Charles Darwin
| Tuwılǵan sánesi | 12-fevral 1809 |
|---|---|
| Qaytıs bolǵan sánesi | 19-aprel 1882 (73 jasta) |
Charlz Robert Darvin (Charles Robert Darwin) (12 fevral, 1809 — 19 aprel, 1882) — inglis tábiyat izertlewshisi bolǵan. Ol evolyutsiya teoriyasın usınıwı menen belgili. Bul teoriya boyınsha barlıq tiri organizmler ulıwma bir túbirden kelip shıqqan. Onıń aytıwı boyınsha, organizmler toparı eń jaqsı iykemlesken yamasa eń áwmetli organizmlerdiń kemirek úyrenisken organizmlerden tábiyiy túrde saylanıp alınıw usılı menen ózgergen. Ol jáne, geybir organizmlerdiń jaqsı iykemlesiwi mutatsiya (genler ózgerisi) arqalı payda bolǵan normal ózgerislerdiń sebebi ekenligin aytıp ótken. Geybir ózgerisler organizmlerdi áwmetlirek qılıwı nátiyjesinde, organizmniń tiri qalıwı ushın kóbirek múmkinshilik jaratılıwı hám keyingi násilge beriliwi múmkin. Organizmniń jasaw dárejesiniń tómenlewine sebepshi bolǵan ózgerislerdiń keyingi násilge beriliw múmkinshiligi tómen hám ol tez arada ólip ketiwi kútiledi.
Ol bul teoriya haqqında birinshi ret 1838-jılı oylanadı. Tariyxshılardıń shamalawı boyınsha, onıń teoriyanı alǵa súrmegenliginiń sebebi ol din haqqında sorawlardı tuwdınan hám adamlar bul teoriyanı unatpawınan qorqtı. Solay etip ol 1859-jılǵa shekem, basqa ilimpaz Alfred Wallas usınday pikirge iye ekenin esitpegenge shekem, baspadan shıǵarmaydı. Wallas óz pikirlerin baspadan shıǵarıwǵa jaqın edi, solay etip Darvin ol menen birge lektsiya beredi, keyin kitabın baspadan shıǵaradı. Kitaptın atı Tabiyiy tańlaw usılı arqalı túrlerdiń kelip shıgıwı yamasa Jaqsı túrlerdiń jasaw ushın gúreste saqlap qalınıwı edi. Bul kitap qısqasha Túrlerdiń kelip shıǵıwı dep te ataladı.
