Deterministik emes programmalastırıw
Deterministik emes programmalastırıw tili — bul programmanıń belgili bir noqatlarında («tańlaw noqatları» dep ataladı) programma aǵımı ushın hár túrli alternativanı kórsete alatuǵın til. if-then operatorınan ayırmashılıǵı, bul alternativanı tańlaw usılı baǵdarlamashı tárepinen tikkeley kórsetilmeydi; programma barlıq tańlaw noqatlarına qollanılatuǵın qanday da bir ulıwma usıl arqalı orınlanıw waqtında alternativanıń arasında sheshim qabıllawı kerek. Baǵdarlamashı sheklengen sanlı alternativanı kórsetedi, biraq programma keyinirek olar arasında tańlawı kerek. («Tańlaw» — bul, haqıyqatında, deterministik emes operator ushın ádettegi at.) Joqarı dárejeli tańlawlar óz ishinde tómen dárejeli tańlawları bar tarmaqlanǵan shaqalarǵa alıp keletuǵın tańlaw noqatlarınıń ierarxiyası dúziliwi múmkin.
Bir tańlaw usılı keri izlew sistemalarında (mısalı, Amb,[1] yamasa Prolog-ta biriktiriw) sáwlelengen, onda ayırım alternativanıń «sátsiz bolıwı» múmkin, bul programmanıń keri izlewge hám basqa alternativanı sınaqtan ótkeriwge sebep boladı. Eger belgili bir tańlaw noqatında barlıq alternativa sátsiz bolsa, onda pútkil bir shaqası sátsiz boladı hám programma jáne de keri izlewge ótedi, eski tańlaw noqatına. Bir qıyınshılıq — hár qanday tańlaw waqıtsha bolıp, qayta orınlanıwı múmkin bolǵanlıqtan, sistema aqıbetinde sátsiz bolǵan shaqanıń bóleklik orınlanıwı sebepli payda bolǵan qosımsha tásirlerdi joq etiw arqalı eski programma jaǵdayların qayta tikley alıwı kerek.
Basqa bir tańlaw usılı — bul Alisp[2] sıyaqlı sistemalarda sáwlelengen bekkemlewshi oqıtıw. Bunday sistemalarda, keri izlew ornına, sistema qanday da bir tabıs ólshemin baqlap turadı hám qaysı tańlawlardıń kóbinese tabısqa alıp keletuǵının hám qanday jaǵdaylarda (ishki programma jaǵdayı da, qorshaǵan ortalıqtan kelgen kirgiziw de tańlawǵa tásir etiwi múmkin) úyrenedi. Bul sistemalar dinamikalıq ortalıqta orınlanǵan háreketlerdi biykar etiwdi talap etetuǵın robototexnika hám basqa tarawlardaǵı qosımshalar ushın jaramlı, bul qıyın yamasa ámelge asırıw múmkin emes bolıwı múmkin.