Kontentke ótiw

Ilham Aliev

Wikipedia — erkin enciklopediya
Ilham Aliyev
Jeke maǵlıwmatları
Tuwılǵandaǵı atı
İlham Heydər oğlu Əliyev
Tuwılǵan sáne24-dekabr 1961(1961-12-24) (64 jasta)
Tuwılǵan jeriBaku, Ázerbayjan SSR, SSRA
Siyasiy partiyası«Jańa Ázerbayjan» partiyası
Ómirlik joldasıMehriban Alieva
Balaları
Ata-anası
Kásibisiyasatshı
Qolı

Ilham Aliyev (1961-jıl 24-dekabr) — ázerbayjanlı siyasatshı, 2003-jıldan berli Ázerbayjannıń tórtinshi prezidenti. Ol 2005-jıldan berli «Jańa Ázerbayjan» partiyasınıń jetekshisi.

Ol Ázerbayjannıń burınǵı prezidenti Geydar Alievtiń balası bolıp, 2003-jıldıń 31-oktyabrinde Ázerbayjannıń bas ministri sıpatında eki aylıq múddetinen soń, ákesiniń óliminen sál aldın ótkerilgen prezidentlik saylawı arqalı mámleket prezidenti boldı. Ilham Aliev 2008-jılı ekinshi múddetke qayta saylandı hám 2009-jılǵı konstituciyalıq referendum sebepli 2013, 2018 hám 2024-jıllarda saylawlarda múddeciz qatnasıwǵa ruxsat berildi. Ol sonday-aq, Ázerbayjan vice-prezidenti Mehriban Alievanıń kúyewi.

Ázerbayjannıń neftke bay aymaǵı Áliev rejiminiń turaqlılıǵın sezilerli dárejede bekkemledi hám mámlekettiń basqarıwshı elitasın bayıttı, saltanatlı xalıqaralıq ilajlardı ótkeriw, sonday-aq, keń kólemli lobbistlik jumısların ámelge asırıw imkaniyatın berdi. Alievlerdiń shańaraǵı da mámleketlik kárxanalar menen baylanıslar arqalı bayıǵan. Olar Ázerbayjannıń bir qatar iri bankleri, qurılıs hám telekommunikaciya kompaniyalarında, sonday-aq, mámlekettiń neft-gaz tarawında salmaqlı úleske iye. 2012-jılı Áliev jınayatshılıq hám korrupciya haqqındaǵı gúrrińlerde belgili orın iyelegeni ushın shólkemlesken jınayatshılıq hám korrupciya haqqında xabar beriw joybarı tárepinen «Jıl adamı» dep tán alındı[1]. 2017-jılı Áliev hám onıń shańaraǵı Ázerbayjan kir juwıw kárxanasına, yaǵnıy Áliev haqqındaǵı sınlardı saplastırıw hám onıń rejiminiń unamlı imidjin úgit-násiyatlaw maqsetinde Evropanıń belgili siyasatshılarına haqı tólew ushın pul jıynawdıń quramalı sxemasına qatnasqanı málim boldı.

Kópshilik Alievti erkin hám ádalatlı saylawlar ótkerilmeytuǵın, korrupciya hám insan huqıqlarınıń awır buzılıwı menen ajıralıp turatuǵın avtoritar húkimetke basshılıq etetuǵın diktator dep biledi[2][3][4][5][6][7]. Sonday-aq, Aliev rejimi súnniylikti úgit-násiyatlawı, shialardıń Islam ústinen qadaǵalawın kúsheytiw hám Túrkiyaǵa jaqınlasıw maqsetinde olardı bastırıwı menen de belgili[8][9]. Onıń rejimi jurnalistler hám húkimetlik emes shólkemlerdi qıynaw, sonday-aq, Tawlı Qarabaqtı etnikalıq tazalaw menen belgili[10][11]. Tawlı Qarabaq mashqalası Áliev prezidentligi dáwirinde dawam etti hám 2020-jılı keń kólemli urısqa aylanıp ketti, onda Ázerbayjan Tawlı Qarabaq átirapındaǵı Armeniya basıp alǵan aymaqlar, sonday-aq, Tawlı Qarabaq wálayatınıń bir bólegi ústinen qadaǵalawdı qayta tikledi. Keyin 2023-jıldıń gúzinde Ázerbayjan áskeriy hújim baslap, ózin-ózi járiyalaǵan Arsax Respublikasınıń tapsırılıwı hám 100 mıńnan aslam etnikalıq armyanlardıń Tawlı Qarabaqtan ǵalabalıq quwıp shıǵarılıwı menen juwmaqlandı[12].

Erte ómiri hám miynet jolı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Ilham Aliev 1993-2003-jılları Ázerbayjannıń prezidenti bolǵan Geydar Alievtiń balası. Anası Zarifa Alieva ázerbayjanlı oftalmolog edi. Onıń Sevil Alieva degen ájapası da bar[13]. 1977-jılı Ilham Aliev Moskva mámleketlik xalıqaralıq qatnasıqlar institutına (MGIMO-MSIIR) oqıwǵa kirip, 1982-jılı aspirant sıpatında bilim alıwdı dawam ettirdi. 1985-jılı tariyx ilimleri boyınsha filosofiya doktorı ([[PhD[[) ilimiy dárejesin aldı. 1985-jıldan 1990-jılǵa shekem Aliev MSIIRda lekciya oqıǵan. 1991-1994-jılları bir topar jeke menshik sanaat-kommerciyalıq kárxanalarına basshılıq etken[14]. 1994-2003-jılları Ázerbayjannıń «SOCAR» mámleketlik neft-gaz kompaniyasınıń vice-prezidenti, keyin ala birinshi vice-prezidenti boldı. 1997-jıldan berli Aliyev Ázerbayjan Milliy olimpiada komitetiniń prezidenti bolıp islep kelmekte[14] Since 1997, Aliyev has been the president of the National Olympic Committee of Azerbaijan.[14][15].

  1. ↑ «"Ilham Aliyev, 2012 Person of the Year in organised crime and corruption». Organized Crime and Corruption Reporting Project. 11-aprel 2023-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 11-aprel 2023-jıl.
  2. ↑ Turp-Balazs, Craig «Alexander Lukashenko is a dictator, but he is not Europe's last» (en-US). Emerging Europe (17-mart 2021-jıl). 15-dekabr 2023-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 19-yanvar 2022-jıl.
  3. ↑ Neukirch, Ralf (4 January 2012). "A Dictator's Dream: Azerbaijan Seeks to Burnish Image Ahead of Eurovision" (in en). Der Spiegel. ISSN 2195-1349. https://www.spiegel.de/international/world/a-dictator-s-dream-azerbaijan-seeks-to-burnish-image-ahead-of-eurovision-a-806769.html.
  4. ↑ Rubin, Michael «Azerbaijan's Aliyev is a strategic liability, not an asset» (en). The National Interest (22-oktyabr 2021-jıl). 1-oktyabr 2023-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 19-yanvar 2022-jıl.
  5. ↑ «French court backs media description of Aliyev as a "dictator"» (en-GB). The Central Asia & South Caucasus Bulletin. 9-dekabr 2023-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 19-yanvar 2022-jıl.
  6. ↑ «Autocrats take advantage of coronavirus» (en). Council on Foreign Relations. 12-dekabr 2023-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 19-yanvar 2022-jıl.
  7. ↑ Hunder, Max. "Azerbaijan's dissenting voices face imprisonment and worse". Kyiv Post. https://archive.kyivpost.com/business/azerbaijans-dissenting-voices-face-imprisonment-and-worse.html.
  8. ↑ Ahmed, Islamic Reform in the Caucasus, Routledge, 2014, p. 87.
  9. ↑ Kucera, Joshua «Azerbaijani Shias gather for Ashura, under close watch from the state». eurasianet (20-sentyabr 2018-jıl). Qaraldı: 1-oktyabr 2020-jıl.
  10. ↑ «Why Are There No Armenians in Nagorno-Karabakh?». Freedom House. Qaraldı: 28-noyabr 2024-jıl.
  11. ↑ «COP29 host Azerbaijan guilty of 'ethnic cleansing' during 2023 attacks in Nagorno-Karabakh: report». CBC News (24-noyabr 2024-jıl). Qaraldı: 28-noyabr 2024-jıl.
  12. ↑ "Azerbaijan Threatens Military Action Against Armenia Over Border 'Provocations'" (in en). RadioFreeEurope/RadioLiberty. https://www.rferl.org/a/armenia-azerbaijan-border-threat-military-action/33050994.html.
  13. ↑ "A Challenger In Azerbaijan's Ruling Family?". Radio Free Europe/Radio Liberty (Radio Free Europe/RadioLiberty). 30 April 2009. https://www.rferl.org/a/A_Challenger_In_Azerbaijans_Ruling_Family/1619232.html.
  14. 1 2 3 «PRESIDENT » Biography». Official web-site of President of Azerbaijan Republic. 20-yanvar 2015-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 23-mart 2017-jıl.
  15. ↑ "Ilham Aliyev: president of Azerbaijan". Encyclopedia Britannica. https://global.britannica.com/biography/Ilham-Aliyev.

Sırtqı siltemeler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Ilham_Aliev&oldid=184880» saytınan alınǵan