Kontentke ótiw

Júsip Tursınbekov

Wikipedia — erkin enciklopediya
Júsip Tursınbekov
qırǵ.: Жусуп Турусбеков
Júsip Tursınbekov ómirlik joldası Kulsun menen, 1932-jıl
Júsip Tursınbekov ómirlik joldası Kulsun menen, 1932-jıl
Tuwılǵan sánesi24-dekabr 1910(1910-12-24)
Tuwılǵan jeriKún-Batıs, Jetisuw wálayatı, Rossiya imperiyası
Qaytıs bolǵan sánesi-aprel 1944 (33 jasta)
Qaytıs bolǵan jeriKalinin frontı, SSSR
PuqaralıǵıSovet Socialistlik Respublikalar Awqamı SSRA
Dóretiwshilik túrishayır, dramaturg, awdarmashı
Janrıpoeziya, drama
Shıǵarmalarınıń tiliqırǵız tili, rus tili
Sıylıqları«Húrmet belgisi» ordeni (1939)[1]

Júsip (Jusup) Tursınbekov (qırǵ.: Жусуп Турусбеков; 1910-jıl 24-dekabr[2] — 1944-jıl aprel)[3] — qırǵız shayırı hám dramaturgı. Ol «Húrmet belgisi» ordeni menen sıylıqlanǵan hám Keńes jazıwshısınıń birinshi syezdiniń delegatı bolǵan[4].

Biografiyası

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Júsip Tursınbekov 1910-jılı 24-dekabrde[5] házirgi Íssıkól wálayatı Toń rayonına qaraslı Kún-Batısh awılında tuwılǵan. Ol jaslayınan ata-anasınan jetim qalıp, 10 jasınan baslap Túp rayonındaǵı mektep-internatta tárbiyalanǵan[6]. Keyinirek Túptegi awıl xojalıǵı texnikumında oqıǵan[7] hám 1928-jılı Frunze qalasınna kóship kelgen.

Rásmiy xızmet jolın «Qızıl Qırǵızstan» (qırǵ.: «Кызыл Кыргызстан») gazetasında korrektor retinde baslaǵan. Keyinirek «Leninshil Jash» (qırǵ.: «Ленинчил-Жаш») jaslar gazetasınıń redaktorı, Qırǵız mámleketlik baspasınıń redaktorı, Qırǵızstan Jazıwshılar awqamınıń ádebiy konsultantı hám Qırǵız respublikalıq drama teatrınıń direktorı lawazımlarında islegen. 1928–1931-jılları Tver qalasındaǵı keńes-partiya mektebinde bilim alǵan[6]. 1930-jılı Kommunistlik partiya (VKP(b)) aǵzalıǵına qabıllanǵan.

Ekinshi jáhán urısı baslanǵanda, 1941-jılı óz qálewi menen frontqa ketken hám urıs maydanında da dóretiwshiligin dawam ettirgen. Júsip Tursınbekov 1944-jıldıń aprel ayında Kalinin frontında qaharmanlarsha qaytıs bolǵan[8][9].

Dóretiwshiligi

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Shayır óziniń ádebiy xızmetin 1928-jılı baslaǵan. Onıń dáslepki toplamları «Júsiptiń qosıqları» (qırǵ.: «Жусуптун ырлары», 1932) hám «Shayır jaslar» (qırǵ.: «Шайыр жаштар», 1933) bolıp esaplanadı. Dramaturgiya tarawında onıń «Ájel ornına» (qırǵ.: «Ажал ордуна», 1935) hám «Besh-Moynoqtaǵı waqıya» (qırǵ.: «Беш-Мойноктогу окуя», 1937) atlı pyesaları tanımal.

1939-jılı ol Qubanıshbek Malikov hám Jomart Bókónbaev penen birgelikte ataqlı «Aıshúrek» (qırǵ.: «Айчүрөк») operasınıń librettosın jazǵan. Sonday-aq, A. S. Pushkin, G. Geyne hám basqa da dunya ádebiyatı wákilleriniń shıǵarmaların qırǵız tiline awdarǵan[2]. Onıń fronttan jibergen «Qaraqshınıń tragediyası» (qırǵ.: «Каракчынын трагедиясы») poeması 1942-jılı basıp shıǵarılǵan.

Shıǵarmaları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • 1932: «Júsiptiń qosıqları» (qırǵ.: Жусуптун ырлары)
  • 1935: «Ájel ornına» (qırǵ.: Ажал ордунда, drama)
  • 1938: «Watan» (qırǵ.: Мекен, qosıqlar toplamı)
  • 1939: «Ayshúrek» (qırǵ.: Айчүрөк, opera librettosu)
  • 1950: «Lenin jolı» (qırǵ.: Ленин жолу, qosıqlar)

Estelik

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Júsip Tursınbekovtıń húrmetine Qırǵızstannıń birneshe qalalarında kóshelerge, mekteplerge hám kitapxanalarǵa onıń atı berilgen[10][11]. Onıń qızı Lilya Tursınbekova (1933–2001) belgili kinorejissyor bolıp jetisken[6].

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ Úlgi:Публикация
  2. 1 2 Турусбеков Джусуп. Театральная энциклопедия. istoriya-teatra.ru
  3. ↑ Литпричал. БСЭ. Турусбеков Джусуп. litprichal.ru
  4. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР О награждении советских писателей. Правда. 1939-jıl 1-fevral.
  5. ↑ Театральная энциклопедия 1967.
  6. 1 2 3 Даниярова А. О поэте Жусупе, о его времени, о смысле жизни. daniyarov.kg
  7. ↑ «105 лет со дня рождения Джусупа Турусбекова». 2019-jıl 9-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyul.
  8. ↑ «Генеалогическая база знаний: персоны, фамилии, хроника. Турусбеков Джусуп». 2019-jıl 9-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyul.
  9. ↑ «Литпричал. БСЭ. Турусбеков Джусуп». 2019-jıl 9-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyul.
  10. ↑ «ЦБС. Библиотека № 2». 2018-jıl 28-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyul.
  11. ↑ «Улица Ж. Турусбекова». 2019-jıl 9-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 9-iyul.

Sırtqı siltemeler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Júsip_Tursınbekov&oldid=219193» saytınan alınǵan