Jafar Jabbarlı

Jafar Jabbarlı
Jafar Jabbarlı
ázerbayjan: Cəfər Cabbarlı
Tuwılǵan sánesi	20-mart 1899
Tuwılǵan jeri	Xızı, Baku guberniyası, Rossiya imperiyası (házirgi Ázerbayjan)
Qaytıs bolǵan sánesi	31-dekabr 1934 (35 jasta)
Qaytıs bolǵan jeri	Baku, Ázerbayjan SSR, Sovet Awqamı
Puqaralıǵı	Rossiya imperiyası, Sovet Awqamı
Milleti	ázerbayjan
Dóretiwshilik túri	dramaturg, shayır, scenarist
Shıǵarmalarınıń tili	ázerbayjansha

Jafar Gafar oǵlı Jabbarlı (ázerbayjan: Cəfər Qafar oğlu Cabbarlı, 1899-jıl 20-mart, Xızı — 1934-jıl 31-dekabr, Baku) — kórnekli Ázerbayjan hám sovet jazıwshısı, Ázerbayjan sovet dramaturgiyasının tiykarshısı. Ol rejissyor, dramaturg hám scenarist bolǵan.

Jaslıq jılları

1902-jılı ákesi qaytıs bolǵannan keyin, Jabbarlınıń anası tórt perzenti menen Bakuge kóshedi. Jabbarlı bilimin 1905-jılı Bakudaǵı 7-musılman-rus mektebinde basladı. Ol sol dáwirdiń kórnekli zıyalıları, sonday-aq, Sulayman Sani Axundov, Abdulla Shaiq hám Rahim bey Shixlinskiy qolında oqıdı. Kámbaǵal shańaraqtan shıqqanı sebepli, oqıw ǵárejetlerin qaplawda qarjılıq qıyınshılıqlarǵa dus keldi. Mektep administraciyasının baslaması menen ol oqıw haqısınan azat etildi hám qayırqomlar tárepinen qollap-quwatlandı. 1908-jılı mektepti birinshi orın menen tamamladı^[2].

1909-jılı 3-Alekseev joqarı mektebine qabıllandı. 1915-jılı Jabbarlı joqarı mektepti tamamladı hám keyingi 5 jıl dawamında Baku politexnikumında elektromexanika boyınsha oqıdı. Bul dáwirde onıń oqıw ǵárejetleri qayırqom Isa bey Ashurbeyov tárepinen qaplandı^[2].

1920-jılı ol Ázerbayjan mámleketlik universitetine ámeliy medicinanı úyreniw ushın qabıllandı, biraq qızıǵıwshılıǵı bolmaǵanlıǵı sebepli tez arada Shıǵıstanıw baǵdarına ótti. 1923-jılı dramaǵa bolǵan qızıǵıwshılıǵın qanaatlandırıw ushın jergilikli teatrdaǵı lekciyalarǵa qatnasa basladı^[3].

Siyasiy iskerligi

Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası (1918–1920) dáwirinde Jabbarlı siyasiy hám mádeniy turmısta belsendi boldı. 1918-jıl oktyabr ayında ol «Ázerbayjan» gazetasında awdarmashı bolıp jumıs basladı. 1918-jıl dekabrde Ázerbayjan parlamentine stenograf etip tayınlandı. 1918-jıl 10-noyabrde Bakudı azat etiwde tiykarǵı rol oynaǵan Nuru Pasha húrmetine ótkerilgen banketke qatnastı. Jabbarlı bul ilajda Nuru Pasha menen tanıstı. Keyinirek, Nuru Pasha Jabbarlınıń úyine kelip, onıń shańaraǵına sawǵalar tapsırdı^[4].

Ázerbayjan Demokratiyalıq Respublikası qulaǵannan keyin, Jabbarlı óz iskerligin jasırın túrde dawam ettirgen Musavat partiyası Oraylıq Komitetiniń bas xatkeri boldı. Siyasiy iskerligi sebepli ol Sovet jasırın policiyası ChK (Cheka) baqlawına alındı. 1923-jılı siyasiy iskerligi ushın eki ret qamaqqa alındı. 1923-jıl 15-iyundaǵı birinshi qamaqqa alınıwı waqtında onıń qoljazbaları alıp qoyıldı hám ol kóp ótpey azat etildi. Ol 1923-jıl 5-oktyabrde jáne qamaqqa alındı. Qamaqxanada otırǵan waqtında ol óziniń «Qız qalası» poeması ústinde jumıstı dawam ettirdi. Jámiyetshiliktiń qısımı hám onıń jazıwshı retindegi abıroyı sebepli ol 1923-jıl 30-oktyabrde tutqınnan bosatıldı^[4].

Ádebiyat, teatr hám kino

Jafar Jabbarlı qosıq jazıwdı óspirimlik jıllarında baslaǵan hám xabarlarǵa kóre, onıń birinshi qosıqları 1911-jılı «Hagigat-i Afkar» ázerbayjan gazetasında basılǵan^[3]. 1912-jılı 13 jasında ol óziniń birinshi dramalıq shıǵarması — «Vəfalı Səriyyə» (Opalı Sariya) pyesasın jazdı. Sol jılı ol sayaxat hám romantika temalarına baǵıshlanǵan «Kazım bəy» (Kazım bey) romanın da jazıp shıqtı. Keyingi jılları 20 dan aslam pyesa, sonday-aq, qosıqlar, esseler, gúrrińler hám maqalalar jazdı. 1916-jılı onıń «Solğun çiçəklər» (Solǵan gúller) melodraması saxnalastırıldı hám tamashagóyler tárepinen joqarı bahalandı. 1917-jılı Osmanlı imperiyası tariyxına hám ulıwma túrkiy dúnyaǵa degen qızıǵıwshılıǵın sáwlelendiretuǵın «Ədirnə fəthi» (Edirneniń iyeleniwi) hám «Ulduz» (Juldız) atlı tariyxiy pyesaların jazdı. 1918-jılı jazılǵan «Bakı müharibəsi» (Baku sawashı) shıǵarması Mart waqıyaları hám Bakudıń azat etiliwine baǵıshlanǵan^[5].

Ólimi hám miyrası

Jafar Jabbarlı 35 jasında júrek toqtap qalıwınan qaytıs boldı hám Bakudaǵı Húrmet qıyabanına (Fəxri Xiyaban) jerlendi. Ázerbayjannıń milliy kinostudiyası — «Ázerbayjanfilm», Bakudaǵı bir kóshe, maydan hám metro stanciyasına onıń atı berilgen.

1985-jıl 22-mayda Jafar Jabbarlı úy-muzeyiniń ashılıwı boldı. Muzey Bakudaǵı 1-Gutgashinli kóshesi 44-úy (burınǵı G. Sultanov kóshesi) mánzilinde, Jafar Jabbarlı jasaǵan úyde jaylasqan^[6]á

Qosımsha qarań

Derekler

1 2 Bibliothèque nationale de France Džafar Džabbarly // BnF authorities (fr.): ashıq maǵlıwmatlar platforması. 2011.
1 2 Cəfər, Cabbarlı. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı: ŞƏRQ-QƏRB, 2005 — 8 bet.
1 2 Jafar Jabbarli: Life and First Years of Education (archived)
1 2 Cabbarlı, Cəfər. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı: ŞƏRQ-QƏRB, 2005 — 35 bet.
↑ Cabbarlı, Cəfər. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı: “ŞƏRQ-QƏRB”, 2005 — 27 bet.
↑ Jafar Jabbarly: Museum (archived)

Sırtqı siltemeler

Cafarcabbarli.com (arxivlengen)
Jafar Jabbarlı tárepinen jazılǵan gúrrińler hám dramalar onlayn Azeri.org saytında

[_c56bf28bb69efc47-1] 1 2 Bibliothèque nationale de France Džafar Džabbarly // BnF authorities (fr.): ashıq maǵlıwmatlar platforması. 2011.

[:0-2] 1 2 Cəfər, Cabbarlı. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı: ŞƏRQ-QƏRB, 2005 — 8 bet.

[hayat-3] 1 2 Jafar Jabbarli: Life and First Years of Education (archived)

[:1-4] 1 2 Cabbarlı, Cəfər. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı: ŞƏRQ-QƏRB, 2005 — 35 bet.

[:2-5] Cabbarlı, Cəfər. Əsərləri. Üç cilddə. III cild. Bakı: “ŞƏRQ-QƏRB”, 2005 — 27 bet.

[6] Jafar Jabbarly: Museum (archived)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]