Ismayıl Qurbanbaev

Ismayıl Qurbanbaev
Tuwılǵan sánesi	29-oktyabr 1929-jılı(1929-10-29)
Tuwılǵan jeri	Shımbay rayonı
Qaytıs bolǵan sánesi	2008-jılı(2008)
Kásibi	jazıwshı, shayır, awdarmashı, ádebiyatshı

Ismayıl Qurbanbaev − talantlı jazıwshı, shayır, belgili alım.

Ómiri

XX ásir qaraqalpaq ádebiyatı tariyxında talantlı jazıwshı, shayır, belgili alım sıpatında elewli iz qaldırǵan I. Qurbanbaev bul ataq-abıroy hám isenimge ańsatlıq penen erisken emes. Yarım ásirge shamalas waqıt maydanındaǵı tınımsız miynet, úzliksiz izleniwler 50-jıllardıń basında jas shayır bolıp ádebiyatqa kirip kelgen bolajaq sóz ustasın 90-jıllardıń ortalarında qálemi ótkir xalıq jazıwshısı sıpatında kámalat taptırdı. Bul pikirlerimizdiń durıslıǵın birinshi gezekte jazıwshı haqqındaǵı ómirbayanlıq maǵlıwmatlardıń ózi tastıyıqlap turadı.

Bul ómirbayanlıq maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, ápiwayı insan, kóp qırlı talant iyesi Ismayıl Qurbanbaev 1929-jılı 22-oktyabrde Shımbay rayonınıń Keńes awılkeńesine qaraslı «Xanjıǵalı» awılında diyqan shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. 1967-jıldan Jazıwshılar awqamınıń, 1959-jıldan baslap Jurnalistler awqamınıń aǵzası boldı. Ismayıl Qurbanbaevtıń miynet jolı 1941 — 44-jılları Qaraqalpaq mámleketlik pedinstitutında oqıtıwshı bolıp islewden baslanadı, sol jıllardan baslap respublikanıń jámiyetlik jumıslarına belsene qatnasadı, 1944 — 62-jılları respublikalıq jaslar gazetasında bólim baslıǵı, sońınan Keńes rayonlıq jaslar komitetiniń birinshi xatkeri, 1962 — 64-jılları Moskvada Oraylıq komitet qasındaǵı Joqarı partiya mektebiniń tıńlawshısı, 1964 — 66-jılları Ózbekistan kompartiyası Qaraqalpaqstan obkomınıń instruktorı, 1966 — 71-jılları «Ámiwdárya» jurnalınıń bas redaktorı, 1971 — 74-jılları Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń Qaraqalpaqstan bóliminde ilimiy xızmetker, 1974 — 79-jılları házirgi «Erkin Qaraqalpaqstan» gazetasınıń juwaplı xatkeri, 1979 — 82-jılları Qaraqalpaqstan Ministrler Keńesi qasındaǵı baspasózde mámleketlik hám áskeriy sırdı saqlaw basqarmasınıń baslıǵı, 1982 — 1991-jılları «Qaraqalpaqstan» baspasınıń bólim baslıǵı, sońınan usı baspanıń direktorı, 1991 — 95-jılları Qaraqalpaqstan jazıwshılar awqamında aǵa másláhátshi, ádebiyattı násiyatlaw byurosınıń direktorı, 1995-jıldan «Golos Arala — Aral hawazı» gazetasında arnawlı xabarshı lawazımlarında isleydi.

Dóretiwshiligi

Xalıq jazıwshısı Ismayıl Qurbanbaev usınday jámiyetlik jumıslar menen bir qatarda pútkil ómirin házirgi zaman awıl adamları — diyqanlar, jumısshılar turmısı menen táǵdirleri tuwralı kórkem shıǵarmalar jazıwǵa, olarda búgingi zamanagóy miynet adamlarınıń ádebiy obrazların kórkem kestelewge baǵısh etken kóp qırlı talant iyesi.

Poeziyası

I. Qurbanbaev shayır sıpatında ádebiyatqa kirip kelgenlikten de onıń kóp qırlı talantınıń bir qırı birinshi gezekte poeziyalıq shıǵarmalarında kózge taslanadı. Atap aytsaq, onıń «Bir jigit bar biziń awılda» (1965), «Jumaǵul mergen» (1966),«Jollar» (1968), «Saǵan, áwladlar» (1980), «Irǵalıslar» (1982) qosıqlar toplamları awıl tábiyatın, ómir mánislerin, insanlardıń oy-óris, ırǵalısların filosofiyalıq uǵımlar menen tereńlestirip, adamlardıń keleshegine úlken ruwxıy kúsh oyatıwı menen bahalı. Onıń qosıqlarınıń ayırımlarına namalar jazılǵan. Olar házirgi kúnde de adamlarǵa ilham-yosh baǵısh etip, xalqımızdıń ruwxıy suwsının qandırıwǵa xızmet etip kiyatır. Mısalı, onıń «Irǵalıslar» toplamı Watan, tuwılǵan jer, adam táǵdirleri, zamanlaslar, ádep-ikram temasına baǵısh etilgen azamatlıq tolǵanıslarǵa tolı tereń filosofiyalıq mánige iye lirikalardan ibarat.

Prozası

Ádebiyatqa usınday shayırlıq hawaz benen kirip kelgen Ismayıl Qurbanbaev 60-jıllardıń ortalarınan baslap kórkem prozada da qálem sınap kóre basladı. Onıń úlken prozadaǵı dáslepki sátli qádemi «Bir awız sóz» (1966), «Kelin kiyatır» (1968), «Tanıslar» (1977) povestleri, 70-jıllardıń aqırlarına kelip «Altın masaq» (1979), «Isenim» (1-kitap, 1982; 2-kitap, 1986), «Miskin waqıyaları (1985) sıyaqlı iri súyekli roman, drama, kino-povestlerge ulastı.

Álbette, ol bunday iri súyekli úlken prozaǵa tosattan aralasqan emes. Ol buǵan deyin óz jazıwshılıq ustaxanasında kórkem ocherktiń qıyın hám mashaqatlı mektebinen ótip, keleshekte dóretilejaq roman, povestlerine bay turmıslıq materiallar menen bir qatarda mol kórkem sheberlik tájriybesin toplaǵan edi. Onıń «Júrek hámiri menen» (1959), «Gúllengen awılda» (1961), «Aldıńǵılar» (1962), «Ellikqala qaharmanları» (1965) sıyaqlı ocherkler toplamları bul pikirimizdiń ayqın dáliyli.

 Ilimiy dórtetiwshiligi

I. Qurbanbaev tek jazıwshı, shayır sıpatında tanılıp qoymastan, qaraqalpaq ádebiyattanıw iliminiń rawajlanıwına salmaqlı úles qosqan alım da bolıp tabıladı. Ol qaraqalpaq ádebiyattanıw ilimi tariyxında birinshi ret qaraqalpaq balalar hám jaslar ádebiyatın áyyemgi dáwirlerden búgingi kúnimizge deyin izertlep, onı ilimde bir pútin sistemaǵa aylandırdı. Atap aytsaq, 1974-jılı «Qaraqalpaq balalar ádebiyatı tariyxı ocherki» monografiyaları menen 1988-jılı hám 1992-jılları «Qaraqalpaq balalar ádebiyatı» atlı sabaqlıqları basılıp shıǵıp, házir ol pedagogikalıq oqıw orınlarında oqıtılmaqta. Ismayıl Qurbanbaev kórnekli alım, jazıwshı Nájim Dáwqaraevtıń sońǵı tomların, belgili shayır, alım, mámleketlik ǵayratker Nawrız Japaqovtıń ilimiy-biografiyalıq maqalalar jıynaǵın baspaǵa tayarlap, bastırıp shıǵarıw islerine de belsene qatnastı.

Awdarmashılıǵı

I. Qurbanbaev ádebiyat tariyxında awdarmashı jazıwshı sıpatında da keńnen belgili. Ol qaraqalpaq kitapqumarlarına jer júzilik ádebiyattan, ózbek, orıs, qazaq, qırǵız, túrkmen, ázerbayjan ádebiyatı wákilleriniń eń talantlı shıǵarmalarınan úlgiler awdarıp berdi. Jazıwshınıń óz shıǵarmaları da ózbek, orıs, qazaq, qırǵız, túrkmen, tatar, Daǵıstan xalıqları tillerine awdarıldı. Russha «Nevesta idet» (1965), «Vam, sınovya» (1980), «Vsem xochetsya schastya» (1982), «Shestidesyatıy pereval» (1989) romanları, povestleri basılıp shıqtı. Nókiste «Vesti Karakalpakstana» gazetasında «Znakomıe» (1992), «Odno edinstvennoe slovo» (1995) povestleriniń tolıq nusqası basılıp shıǵıp, házirgi zamannıń jańashıl jaslarına ruwxıy sawǵa sıpatında inam etildi.