Eskapizm
Eskapizm — kúndelikli turmıstıń jaǵımsız táreplerinen, ádette qıyal yamasa oyın-zawıq penen baylanıslı is-háreketler arqalı aqıl-oydı basqa jaqqa burıw[1][2][3]. Eskapizm sonday-aq depressiya yamasa ulıwma qayǵı-muń sezimlerinen qutılıw ushın da qollanılıwı múmkin.
Túsinikler
Adamlardıń kúndelikli turmıstıń mashaqatlarınan – ásirese cifrlı dúnyaǵa qashıw tendenciyasınıń ósiwin xoshametlew ushın barlıq tarawlar payda boldı[4]. Salamat turmıstıń normal bólegi bolǵan kóplegen is-háreketler (mısalı, awqatlanıw, uyqılaw, dene shınıǵıw, jınıslıq qatnas) shennen tıs yamasa durıs kontekstten tısqarı alıp barılǵanda eskapizmniń jolına aylanıwı múmkin; nátiyjede «eskapizm» sózi kóbinese unamsız mánige iye bolıp, eskapistlerdiń baxıtsız ekenin, dúnya menen mánili baylanıs ornatıwǵa qábiletsizligin yamasa qálemewin hám zárúrli is-háreketler etiwden bas tartıwın bildiredi. Haqıyqatında da, Oksford inglis tili sózligi eskapizmdi «ádette shıdawǵa tuwrı keletuǵın nárselerden dıqqattı basqa jaqqa burıwdı izlew tendenciyası yamasa tájiriybesi» dep táriyiplegen[5].
Degen menen, kóplegen adamlar eskapizmniń tiykarınan hám tek ǵana unamsız ekenligi ideyasına qarsı shıǵadı. K.S. Lyuis qashıwdıń ádettegi jawları túrme qarawılları ekenin házil menen aytıwdı unatatuǵın edi hám qádimgidey qollanılsa eskapizm qıyal kúshlerin jańalaw hám keńeytiw ushın xızmet ete aladı dep esaplaǵan. Sol sıyaqlı, Dj.R.R. Tolkin fantastikalıq ádebiyatta eskapizmdi haqıyqatlıqtıń ekinshi (qıyalıy) dúnyadaǵı dóretiwshilik kórinisi dep jaqlaǵan (biraq sonday-aq olar «tek ǵana eskapizm» bolmawı ushın olarda qorqınıshlılıq elementi bolıwı kerek ekenin de atap ótti). Terri Pratchett jigirmanshı ásirde eskapist ádebiyatqa unamlı kózqarastıń waqıt ótiwi menen rawajlanıwı sezildi dep esaplaǵan. Ádebiyattan basqa, muzıka hám video oyınlar da qashıwdıń kórkem quralları retinde qarastırılǵan hám bahalanǵan[6].
Psixologiyalıq qashıwlar
Freyd eskapist fantaziyanıń belgili bir mólsherin adamlar ómirinde zárúrli element dep esaplaydı: «[O]lar haqıyqatlıqtan ala alatuǵın az qanaatlanıw menen jasay almaydı. «Bizler járdemshi konstrukciyalarsız jasay almaymız», - degen Teodor Fontan». Onıń izbasarları demalıs penen tileklerdiń orınlanıwın (az mólsherde) jaraqatlı buzılıwlarǵa beyimlesiwde paydalı qurallar retinde qarastırǵan; al keyingi psixologlar qálemegen kewil-xoshlardı, ásirese ashıw hám qayǵı-muńdı ózgertiwde janapay dıqqattı basqa jaqqa burıwdıń rolin atap ótti[7].
Degen menen, eger bunday psixikalıq sheginislerde turaqlı jasaw júz berse, nátiyjeler kóbinese unamsız hám hátte patologiyalıq boladı[8].
Derekler
- ↑ «Escapism | meaning in the Cambridge English Dictionary» (en). dictionary.cambridge.org. Qaraldı: 2020-jıl 23-mart.
- ↑ «Escapism Definition & Meaning» (en). www.merriam-webster.com. Qaraldı: 2020-jıl 23-mart.
- ↑ «Escapism | Meaning of Escapism by Lexico» (en). Lexico Dictionaries | English. 2020-jıl 23-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 23-mart.
- ↑ G. Kainer, Grace and the Great Controversy (2010) p. 35
- ↑ Quoted in Tom Shippey, The Road to Middle-Earth (1992) p. 285
- ↑ Andreas Dorschel, Der Welt abhanden kommen. Über musikalischen Eskapismus. In: Merkur 66 (2012), no. 2, pp. 135–142
- ↑ Longeway, John (1990). "The Rationality of Escapism and Self Deception". Behavior and Philosophy 18 (2): 1–20.
- ↑ R.C., D.S.,J, M, I, R, T, Reid, Li, Lopez, Collard, Parhami, Karim, Fong (2011). "Exploring facets of personality and escapism in pathological gamblers.". Journal of Social Work Practice in the Addictions 11 (1): 60–74. doi:10.1080/1533256X.2011.547071.