Islamda Muxammed
| Kategoriya maqalalardıń bir bólegi |
| Islam |
|---|
 |
Islamda Muhammed (arab: مُحَمَّد) Jábreyil perishte (Jibrīl) arqalı Qudaydıń máńgi sózin (Qur'ān) insanlar hám jinlerge jetkergen payǵambarlardıń móri sipatında qádirlenedi[1][2]. Musılmanlar Quran - Islamnıń oraylıq diniy teksti, Muhammedke Alla tárepinen násil etilgenine isenedi hám Muhammed adamlardı Islamǵa jollaw ushın jiberilgen dep biledi; Islam bolsa óz aldına din emes, bálkim insaniyattıń ózgermegen tiykarǵı isenimi (fiṭrah) bolıp, ol aldınǵı payǵambarlar — Adam ata, Ibrahim, Muwsa hám Isa tárepinen de jetkerilgen dep esaplanadı[3][4][5][6]. Muhammedtiń Quran arqalı belgilep bergen diniy, jámiyetlik hám siyasiy principleri Islam hám musılman áleminiń tiykarına aylandı[7].
Musılman dástúrlerine muwapıq, Muhammed arab jámiyetine olardı ádepsizlikten qutqarıw ushın jiberilgen[8]. Ol 40 jasında Mekkedegi Xira úngirinde dáslepki wáhiy alǵanınan keyin, islamnan aldınǵı Arabstanda butparazlıqtı joq etiw maqsetinde Qudaydıń jalǵızlıǵın úgit-násiyatlay baslaǵan[9][10]. Bul bolsa mekkelilerdiń qarsılıǵına sebep bolǵan; islam dástúrlerinde Abu Lahab hám Abu Jahl Muhammedtiń eń tanımalı dushpanları sıpatında tilge alınadı. Nátiyjede Muhammed hám onıń musılman izbasarları quwdalawǵa ushırap, Madinaǵa kóshiwge májbúr bolǵan; bul waqıya Hijrat atı menen belgili[11][12]. Keyin ala Muhammed Mekkege qaytıp, butpazlarǵa qarsı gúresken hám bul process yarım ápsanalıq Badr sawashı menen juwmaqlanǵan. Islam dástúrinde bul sawash tek ǵana musılmanlar menen islamǵa shekemgi mushrikler ortasındaǵı soqlıǵısıw emes, al Muhammed tárepinde perishteler hám mekkeliler tárepinde jinler hám jalǵan qudaylar ortasındaǵı sawash sıpatında da súwretlenedi. Jeńisten soń, Muhammed Arabstandı butparazlıqtan tazalaǵan hám Qudaydıń birligi jolında izbasarları butlarǵa sıyınıwdan waz keshiwi kerekligin násiyatlaǵan dep esaplanadı.
Qudaydıń hidayatınıń kórinisi hám butparazlıqtan waz keshiwdiń úlgisi sıpatında Muhammed paziylet, ruwxıylıq hám ádep-ikramlılıq jetilisiwinde ibratlı úlgi sıpatında kórinedi[13]. Onıń ruwxıylıǵı jeti aspan boylap etken sayaxatı (Mi'raj) arqalı ańlatılǵan dep esaplanadı. Onıń minez-qulqı hám násiyatları Súnnet atı menen belgili bolıp, Muhammed táliymatlarınıń ámeliy qollanılıwın shólkemlestiredi. Muhammed bir neshe ataq hám atamalar menen qádirlenedi. Húrmettiń kórinisi hám sálemlesiw forması sıpatında musılmanlar Muhammed atınan keyin arabsha duwa - «sallallahu 'alayhi wa sallam» («Oǵan tınıshlıq hám amanlıq bolsın») sózin aytadı[14]; bul geyde «SAW» túrinde qısqartıladı. Musılmanlar Muhammedti, kóbinese, «Payǵambar Muhammed», yamasa ápiwayı túrde «Payǵambar» yamasa «Rasul» dep ataydı hám onı barlıq payǵambarlardıń eń ullısı dep biledi[3][15][16][17].
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Nasr, Seyyed Hossein, and Mehdi Aminrazavi. An Anthology of Philosophy in Persia, Vol. 2: Ismaili Thought in the Classical Age. Bloomsbury Academic, 2008. p. 258
- ↑ Theuma, Edmund. "Qur'anic exegesis: Muhammad & the Jinn." (1996).
- 1 2 Esposito, John. Islam: The Straight Path. Oxford University Press, 1998 — 12 bet. ISBN 978-0-19-511233-7.
- ↑ Esposito (2002b), pp. 4–5.
- ↑ Peters, F. E.. Islam: A Guide for Jews and Christians. Princeton University Press, 2003 — 9 bet. ISBN 978-0-691-11553-5.
- ↑ Esposito, John. Islam: The Straight Path, 3rd, Oxford University Press, 1998 — 9, 12 bet. ISBN 978-0-19-511234-4.
- ↑ Encarta Encyclopedia. Redmond, WA: Microsoft. 2007.
- ↑ Hawting, Gerald R. The idea of idolatry and the emergence of Islam: From polemic to history. Cambridge University Press, 1999. p. 2
- ↑ Muir, William. Life of Mahomet. London: Smith, Elder, & Co., 1861 — 55 bet.
- ↑ Shibli Nomani. Sirat-un-Nabi. Vol 1 Lahore.
- ↑ Hitti, Philip Khuri. History of the Arabs. London: Macmillan and Co., 1946 — 116 bet.
- ↑ "Muhammad". Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, Inc. 2013. https://www.britannica.com/EBchecked/topic/396226/Muhammad/251796/The-advent-of-the-revelation-and-the-Meccan-period.<!--->
- ↑ Islamic Beliefs and Practices Matt Stefon: . New York City: Britannica Educational Publishing, 2010 — 58 bet. ISBN 978-1-61530-060-0.
- ↑ Matt Stefon (2010). Islamic Beliefs and Practices, p. 18
- ↑ Morgan, Garry R. Understanding World Religions in 15 Minutes a Day. Baker Books, 2012 — 77 bet. ISBN 978-1-4412-5988-2.
- ↑ Mead, Jean. Why Is Muhammad Important to Muslims. Evans Brothers, 2008 — 5 bet. ISBN 978-0-237-53409-7.
- ↑ Riedling, Ann Marlow. Is Your God My God. WestBow, 2014 — 38 bet. ISBN 978-1-4908-4038-3.