Defektologiya

Defektologiya (latınsha defektus — nuqsan hám grekshe λόγος — ilim) — fizikalıq hám ruwxıy kemshiligi bar balalar rawajlanıwınıń psixofizikalıq ózgesheliklerin úyreniw, olarǵa arnawlı tálim-tárbiya beriw hám kemshiliklerdi saplastıra alıw nızamlılıqların úyrenetuǵın pán. Kózi ázzi, gereń hám qulaǵı awır, aqılı tómen, tayanısh apparat sistemasında, sóylewinde kemshiligi bolǵan balalar defektologiya obyekti esaplanadı. Usı tiykarda defektologiya óz aldına 4 tarawǵa bólinedi: surdopedagogika (gereń hám qulaǵı awır balalardı oqıtıw, tárbiyalaw máseleleri menen shuǵıllanadı), tiflopedagogika (kózi kórmeytuǵın yaki kózi ázzi bolǵan balalardı oqıtıw hám tárbiyalaw máselelerin izertleydi), oligofrenopedagogika (aqılı tómen balalardı oqıtıw hám tárbiyalaw nızamlılıqların islep shıǵadı), logopediya (sóylewinde kemshilgi bolǵan balalardı oqıtıw hámde tárbiyalaw teoriyası, ámeliyatı menen shúǵıllanadı). Dáslep surdopedagogika hám tiflopedagogika payda bolǵan (1770-jıl gereńler ushın Ispaniyada, 1784-jıl kózi ázziler ushın Parijde arnawlı mekeme ashılǵan). Keyin logopediya hám oligofrenopedagogikaǵa tiykar salınǵan. Kemshilikli hám psixofizikalıq kemshiligi bar balalardıń ruwxıy nızamlılıqların úyreniwshi arnawlı psixologiya, sonıńday-aq, tálim-tárbiya beriw, kemshiliklerdi dúzetiw, tiklew quralların islep shıǵıwshı surdotexnika hám tiflotexnika da defektologiyaǵa kiredi. Defektologiyaǵa anatomiya, fiziologiya, patofiziologiya, nevrologiya, nevropatologiya, kóriw hám sóylew patologiyası, mektep gigienası, ulıwmalıq hám pedagogikalıq psixologiya, pedagogika, tiltanıw, balalar psixologiyası hám t.b pánler menen tikkeley baylanısqan. Defektologiyanıń tiykarǵı wazıypası kemshilikli balalardı anıqlaw, analizlew usılların islep shıǵıw, olar ushın arnawlı hám muwapıqlastırılǵan tálim-tárbiyanı shólkemlestiriw, intellektual hám fizikalıq kemshiliklerin saplastırıw quralların izlep tabıw, ámelde qollaw, olardı turmısqa tayarlaw, jámiyetke paydalı insanlar etip tárbiyalawdan ibarat.

Ullı danıshpan, shayır ham oyshıllar, tiykarınan Ibn Sino, Farabiy, Yusuf Has Hajib, Nawayı, Ámir Temur hám basqalar defektologiyanı úziliksiz hám anıq baǵdarda úyrenbegen bolsa da, óz shıǵarmalarında defektologiyalıq halatlardıń sáwleleniwi, qáliplesiwi, rawajlanıwı, ózgerisleri haqqında bahalı pikirlerdi bildirgen. Ózbekstanda defektologiyanıń ilimiy-teoriyalıq, metodikalıq hám ámeliy izertlewleri menen G.Sh.Aytmetova, E.D.Gordiyenko, L. R.Móminova, R.Shomaxmudova, Ǵ.Shoumarov hám basqalar shuǵıllanǵan. Fizikalıq hám ruwxıy kemshilikli balalardı jámiyetke paydalı insanlar etip tárbiyalaw ushın Ózbekstanda arnawlı mektepke shekemgi tárbiya mekemeleri, arnawlı mektepler, arnawlı internat mektepler bar. Tashkent pedagogika universitetiniń pedagogika hám defektologiya fakultetinde arnawlı mektep hám mekemeler ushın defektolog kadrlar tayarlanadı (1967-jıldan). Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı Mektepke shekemgi tálim fakulteti, Arnawlı pedagogika: logopediya, surdopedagogika, oligofrenopedagogika tálim baǵdarlarında arnawlı mútájligi bar balalar tárbiyalanatuǵın mekemeler hám mektepler ushın defektolog kadrlar tayarlanadı.