Italiya patshalıǵı (1805—1814)
| Italiya patshalıǵı italyansha Regno d'Italia fr. Royaume d'Italie Franciyanıń vassal patshaliǵi | |||||||||
| |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
.svg) | |||||||||
| Paytaxtı | Milan | ||||||||
| Til(ler)i | italyan hám francuz | ||||||||
| Pul birligi | Napoleonnıń italyan lirası | ||||||||
| Basqarıw forması | dualistlik monarxiya | ||||||||
| Dinastiya | Bonapartlar | ||||||||
,_round_shield_version.svg) Patsha | |||||||||
| - 1805-jıl 17-mart – 1814-jıl 6-aprel | Napoleon I | ||||||||
| - | Ejen Bogarne | ||||||||
.svg){kind=small}
.svg)
.svg)
Italiya patshalıǵı (italyansha Regno d'Italia, Regno Italico; fr. Royaume d'Italie) — Napoleon I dáwirinde Arqa Italiyadaǵı mámleket (1805-jıl 17-mart — 1814-jıl 11-aprel).
Italiya patshalıǵı 1805-jıl 17-martta Napoleon I Bonapart basshılıǵındaǵı Italiya respublikasınan dúzilgen. Jana payda bolǵan Italiya patshaliǵinda Napoleon patsha ataǵın, oniń ógey balası Evgeniy Bogarne bolsa patsha orınbasarı ataǵın aldı. 1805-jıl 26-mayda Milan soborında Napoleonǵa Lombardiyanıń temir tajı kiygizıq ıldı[1].
Patshaliq quramına Lombardiya, Veneciya, Moden gercogligi, Papa mámleketiniń bir bólimi (Ankona Rim yuridikciyasında qalıp, Franciya imperiyası tárepinen qosıp alındı), Sardiniya patshaliǵinıń bir bólimi hám Trentino-Alto-Adige kirdi. 1805-jıldan 1809-jılǵa shekem Italiya patshaliǵi quramına Istriya, Dalmaciya hám Kotor da kirgen. Bul aymaqlar 1809-jılı Illiriya wálayatları quramına kirgizilgen[2].
Tiykarında patshalıq Franciya imperiyasına boysındırıldı hám onın paydasına resurslar alıw, sonday-aq, koaliciyalıq urıslar waqtında Avstriya imperiyasına qarsı placdarm sıpatında paydalanıldı.
Napoleon I hákimiyattan waz keshkennen keyin Evgeniy Bogarne taxtqa ótiwge háreket etti, biraq Patshalıq Senatındaǵı oppoziciya hám Milandaǵı kóterilis (1814-jıl 20-aprel) onıń rejelerin buzdı. Evgeniy Milan qalasın basıp alǵan avstriyalılarǵa berilgen.
Tariyxı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Birinshi Franciya imperiyası dúzilgennen keyin Napoleon Italiya respublikasın Patshalıq etip qayta dúzdi[3].
Paytaxtı Langobard patshalǵiniń burınǵı paytaxtı Milan edi. Napoleon bir waqıttıń ózinde Franciya imperatori hám Italiya patshası edi. Oniń ógey balası Evgeniy Bogarne 1807-jılı patsha orınbasarı hám taxt miyrasxori boldi.
1812-jılǵı urısta Napoleonnıń jeńiliwi sebepli vice-patsha Bogarne Italiyanıı haqıyqıy húkimdarı edi hám 1813-1814-jıllardaǵı urıs dawamında Franciya menen jaqın baylanıslarǵa iye edi. Biraq 1814-jılǵı Parij pitimi hám Vena kongressinde urıstan aldınǵı shegaralardıń qayta tikleniwi menen Italiya patshaliǵi saplastırıldı.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Napoleon's Italy. ISBN 0-8386-3884-8, 978-0-8386-3884-2.
- ↑ Napoleon's Italy: Desmond Gregory. ISBN 978-0-8386-3884-2.
- ↑ «Statuti Costituzionali del Regno d'Italia (1805 al 1810)». www.dircost.unito.it. 17-avgust 2017-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 18-dekabr 2022-jıl.