Kontentke ótiw

Genje

Wikipedia — erkin enciklopediya
Genje

Genje
Gerb
40°40′58″N 46°21′38″E / 40.68278°N 46.36056°E / 40.68278; 46.36056
Aymaq túriqala
MámleketÁzerbayjan
Rayon Genje-Dashkesen
Hákimiyat
 • HákimNiyazi Bayramov
Dúzilgen waqtı660-jıl
Jer maydanı110 km²
Xalıq sanı
 (2024)
330 663 adam
Etnoxoronimgenjeli
Waqıt zonasıUTCAZT (UTC+4)
Pochta indeksi2000
Avtomobil kodı20 AZ
Websaythttp://ganja-ih.gov.az/
Genje kartada
Genje
Genje

Genje (/ˈɡændʒə/; ázerbayjan: Gəncə [ɟænˈdʒæ] ⓘ) — Ázerbayjannıń ekinshi eń úlken qalası, xalqınıń sanı, shama menen, 335 600 adam[1][2][3]. Qala óziniń bar bolǵan waqtınıń kóp bóleginde tariyxıy hám mádeniy oray bolıp kelgen. Ol 1804-jılǵa shekem Genje xanlıǵınıń paytaxtı bolǵan; 1813-jılǵı Gúlistan shártnamasınan keyin Qajar Iranı onı Rossiya imperiyasına bergennen soń, ol Gruziya guberniyası, Gruziya-Imeretiya guberniyası, Tbilisi guberniyası hám Elizavetpol guberniyasınıń hákimshilik bóliniwlerine kirdi[4][5][6]. Rossiya imperiyası hám Kavkazartı Demokratiyalıq Federativ Respublikası tarqalǵannan keyin, ol Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikasınıń, onnan soń Ázerbayjan SSRınıń, al 1991-jıldan baslap Ǵárezsiz Ázerbayjan Respublikasınıń quramına kirdi.

Geografiyası

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Jaylasıwı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Teńiz qáddinen 400–450 meter (1,310–1,480 ft) biyiklikte jaylasqan Genje qalası Ázerbayjannıń batısındaǵı Kura-Araz oypatlıǵındaǵı Genje-Dashkesen tegisliginde, Bakuden 375 km (233 mi) aralıqta jaylasqan. Ol Kishi Kavkaz taw dizbeleriniń arqa-shıǵıs eteklerinde, Genjesay dáryasında jaylasqan[7][8].

Qala qubla, batıs hám arqa-batısta Góygól hákimshilik rayonı menen, al arqa-shıǵısta Samux rayonı menen shegaralas[9].

Iqlımı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Genjede jıllıq ortasha jawın-shashın muǵdarı 241 millimetr (9.5 in) bolǵan salqın yarım quraq ıqlımı (Kóppen ıqlım klassifikaciyası: BSk) bar, biraq jıllıq jawın-shashın muǵdarı hár túrli jıllarda ózgerip, 1932-jılı 160 mm (6.3 in) den, 1988-jılı 1,133 mm (44.6 in) ge shekem jetken[10]. Qısta suwıq hám qar jawıwı múmkin, jılına ortasha 14 kún qar qaplamı baqlanadı. Jılına ortasha 0,2 kún boran kútiledi[10].

Hákimshilik bóliniwi

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Búgingi kúnde Genje 2 rayonǵa (hákimshilik rayonlarǵa) bólinedi[11]. Qalanıń atqarıwshı hákimiyatın hákim, házirgi waqıtta Niyazi Bayramov[12] basqaradı[13][14]. Genje quramına 6 hákimshilik xalıq punkti kiredi, olar: Hajikend, Javadxan, Shixzamanlı, Natavan, Mahseti hám Sadıllı.

Kepez rayonı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Kepez rayonı (Kəpəz rayonu) 1980-jılı 21-noyabrde Ázerbayjan SSR Joqarı Sovetiniń qararına muwapıq dúzilgen. Rayon 2 hákimshilik-aymaqlıq birlikten hám 6 hákimshilik mákan punktinen ibarat. Onıń maydanı shamamen 70 km² bolıp, xalqınıń sanı 178 000 adamdı quraydı[15].

Nizamiy rayonı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Nizamiy rayonı (Nizami rayonu) da 1980-jılı 21-noyabrde Ázerbayjan SSR Joqarı Sovetiniń qararına muwapıq, Kirovabad qalasınıń Genje rayonı retinde dúzilgen. 1989-jılı Genjeniń tariyxıy atı qayta tiklenip, qala Kirovabad ornına Genje dep atalǵannan keyin, rayon atı da Nizamiy rayonı dep ózgertildi. Rayon 2 hákimshilik-aymaqlıq birlikten ibarat. Rayonnıń maydanı, shama menen, 39 km² bolıp, xalqınıń sanı 148 000 adamdı quraydı[16].

Demografiyası

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Genjedegi etnikalıq toparlar
Jıl Ázerbayjanlılar % Armyanlar % Ruslar % Basqalar 1 % BARLÍǴÍ
1886[17] 11 139 54.9 8 914 43.9 131 0.6 110 0.5 20 294
1892[18] 13 392 51.8 10 524 40.8 1 842 7.2 25 758
1897[19] 17 426 51.8 12 055 35.9 2 519 7.5 1 625 4.8 33 625
1916[20] 37 619 65.2 12 125 21.0 6 091 10.6 1 896 3.3 57 731
1926[17] 30 878 53.8 16 148 28.1 4 470 7.8 5 897 10.3 57 339
1939[21] 49 755 50.3 27 121 27.4 16 992 17.2 4 626 4.7 98 494
1959[22] 63 258 54.5 32 371 27.9 16 545 14.2 4 039 3.5 116 122
1970[23] 122 973 64.9 40 588 21.4 22 022 11.6 3 929 2.1 189 512
1979[24] 167 251 72.4 40 354 17.5 19 822 8.6 3 639 1.6 231 066
1999[25] 294 876 98.5 32 0.01 2 814 0.9 1 620 0.5 299 342
2009[26] 311 813 99.5 6 0 895 0.3 535 0.2 313 249
1 Gruzinler, evreyler, ukrainler hám t.b.

Genje xalqınıń sanı 335 600 ge jaqın bolıp[27], Baku hám Sumqayıttan keyingi Ázerbayjannıń úshinshi eń úlken qalası esaplanadı. Sonday-aq, qalada Armeniyadan kelgen ázerbayjanlı qashqınlar hám Tawlı Qarabaqtıń ázerbayjan jámáátinen hám onıń átirapındaǵı aymaqlardan kelgen kóplegen ishki kóshirilgen shaxslar (IDP) jasaydı. 2011-jılı olardıń sanı 33 000 nan aslam dep bahalanǵan[28].

Genjedegi lezginlerdiń sanı 20 000 ǵa jaqın[29].

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, Official Publication: Statistical Yearbook of Azerbaijan 2018, Baku
  2. ↑ Azərbaycan Respublikası. — 2. Azərbaycan Respublikasının iqtisadi və inzibati rayonları. — 2.4. Azərbaycan Respublikasının iqtisadi və inzibati rayonlarının ərazisi, əhalisinin sayı və sıxlığı, səhifə 66. // Azərbaycanın əhalisi (statistik bülleten). Müəllifi: Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. Buraxılışa məsul şəxs: Rza Allahverdiyev. Bakı — 2015, 134 səhifə.
  3. ↑ Bölmə 2: Demoqrafik göstəricilər, səhifə 89. // Azərbaycanın Statistik Göstəriciləri 2015 (statistik məcmuə). Müəllifi: Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsi. Məcmuənin ümumi rəhbəri: Həmid Bağırov; Məcmuənin hazırlanması üçün məsul şəxs: Rafael Süleymanov. Bakı – 2015, 814 səhifə.
  4. ↑ Bournoutian, George. Armenia and Imperial Decline: The Yerevan Province, 1900-1914. Routledge, 2018 — 6–7 bet. 
  5. ↑ Bosworth, C. Edmund (2000). "Ganja". In Yarshater, Ehsan. Encyclopædia Iranica, Volume X/3: Fruit–Gāvbāzī. London hám New York: Routledge & Kegan Paul. 282-283 b. ISBN 978-0-933273-47-4. https://www.iranicaonline.org/articles/ganja-.
  6. ↑ Middle East Conflicts from Ancient Egypt to the 21st Century: An Encyclopedia and Document Collection. ABC-CLIO, 2019 — 489 bet. ISBN 978-1440853524. 
  7. ↑ «Location». Executive Power of Ganja. 2018-jıl 21-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 21-avgust.
  8. ↑ «Location». Ministry of Culture of Azerbaijan – Ganja Regional Culture Office. 2018-jıl 21-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 21-avgust.
  9. ↑ «Political-administrative Map of Azerbaijan». Ministry of Foreign Affairs of Azerbaijan. 2017-jıl 10-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 21-avgust.
  10. 1 2 «Климат Гянджи» (ru). pogodaiklimat.ru. 2016-jıl 10-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 9-oktyabr.
  11. ↑ Mammadov, Ramiz (27 December 2009). "Üfüqdən boylanan şəhər" (in az). Xalq Qazeti: p. 5. http://anl.az/down/meqale/xalqqazeti/xalqqazeti_dekabr2009/101253.htm.
  12. ↑ «İcra hakimiyyətinin başçısı – GƏNCƏ ŞƏHƏR Icra Hakimiyyəti». ganja-ih.gov.az. 2018-jıl 30-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 29-noyabr.
  13. ↑ «Elmar Valiyev». nizamiganjavi-ic.org. 2014-jıl 12-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2014-jıl 12-noyabr.
  14. ↑ «Ganja mayor reassigned to Sumgayit». AzerNews (2011-jıl 19-fevral). 2014-jıl 12-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2014-jıl 12-noyabr.
  15. ↑ «About Kapaz raion of Ganja». Kapaz District Executive Power. 2018-jıl 21-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 21-avgust.
  16. ↑ «About Nizami raion of Ganja». Nizami District Executive Power. 2018-jıl 21-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 21-avgust.
  17. 1 2 «Азербайджан» (ru). Ethno-Caucasus. 2012-jıl 28-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  18. ↑ Úlgi:Cite wikisource
  19. ↑ «Елисаветпольский уезд - г. Елисаветполь» (ru). Demoscope Weekly. 2016-jıl 7-yanvar sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  20. ↑ Кавказский календарь на 1917 год, 72nd (Russian), Tipografiya kantselyarii Ye.I.V. na Kavkaze, kazenny dom, 1917 — 190–197 bet. 
  21. ↑ «Кировабадский горсовет (1939 г.)» (ru). Ethno-Caucasus. 2012-jıl 28-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  22. ↑ «Кировабадский горсовет (1959 г.)» (ru). Ethno-Caucasus. 2012-jıl 25-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  23. ↑ «Кировабадский горсовет (1970 г.)» (ru). Ethno-Caucasus. 2012-jıl 27-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  24. ↑ «Кировабадский горсовет (1979 г.)» (ru). Ethno-Caucasus. 2012-jıl 9-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi.
  25. ↑ «Ethnic composition of Azerbaijan 1999». pop-stat.mashke.org. 2013-jıl 29-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2012-jıl 4-yanvar.
  26. ↑ «Ethnic composition of Azerbaijan 2009». pop-stat.mashke.org. 2012-jıl 7-fevral sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2012-jıl 4-yanvar.
  27. ↑ «Statistical Yearbook of 2018». State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan. 2019-jıl 7-fevral sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 5-fevral.
  28. ↑ «Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyəti» [Ganja City Executive Power] (az). ganja-ih.gov.az. 2012-jıl 24-yanvar sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2012-jıl 9-mart.
  29. ↑ Gereykhanov, Gadzhi; Lukyanov, Alexei; Morenov, Igor. {{{title}}} (ru). Granitsa, 2004. ISBN 9785946911009. Úlgi:Page needed

Sırtqı siltemeler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Genje&oldid=227229» saytınan alınǵan