Kontentke ótiw

Imam Alımsultanov

Wikipedia — erkin enciklopediya
Imam Alımsultanov
Имам Алимсултанов
Ulıwma maǵlıwmatlar
Tuwılǵan sáne22-iyun 1957(1957-06-22)[1]
Qaytıs bolǵan sáne10-noyabr 1996(1996-11-10) (39 jasta)
Iskerlik jılları1980-1996
Janrxalıq qosıǵı, chechen muzıkası

Imampasha Vakharbiyevich Alimsultanov (Sheshen: Алимсултанов Вахарбин кӏант Имампаша, latınsha: Alimsultanov Vaxarbin khant Imampaşa; rus: Имампаша Вахарбиевич Алимсултанов; 1957-jıl 22-iyun — 1996-jıl 10-noyabr) — Chechenstannıń belgili xalıq qosıqshısı.

Biografiyası

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Alimsultanov 1957-jılı Qırǵızstan SSRda chechen ata-ananıń shańaraǵında tuwılǵan. Zogoy tipine tiyisli onıń shańaraǵı 1944-jılı 23-fevralda kópshilik chechen hám ingushlardıń Oraylıq Aziyaǵa májbúriy kóshiriliwi nátiyjesinde kóshirilgen edi. Onıń ákesi Vaxarbiy 1926-jılı Chechenstan menen shegaralas Oraylıq Daǵıstannıń Axovskiy rayonındaǵı Bonay-Aul awılında tuwılǵan. Imamnıń anası Ayshat onı júdá jaqsı kóretuǵın edi. Ol óltirilgennen keyin onıń densawlıǵı tómenley basladı, biraq ol táwir boldı. Onıń 7 ul hám Iysita ismli bir qızı bolıp, ol ómirlik joldası hám bes ulınan, sonıń ishinde, Imamnan da kóp jasap, 2020-jılı 92 jasında qaytıs bolǵansha oǵan pidákerlik penen ǵamxorlıq etti. Alimsultanovlar shańaraǵınıń keminde 26 aǵzası sovet siyasiy repressiyalarınıń, sonıń ishinde, jer awdarıwdıń qurbanı bolǵan.

1958-jılı bir jasar bala waqtında Chechenstanǵa qaytıp keledi. Orta mektepti Chechenstan paytaxtı Grozniyde tamamlaǵan[2]. Alimsultanov keyin ala Rostov-Don[2] qalasındaǵı Politexnika institutın tamamlap, meliorator-ekspert lawazımında islegen. Ol ómir boyı taqıwa adam bolıp, shılım shegiw menen birge araq ishiwden de awlaq edi.

Alimsultanov muzıka páni boyınsha oqıwdı baslaǵannan soń, 1980-jıllardıń ortalarında sazendelik jumısın baslaǵan. Ol tiykargı komponentleri rechitativler, ápsanalar hám qaharmanlar haqqındaǵı ertekler bolǵan úsh tarlı ásbap — pondar menen júrgiziletuǵın tarlı shechen dástúrlik janrın úyrendi. Pondar ornına Alimsultanov gitaradan paydalanǵan. Ol xalıq qosıqların hám óziniń sózlerin atqarıw menen birge, Omar Jarıchev, Musa Geshayev hám basqa da shechen shayırlarınıń qosıqları tiykarında qosıqlar jazǵan. Chechen baqsısı Timur Mutsuraevtiń qosıqlarınan ózgeshe túrde Imamnıń qosıqları dástúriy chechen muzıkasına jaqın edi. «Gazavat», «Daǵıston», «Joƶalla ya marşo» (Chechenstan Respublikası gimni) hám «Gunib» qosıqları onıń eń belgili qosıqları esaplanadı[2].

1994-jılı dekabrde Birinshi Chechen urısı baslanıwı menen Alimsultanov kórsetiwden keyin qısqa waqıtqa uslandı hám Xanqaladaǵı rus filtrlew lagerine jiberildi. Ol jerde bir tún ǵana qalsa da, qorlanıp, tayaq jeydi. Alimsultanov urıs dáwirinde sheshen jawıngerleri ushın atqarǵan qosıqları ishinde eń belgili qosıqlardan biri «Alloh-u Akbar» dep atalǵan bolıp, bul qosıq sheshenlerdiń Rossiyaǵa qarsı ǵárezsizlik ushın gúresi haqqında sóz etedi. Chechenstan Prezidenti Djoxar Dudayevtiń iltiması boyınsha jaraqatlanǵan jawıngerlerdi Túrkiyaǵa alıp barıp, Istanbulda kóp koncertler berip, jaraqatlanǵan chechen jawıngerleri ushın pul jıynaǵan.

Chechenstanǵa qaytqannan keyin Alimsultanov girewde saqlanıp atırǵan 25 ukrainalı qurılısshını Kirovogradtan azat etiwge járdem berdi. Olardı azat etkennen keyin Odessa qalası arqalı Istanbulǵa barıwǵa qarar etti. Sol waqıttaǵı Odessa qalasınıń hákimi Eduard Gurvits Alimsultanovqa muzıkalı teatr zalın berip, ol jerde bes márte koncert bergen.

Alimsultanov ózine tán hawazı ushın maqtalǵan[3][4].

Ólimi

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Imam Alımsultanovtıń qulpıtası

1996-jılı 10-noyabrge ótken túnde (basqa maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda 8-noyabr[5]) policiya kiyimindegi úsh adam Álimsultanov hám onıń dóretiwshilik toparın qorǵaw maqsetinde jergilikli chechenler jaylastırǵan Odessa úyine bastırıp kirgen. Basqınshılar olardıń durıs orında ekenligine isenim payda etkennen soń, Álimsultanov hám eki kásiplesine jaqın aralıqtan oq atqan. Olardıń úshewi de qaytıs bolǵan, biraq adam óltirilgen waqıtta vannada bolǵan bir gúwa aman qalǵan. Másele elege shekem sheshilmegen. Chechen arnawlı xızmetleri tárepinen júrgizilgen tergew nátiyjesinde adam óltiriwde Rossiya FSB ayıplandı[6].

Atın máńgilestiriw

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Imam Alimsultanovtıń jerlew máresimine Aslan Masxadov, Shamil Basaev, Ruslan Gelaev hám basqalar qatnastı. Masxadovtıń aytıwınsha, «bir Imamnıń ózi on rus diviziyasına teń edi». Alimsultanov Daǵıstannıń ózi tuwılǵan Xasavyurt qalası janındaǵı Novolakskoye awılında jerlengen. 1996-jılı 6-dekabrde Xasavyurt qalasınıń batıs tárepindegi kóshege onıń atı berildi[7]. Novolakskiyde onıń esteligine arnalǵan estelik taxtası ornatıldı. Onıń qosıqları házirgi kúnge shekem sheshenler arasında belgili.

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ Imam Alimsultanov // Biblioteka Narodowa (pol.).
  2. 1 2 3 Askerov, Ali. Historical Dictionary of the Chechen Conflict. Rowman & Littlefield, 2015 — 38 bet. ISBN 9781442249257. 
  3. ↑ «ИМАМ АЛИМСУЛТАНОВ» (ru-RU). 2021-jıl 13-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 27-aprel.
  4. ↑ Marsho «Имам Алимсултанов призывал украинцев беречь Свободу! (ВИДЕО)» (ru-RU). Chechenews (2017-jıl 21-dekabr). 2022-jıl 4-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 27-aprel.
  5. ↑ «УБИЙСТВО ЧЕЧЕНЦЕВ В ОДЕССЕ». "Слово" общественно-политическая газета (1996-jıl 22-noyabr). 2006-jıl 20-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2021-jıl 17-oktyabr.
  6. ↑ Jagielski, Wojciech. Towers of Stone: The Battle of Wills in Chechnya. Seven Stories Press, 2011 — 320 bet. ISBN 9781609800390. 
  7. ↑ «Архивный отдел». Xacavurt.

Sırtqı siltemeler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Imam_Alımsultanov&oldid=266346» saytınan alınǵan