın C programmasınıń mısalı retinde tek «hello, world» tekstin basıp shıǵaratuǵın «Hello, World!» programmasın kirgizdi. Sonnan berli, kóp sabaqlıqlar programmalastırıw tilin usınıw ushın sol úrdisti dawam etti.
ANSI C payda bolǵanǵa shekem, teksttiń birinshi basılımı C kompilyatorların jazıwshılar ushın tildiń de-fakto standartı bolıp xızmet etti. ANSI C standartlastırılıwı menen avtorlar ekinshi basılımdı kompilyator jazıwshıları ushın emes, al kóbirek baǵdarlamashılar ushın jazdı hám bılay dedi:
A qosımshası, anıqlama qollanbası, standart emes, al standarttıń tiykarǵı mazmunın kishirek orında jetkeriwge urınıwımız. Ol baǵdarlamashılar ushın ańsat túsiniw ushın arnalǵan, biraq kompilyator jazıwshılar ushın anıqlama retinde emes — bul rol tiyisli túrde standarttıń ózine tiyisli. B qosımshası — standart kitapxana imkaniyatlarınıń qısqasha mazmunı. Ol da ámelge asırıwshılar ushın emes, al baǵdarlamashılar ushın silteme retinde arnalǵan. C qosımshası — dáslepki versiyadan ózgerislerdiń qısqasha mazmunı.
— ekinshi basılımǵa alǵı sóz.
«C Programmalastırıw Tili» kitabınıń bir áwladı birinshi ret C menen universitetlerde hám sanaatta islegen baǵdarlamashılarǵa tásiri kópshilikti avtorlardıń programmalastırıw stilin hám qaǵıydaların, eger normativ ámeliyat bolmasa da, usınıs etilgen ámeliyat retinde qabıl etiwge alıp keldi. Mısalı, kitaptıń eki basılımında da usınılǵan programmalardıń kodlaw hám formatlaw stili kóbinese «K&R stili» dep ataladı hám Unix hám Linux yadroları ushın derek kodında konvenciya boyınsha qollanılatuǵın kodlaw stiline aylandı..
Derekler
- ↑ Ward, Terry A. (August 1983). "Annotated C / A Bibliography of the C Language". https://archive.org/stream/byte-magazine-1983-08/1983_08_BYTE_08-08_The_C_Language#page/n267/mode/2up.
- ↑ Prinz, Peter; Crawford, Tony. C in a Nutshell (en). O'Reilly Media, Inc., 2005-12-16 — 3 bet. ISBN 9780596550714.
- ↑ «Leap In and Try Things: Interview with Brian Kernighan». Harmony at Work (24-oktyabr 2009-jıl). 23-iyul 2012-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 3-mart 2013-jıl.
- ↑ Computerphile. «'C' Programming Language: Brian Kernighan - Computerphile». YouTube (18-avgust 2015-jıl). 21-dekabr 2021-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 11-noyabr 2018-jıl.
- ↑ Kernighan. «The C Programming Language, Second Edition». Princeton University. Qaraldı: 18-fevral 2023-jıl.
- ↑ Pournelle, Jerry (December 1983). "The User Looks at Books". Byte: pp. 519. https://archive.org/stream/byte-magazine-1983-12/1983_12_BYTE_08-12_Easy_Software#page/n519/mode/2up.
- ↑ Úlgi:Cite Q