Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw shólkemi
Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw shólkemi (DDSSH) — xalıqaralıq jámiyetlik densawlıqtı saqlaw máseleleri hám ayrıqsha jaǵdaylarǵa juwap beriwdi koordinaciyalaytuǵın Birlesken Milletler Shólkeminiń qánigelestirilgen agentligi[1]. Onıń bas keńsesi Shveycariyanıń Jeneva qalasında jaylasqan bolıp, altı aymaqlıq keńsesi hám dúnya júzi boyınsha 150 jergilikli keńsesi bar.
DDSSH nıń maqseti — pútkil dúnya xalqı ushın múmkin bolǵan eń joqarı densawlıq dárejesine erisiw bolıp, densawlıqtı «tek kesellik yamasa mayıplıqtıń joqlıǵı emes, al tolıq fizikalıq, psixikalıq hám sociallıq saw-salamatlıq jaǵdayı» dep anıqlaydı. Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw shólkeminiń tiykarǵı wazıypalarına epidemiyalıq hám endemiyalıq awırıwlardı baqlawdı alǵa ilgeriletiw; jámiyetlik densawlıqtı saqlaw, awırıwlardı medicinalıq emlew hám baylanıslı máseleler boyınsha oqıtıw hám bilim beriwdi támiyinlew hám jaqsılaw; hám biologiyalıq ónimler ushın xalıqaralıq standartlardı ornatıwdı alǵa ilgeriletiw kiredi.
DDSSH 1948-jıl 7-aprelde dúzildi hám rásmiy túrde 1948-jıl 1-sentyabrde óz jumısın basladı[2]. Ol Milletler Ligasınıń Densawlıqtı saqlaw shólkemi hám Parijde jaylasqan Xalıqaralıq jámiyetlik gigiena byurosınıń aktivlerin, xızmetkerlerin hám wazıypaların, sonıń ishinde Awırıwlardıń xalıqaralıq klassifikaciyasın (AXK) óz ishine aldı. Agentliktiń jumısı 1951-jılı qarjılıq hám texnikalıq resurslardıń áhmiyetli túrde qosılıwınan keyin pútkilley baslandı[3].
DDSSH niń rásmiy mandatı - dúnya júzindegi hálsiz toparlarǵa járdem beriw menen birge densawlıq hám qáwipsizlikti bekkemlew. Ol mámleketlerge texnikalıq járdem kórsetedi, xalıqaralıq densawlıqtı saqlaw standartların belgileydi, global densawlıqtı saqlaw máseleleri boyınsha maǵlıwmatlar jıynaydı hám densawlıqqa baylanıslı ilimiy yamasa siyasiy talqılawlar ushın forum retinde xızmet etedi. Onıń rásmiy basılımı, Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw esabatı, dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw temaları boyınsha bahalawlardı usınadı.
DDSSH bir qatar jámiyetlik densawlıqtı saqlaw jetiskenliklerinde jetekshi rol oynadı, ásirese sheshekti joq qılıw, poliomielitti derlik joq qılıw hám Ebola vakcinasın islep shıǵıwda. Onıń házirgi waqıttaǵı áhmiyetli máselelerine AIV/AIJS, Ebola, bezgek hám tuberkulez sıyaqlı juqpalı awırıwlar; júrek awırıwı hám rak sıyaqlı juqpaytuǵın awırıwlar; salamat awqatlanıw, awqatlanıw hám azıq-awqat qáwipsizligi; kásiplik densawlıq; hám náshebentlik kiredi. Agentlik ulıwma densawlıqtı saqlawdı qamtıw, jámiyetlik densawlıq qáwiplerin baqlawǵa qatnasıw, densawlıqtı saqlaw tarawındaǵı ayrıqsha jaǵdaylarına juwap beriwdi úylestiriw hám ulıwma densawlıq penen amanlıqtı alǵa ilgeriletiw ushın gúresip kelmekte.
DDSSH 194 aǵza mámleketten ibarat bolǵan Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw assambleyası (DDSA) tárepinen basqarıladı. DDSA 34 densawlıqtı saqlaw qánigesinen ibarat atqarıw keńesin saylaydı hám oǵan másláhát beredi; DDSSH nıń bas administratorın, bas direktordı (házirgi waqıtta Efiopiyalı Tedros Adxanom Gebreyesus) saylaydı;[4] maqsetler hám áhmiyetli máselelerdi belgileydi; hám byudjet hám iskerlikti maqullaydı. DDSSH tiykarınan aǵza mámleketlerdiń úlesleri (belgilengen hám ıqtıyarlı), sonnan keyin jeke donorlar tárepinen qarjılandırıladı.
Derekler
- ↑ «The U.S. Government and the World Health Organization» (en-US). Kaiser Family Foundation (21-yanvar 2025-jıl). 28-mart 2025-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2-aprel 2025-jıl.
- ↑ (in en) Current Problems in the World Health Organization's Program. 1952. https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/current-problems-in-the-world-health-organizations-program/EBEA9C7AE079C2FB5121D1798BB847C5. Retrieved 14 July 2024.
- ↑ «WHO (World Health Organisation)» (en-US). Information Saves Lives | Internews. 2-mart 2023-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2-mart 2023-jıl.
- ↑ «Regional offices» (en). www.who.int. 20-aprel 2024-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 20-aprel 2024-jıl.