Islam hám pıshıqlar
«Pıshıq» kóplegen musılmanlar tárepinen «eń tiykarǵı úy haywanı» dep esaplanadı[1] hám óziniń tazalıǵı ushın húrmetke iye.
Basqa kóplegen haywanlardan parqlı túrde, islam nızamı pıshıqlardı dástúriy jaqtan taza dep esaplaydı hám pıshıqlarda bereket bar dep biledi[2][3]. Bul pıshıqlardıń úylerge hám, hátte, meshitlerge erkin kiriwine ruxsat beredi. Pıshıqlar musılman mámleketlerinde eń keń tarqalǵan úy haywanı dep esaplanadı[1].
Tariyxı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw].jpg)
.jpg)
| Kategoriya maqalalardıń bir bólegi |
| Islam |
|---|
 |
Amerikalı shayır hám sayaxatshı-avtor Bayard Taylor (1825–1878) pıshıqlar erkin júretuǵın Siriya emlewxanasın kórgeninde júdá hayran qalǵan. Úy pıshıqları baspana hám awqat penen támiynlengen bul mákeme gúzetshilerdiń aylıǵı, veterinariya xızmeti hám pıshıq awqatı menen birge waqıp qarjıları esabınan qarjılandırılǵan. Kairde jasaǵan britaniyalı shıǵıstanıwshı Edward William Lane (1801–1876) XIII ásirdegi mısırlı sultan Biybars tárepinen dúzilgen pıshıqlar baǵın táriyplegen[1]. Wilfred Thesiger óziniń «Batpaqlıq arablar» (The Marsh Arabs) kitabında Mesopotamiya batpaqlıqlarındaǵı awıllarda pıshıqlardıń jámiyetlik imaratlarǵa erkin kiriwine ruxsat berilgenin hám hátte, olardıń baǵılǵanın atap ótedi[4]. Skladlardı hám azıq-awqat qoymaların zıyanlı jánliklerden qorǵawdan tıs, pıshıqlar qaǵazǵa tiykarlanǵan arab-islam mádeniyatlarında kitaplardı joq etetuǵın tıshqanlardı awlaǵanı ushın joqarı bahalanǵan. Sol sebepli, pıshıqlar súwretlerde kóbinese islam alımları hám bibliofiller menen birge kórsetiledi.
Gigiyena hám pishiw
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Islam dástúrinde pıshıqlar tazalıǵı ushın húrmetlenedi. Olar dástúriy jaqtan taza dep esaplanadı, sol sebepli olardıń úylerge[1] hám hátte Masjid al-Haramdı qosıp esaplaǵanda meshitlerge kiriwine ruxsat berilgen. Pıshıqlar jegen awqat hadal dep esaplanadı, yaǵnıy olardıń awqatqa tiyiwi musılmanlar ushın ol awqattı jewge tıyım salmaydı, sonday-aq pıshıqlar ishken suw dáret (musılmanlar tárepinen islenetuǵın tazalanıw) ushın ruxsat etiledi[1].
Musılman alımları haywanlardı pishiw máselesinde hár túrli pikirde. Biraq, kópshiligi «eger pıshıqtı pishiwde qanday da bir payda bolsa hám bul onıń ólimine sebep bolmasa», buǵan ruxsat beriledi dep esaplaydı[5]. XX ásirdegi saudiya arabstanlı vaxhabiy imam Muhammad ibn al Uthaymeen mınanday degen:
Eger pıshıqlar júdá kóp bolsa hám olar qolaysızlıq tuwdırsa hám de operaciya olarǵa zıyan keltirmese, bunda hesh qanday jaman nárse joq, sebebi bul olardı jaratılǵannan keyin óltiriwden jaqsıraq. Biraq pıshıqlar ápiwayı pıshıqlar bolsa hám olar hesh qanday qolaysızlıq tuwdırmasa, bálki, olardı óz betinshe kóbeyiwine qaldırıw jaqsıraq bolar[5].
Muezza
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Bir gúrrińge bola, Muxammed payǵambardıń Muezza (yamasa Muizza; arab: معزة) degen pıshıǵı bolǵan. Namazǵa tayarlanıp júrgende, Muxammed óziniń namaz kiyiminde Muezzanı kórip qalıp, pıshıqtı tınıshsızlandırmaw ushın kiyimniń jeńin kesip taslaydı[6][7].
Biraq hesh qanday hádiste bunday pıshıq yamasa waqıya haqqında esletpe joq[8], bul bolsa kóplegen musılmanlardıń bul waqıyanı nadurıs dep esaplawına alıp keldi[9].
Assim Al-Hakeem, súnniy ruwxanıyı, Muezza haqqındaǵı sorawǵa mınanday túsindirme beredi[10]:
Biraq payǵambardıń pıshıǵı bolǵan hám ol oǵan «Muizza» dep at bergen hám payǵambar mınanı yamasa ananı isledi dep aytıw — bulardıń barlıǵı mánisiz hám tiykarsız nárseler.
Sayyed Mohammad Al-Musawi, shia ruwxanıyı da Muezza haqqındaǵı sorawǵa mınanday juwap beredi[11]:
Payǵambardıń úyindegi pıshıqtıń atı haqqındaǵı gúrriń súnniy kitaplarında ushırasadı, biraq men onı elege shekem biziń shia kitaplarımızdan taba almadım. Bul hesh qanday parq qılmaydı, sebebi bizde bar bolǵan xadisler úyde pıshıq baǵıwǵa ruxsat beriw boyınsha isenimli (saqıy) bolıp tabıladı.
Muezza haqqındaǵı gúrriń haqıyqat yamasa toqıma bolıwına qaramastan, hádislerde haywanlarǵa mehir kórsetiwdiń áhmiyeti haqqında aytılǵan hám bul sawap penen sıylıqlanadı, sonday-aq haywanlarǵa qatal múnásibette bolıw ǵarǵaladı. Muxammed payǵambar pıshıqlardı kemsitiwshilerdi sınǵa alǵanı málim[12].
Qosımsha qarań
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- 1 2 3 4 5 Campo, Juan Eduardo. Encyclopedia of Islam. Infobase Publishing, 2009 — 131 bet. ISBN 978-0-8160-5454-1.
- ↑ Are cats pure? Mufti Menk.
- ↑ Úlgi:EI3
- ↑ Thesiger, Wilfred. The Marsh Arabs. London: Longmans, 1964.
- 1 2 Abdul-Rahman, Muhammad Saed „Chapter 13: Transactions Animal Rights“,. Islam: Questions and Answers—Jurisprudence and Islamic Rulings: General and Transactions, Part 1. Herne Hill, London, UK: MSA Publication Limited, 2004 — 323–325 bet. ISBN 1-86179-411-8.
- ↑ Geyer, Georgie Anne. When Cats Reigned Like Kings: On the Trail of the Sacred Cats. Kansas City, Missouri: Andrews McMeel Publishing, 2004 — 28 bet. ISBN 0-7407-4697-9. „In still another charming legend about the Prophet, one day his favorite cat Muezza bowed to thank him for some kind favor and, by this story, Muhammad then passed his hand down three times the length of the animal's back, giving to it—and to all cats evermore—the enviable capacity always to land squarely on their feet.“
- ↑ Stall, Sam. 100 Cats Who Changed Civilization: History's Most Influential Felines. Quirk Books, 2007 — 40 bet. ISBN 978-1-59474-163-0.
- ↑ Motala, Moulana Suhail «Did Nabi (sallallahu 'alayhi wa sallam) have a cat named Muezza?» (en-GB). Hadith Answers (2020-jıl 25-noyabr). Qaraldı: 2021-jıl 15-mart.
- ↑ «The Prophet's cat Muezza» (en-GB). Islamic Portal (2020-jıl 9-oktyabr). Qaraldı: 2021-jıl 15-mart.
- ↑ Did Prophet have a cat named Muezza? Is having cats as pets a sunnah? - Assim al hakeem.
- ↑ «I have heard that Rasulullah (saw) had a cat by the name of Muezza. Is this correct?» (en). www.al-islam.org (2021-jıl 6-oktyabr). Qaraldı: 2024-jıl 30-avgust.
- ↑ «حديث الرسول عن القطط - حديث شريف [Hadith of the Messenger about cats - Hadith Sharif»] (ar). hadeethshareef.com (2021-jıl 11-oktyabr). — „عُذِّبَتِ امْرَأَةٌ في هِرَّةٍ سَجَنَتْها حتَّى ماتَتْ، فَدَخَلَتْ فيها النَّارَ، لا هي أطْعَمَتْها ولا سَقَتْها، إذْ حَبَسَتْها، ولا هي تَرَكَتْها تَأْكُلُ مِن خَشاشِ الأرْضِ [Bir hayal pıshıqtı ólgenine shekem qamap qoyǵanı ushın qıynaldı. Sol sebepli ol Tozaqqa kirdi. Ol pıshıqtı qamap qoyǵan waqtında oǵan awqat ta bermedi, suw da bermedi hám onıń jerdegi jánliklerdi jewine de jol qoymadi.]“. Qaraldı: 2024-jıl 29-mart.