Islamda qıyamet kúni
| Kategoriya maqalalardıń bir bólegi |
| Islam |
|---|
 |
Islam dininde Qıyamet kúniniń (arab: یوم القيامة, latınsha: Yawm al-qiyāmah, awdarması: 'Tiriliw kúni' yamasa arab: یوم الدین, latınsha: Yawm ad-din, awdarması: 'Qıyamet kúni') — «wáde hám qáwip»i (waʿd wa-waʿīd)[1] barlıq óliklerdiń «deneleri tiriletunǵın» hám «barlıq adamlardıń» Jer betindegi ómirindegi is-háreketleri hám isenimleri ushın «esap beriwge shaqırılatuǵın» waqtı esaplanadı. Bul Islamnıń muqaddes kitabı — Qurannıń «tiykarǵı xabarı»[2] dep ataladı, al tiriliw hám qıyamet — «Islam esxatologiyasın túsiniw ushın oraylıq» bolǵan eki tema bolıp tabıladı[3]. Qıyámet kúni barlıq musılmanlar ushın isenimniń tiykarǵı qaǵıydası hám Islam iseniminiń jeti shártiniń biri retinde qaraladı.
Oǵan baylanıslı sınaqlar, qıyınshılıqlar hám detallar Quran hám Hádislerde (Muxammed payǵambardıń sózlerinde) kórsetilgen; bular sol kúndegi waqıyalardıń izbe-izligi hám qosımsha maǵlıwmatlar beriw ushın aqıydalarda, Quran túsindirmelerinde (táfsirlerde), teologiyalıq jazbalarda hám[4] esxatologiyalıq qollanbalarda keńirek túsindirilgen[2]. Bul temanı tolıq túsindirip bergen Islam oyshılları hám ilimiy avtoritetleri qatarına ál-Ǵazzaliy, Ibn Kasir, Ibn Maja, Muxammed ál-Buxariy hám Ibn Xuzayma kiredi[5].
Waqıyalar
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Qayta tiriliw hám qıyamet kúni ushın boljanǵan waqıyalar «júdá kóp hám hár túrli jollar menen kórsetilgen», biraq bul kún ushın «waqıyalardıń izbe-izligi» Quranda keltirilgen kóplegen detallarǵa, sonday-aq, hádisler, qollanbalar hám teologlardıń túsindirmeleri tárepinen ádetterik kórsetilgen qosımshalarǵa tiykarlanıp dúziliwi múmkin[2]. Islamda aqır zamanıń tórt basqıshın kórsetiwge boladı:
- «Saat»tıń (as-sa’a) belgileri hám dúnyanıń tez arada tamamlanıwınan xabar beriwshi basqa waqıyalar;
- sur sırnayınıń shertiliwi, óliklerdiń qayta tiriliwi (qiyāma) hám barlıq tiri janlarlardıń bir jerge toplanıwı (ḥashr);
- qayta tirilgenler sudlanatuǵın esap-kitap (ḥisāb);
- jánnetke yamasa dozaqqa jiberiliwge tayarlıq, qarǵalǵanlar tómendegi dozaqqa qulap túsedi hám qutqarılǵanlar ekinshi tárepke ótetuǵın kópir (ṣirāṭ) arqalı ótiw, gúnákarlardı dozaqtan qutqarıw ushın shapaat (shafā'a) múmkinshiligi.
Belgiler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Qurannıń kóplegen ayatlarında, ásirese dáslepki túsirilgenlerinde, Qıyamet kúniniń jaqınlasıwı haqqındaǵı ideya ústemlik etedi[6][7]. Islamda Qıyamet kúniniń keliwin bildiriwshi belgiler «úlken»[8] hám «kishi»[9] dep táriyiplenedi. Dajjal (Al-Masih ad-Dajjal) payda boladı, ol ya Maxdiy, ya bolsa Isa tárepinen óltirilgenshe aqmaqlardı aldap hám musılmanlardı óltiredi[10][11]. Onıń sońınan, Rim dáwirinen beri tawdıń ishinde qamalǵan «Yajudj hám Madjudj» dep atalatuǵın kóp sanlı, qáwipli, jawız adam sıyaqlılar azat etiledi[12]. Sonday-aq, ayırım ráwayatlarda, Sufyaniy dep atalatuǵın qanlı tiran korrupciya hám wayranshılıq keltirip shıǵarıp[13], hayallar, balalar hám Muxammedtiń áwladların óltiredi. Iseniwshilerdi bul qorqınıshlardan qutqarıw ushın Maxdiy payda boladı hám Maryam ulı Isa (Isa bin Maryam) oǵan járdem beriw ushın aspannan túsedi. Quyash batıstan shıǵadı[14][15]. Jumsaq samal esip, barlıq iseniwshiler onı jutadı hám tınısh ǵana qaytıs boladı[16].
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Taylor, John B. (October 1968). "Some Aspects of Islamic Eschatology". Religious Studies 4 (1): 59. doi:10.1017/S0034412500003395. http://www.jstor.com/stable/20000089. Retrieved 2 May 2022.
- 1 2 3 Smith & Haddad, Islamic Understanding, 1981: p.63
- ↑ Smith & Haddad, Islamic Understanding, 1981: p.64
- ↑ Smith & Haddad, Islamic Understanding, 1981: p.vii
- ↑ "পশ্চিম আকাশে সূর্যোদয় হবে - Islampidia" (in en-US). Islampidia. 2025-10-05. https://islampidia.org/%E0%A6%AA%E0%A6%B6%E0%A7%8D%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%AE-%E0%A6%86%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B6%E0%A7%87-%E0%A6%B8%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%8B%E0%A6%A6%E0%A6%AF%E0%A6%BC-%E0%A6%B9/.
- ↑ Isaac Hasson, «Last Judgment», Encyclopaedia of the Qur'an
- ↑ L. Gardet, «Qiyama», Encyclopaedia of the Qur'an
- ↑ «Major Signs before the Day of Judgement (Qiyamah)». inter-islam.org. 2016-jıl 10-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2011-jıl 4-fevral.
- ↑ «Signs Of Qiyaamah». inter-islam.org. 2016-jıl 23-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2011-jıl 4-fevral.
- ↑ "Dajjāl". Encyclopaedia Islamica. Leiden and Boston: Brill Publishers. 2017. doi:10.1163/1875-9831_isla_COM_035982. ISSN 1875-9823.
- ↑ «Sunan Ibn Majah 4072 - Tribulations - كتاب الفتن - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)». sunnah.com. Qaraldı: 2021-jıl 13-mart.
- ↑ Wood, Graeme „The War of the End of Time“,. The Way of the Strangers: Encounters with the Islamic State. Random House, 2016 — 258 bet. ISBN 9780812988765.
- ↑ «Chapter 18: The rising of as-Sufyani» (en). Al-Islam.org (2015-jıl 23-iyul). Qaraldı: 2021-jıl 14-avgust.
- ↑ {{Web deregi |website=sunnah.com |title=Sahih al-Bukhari. Prophetic Commentary on the Qur'an (Tafseer of the Prophet (pbuh)) (10)"The day that some of the signs of your Lord do come, no good will it do to a person to believe..." (V.6:158) |url=https://sunnah.com/bukhari:4636
- ↑ «ar:طلوع الشمس من مغربها» [Rising of the sun from the west] (ar).
- ↑ Anwaar, Amna «48 signs of Qiyamah». islamic finder. Qaraldı: 2022-jıl 17-may.