Frederik II (Daniya patshası)
| Frederik II | |
|---|---|
dansha Frederik 2. | |
 | |
.svg)  | |
|
Wákillik dáwiri 1559-jıl 1-yanvar — 1588-jıl 4-aprel | |
| Aldınǵı isker | Kristian III |
| Keyingi isker | Kristian IV |
| Jeke maǵlıwmatları | |
| Tuwılǵan sáne | 1534-jıl 1-iyul |
| Tuwılǵan jeri | Xaderslev |
| Qaytıs bolǵan sáne | 1588-jıl 4-aprel (53 jasta) |
| Qaytıs bolǵan jeri | Slagelse |
| Dinastiyası | Oldenburglar |
| Ómirlik joldası | Sofiya Meklenburg-Gyustrovlı |
| Balaları | Elizaveta, Anna, Kristian IV, Ulrik, Avgusta Daniyalı, Gedviga Daniyalı, Iogann |
| Anası | Doroteya Saksen-Lauenburglı |
| Ákesi | Kristian III |
| Dini | lyuteranlıq |
Frederik II (dansha Frederik 2.; 1534-jıl 1-iyul, Xaderslev — 1588-jıl 4-aprel, Slagelse) — 1559-jıl 1-yanvardan Daniya hám Norvegiya patshası, Oldenburglar dinastiyasınan.
Húkimdarlıqqa shekemgi jıllar
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
1542-jılı ákesiniń mámleket keńesi menen uzaq sóylesiwlerinen keyin pútkil Daniya taxt miyrasxorı sıpatında Frederikke ant berdi. 1548-jılı ol birinshi hám sońǵı márte barǵan Norvegiya da oǵan ant etti. Ol ákesiniń tiri waqtında da Shlezvig-Golshteynniń miyrasxor gercogı etip saylanbadı.
Frederik mámleket keńesiniń talabı boyınsha Daniyada tárbiyalanǵan. Ol ózi menen birge tárbiyalanıp atırǵan qatar-qurbıları arasında ádewir kewilli hám erkin turmıs keshirdi. Onı aldın ala mámleket islerine baǵıshlay basladı; ol mámleket keńesiniń májilislerine qatnastı, shirkew, universitet hám basqalar menen rásmiy baylanıslarǵa kiristi.
1557-jılı ol Germaniyaǵa barıp, nemec knyazleri, dvoryanları hám áskeriy adamları menen doslıq baylanısların ornatadı; sońınan olardıń kópshiligin Daniyaǵa óz xizmetine shaqırıp aladı. Ákesinen parıqlı túrde ol áskeriy ideyalardıń tárepdarı edi hám jaslayınan nemec áskerleri menen dos boldı. Ol taxtqa otırǵannan keyin kóp ótpey birinshi jenisti qolǵa kirgizdi hám 1559-jıldıń jazında Ditmarshendi basıp aldı.
Húkimdarlıqtıń birinshi yarımı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]1559-jıl Kristian III qaytis bolip, Frederik Daniya hám Norvegiya patshası boldi. Jas patshadan dáslep ayrıqsha patshalıq dárejesin kútiwge bolar edi; biraq onıń batır, salamat hám keń peyil tábiyatında oylanıwshılıq, sabır-taqat hám bekkem jigerlilik jetispeytuǵın edi; bul pazıyletlerdiń jetispewshiligi tek belgili dárejede keńesgóylerdi saylaw hám awır jaǵdaylarda olardıń basshılıǵına boysınıw sheberligi menen toltırılatuǵın edi. Ditmarshen menen urıs, Baltik boyı aymaqlarınıń siyasiy qatnasıqlarına aralasıw, arqadaǵı úsh mámleketti birlestiriwge háreket etken hám Shveciya menen qanlı urısqa alıp kelgen eski yunionistlik siyasattıń qayta tikleniwi — Frederik patshalıǵınıń birinshi bólimindegi tiykarǵı waqıyalar usılar edi.
Daniya húkimdarlıǵı dáwirinde qatnasqan tiykarǵı áskeriy kelispewshilik 1563-1570-jıllardaǵı Arqa jeti jıllıq urıs edi. Frederik óziniń ájaǵası patsha Erik XIV basqarıp turǵan Shveciyanı basıp alıwga áwmetsiz urinip kórdi. Kelispewshilik Skandinaviyanıń ayırım aymaqları Shved hám Norvegiya áskeriy xızmetkerleri tárepinen pútkilley qıyratılǵan júdá qıyın urısqa aylanıp ketti. Patsha óz armiyasın sawashqa alıp shıqtı, biraq onshama nátiyje bolmadı, aq súyekler menen qatnasıqları jamanlastı. Biraq, Shveciyadaǵı tolqınlanıwlar hám Daniyanı basqarıwda talantlı mámleket ǵayratkeri Peder Okseniń qatnasıwı jaǵdaydı jaqsılaw imkanın berdi. Urıs Daniyaǵa «betin saqlap qalıw» imkaniyatın bergen status-kvoni tiklew menen juwmaqlandı, biraq Daniya áskeriy kúshiniń sheklengenligin de kórsetti.