Jamila (povest)
| Jamila | |
|---|---|
 Qırǵızstannıń «Jamila» povestine baǵıshlanǵan estelik teńgesi (2009) | |
| Negizgi atı | qırǵ.: Жамийла |
| Avtorı | Shıńǵız Aytmatov |
| Janr | povest |
| Mámleket | SSRA |
| Kitap jazılǵan til | qırǵız tili |
| Original baspa jılı | 1958 |
«Jamila» (qırǵ.: Жамийла) — qırǵız jazıwshısı Shıńǵız Aytmatovtıń 1958-jılı basıp shıǵarılǵan povesti. Bul shıǵarma oǵan jáhán kóleminde ataq alıp keldi.
Syujeti
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Shıǵarmada gúrrińdi bas qaharman Jamilanıń kúyewiniń úkesi, súwretshi Seyit bayan etedi. Povesttegi waqıyalar Ullı Watan urısı jıllarında qırǵız awılında bolıp ótedi. Jamila hám 15 jaslı óspirim Seyit patriarxallıq shańaraqta jasaydı. Jamilanıń kúyewi Sadıq awıldıń basqa da er adamları sıyaqlı frontta urısıp atırǵan boladı. Urısta jaraqat alǵan Daniyar awılǵa qaytıp keledi. Kolxozda jumısshı kúshi jetispegeni sebepli, oǵan Jamila menen Seyitke dán tasıwda járdemlesiw tapsırıladı. Dáslep Jamila tuyıq hám kóp sóylemeytuǵın Daniyardıń ústinen kúlip juredi, biraq kóp uzamay jaslar bir-birin jaqsı kórip qaladı.
Birqansha waqıttan soń ashıqlar awıldan birge ketip qaladı. Olardıń ketip baratırǵanın tosınnan kórip qalǵan Seyit óziniń de Jamilaǵa ashıq bolǵanın túsinedi hám balalıǵı menen xoshlasıp jılaydı. Awıllasları hám fronttan qaytqan Sadıq Jamilanıń qılmısın qaralaydı, biraq Seyit onıń tańlawın túsinedi. Kóp uzamay onıń ózi de súwretshi bolıw ushın tuwılǵan awılın taslap ketedi. Seyit diplom jumısı retinde Jamila menen Daniyardıń súwreti sáwlelendirilgen kartina sızadı. Povest usı kartinanı eslew menen baslanadı hám juwmaqlanadı.
Pikirler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Francuz jazıwshısı Lui Aragon «Jamila» povestin dúnyadaǵı eń gózzal muhabbat qıssası dep ataǵan[1][2][3].
Osmonakun Ibraimov muzıkanıń hám povest ushın, hám Aytmatovtıń ózi ushın da úlken áhmiyetke iye ekenligin atap ótedi. Onıń pikirinshe, muzıka — shıǵarmanıń tiykarǵı mánisin ańlatıwshı element[4].
Awdarmalar hám beyimlesiwleri
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Rus tilinde «Jamila» birinshi ret 1958-jılı A. Dmitriyevanıń awdarmasında basıp shıǵarıldı[5]. Lui Aragon tárepinen islengen francuz tiline awdarması bir jıldan keyin járiyalandı[2]. Povest dúnyanıń barlıq tiykarǵı tillerine awdarılǵan, al nemec tilindegi awdarması GDR mektep baǵdarlamasına kirgizilgen[6].
1960-jılı kompozitor Mixail Rauxverger «Jamila» operasın jazdı[7].
Usı atamadaǵı kino film 1968-jılı Irina Poplavskaya tárepinen túsirildi. Bas rollerdi Natalya Arınbasarova hám Súymenqul Shoqmorov atqardı. Ekinshi, nemec-qırǵız ekranlastırıwı 1994-jılı shıqtı, rejissyorı — Monika Toyber[8].
Tán alınıwı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
1963-jılı Shıńǵıs Aytmatov «Jamila»ǵa kirgizilgen «Sahra hám tawlar qıssaları» toplamı ushın Lenin sıylıǵın aldı[5].
2009-jılı Qırǵızstanda Shıńǵız Aytmatovqa hám onıń shıǵarmalarına, sonıń ishinde «Jamila» povestine baǵıshlanǵan estelik teńgeleri shıǵarıldı[9]. 2009-jılı Shıńǵız Aytmatovtıń dóretiwshiligine baǵıshlanǵan pochta markaları dástesi de shıǵarıldı. Markalardıń biri «Jamila» povestin sáwlelendiredi[10].
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ «Луи Арагон: Повесть «Жамиля» лучшая сага о любви всех времен и народов». Радио «Азаттык» (2008-jıl 23-dekabr). 2020-jıl 10-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.
- 1 2 Marie Jégo, Patrick Kéchichian. «Tchinguiz Aïtmatov, écrivain originaire du Kirghizstan» (fr). Le Monde (2008-jıl 13-iyun). Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.
- ↑ Erich Follath and Christian Neef, «Kyrgyzstan Has Become an Ungovernable Country Arxiv nusqa от 17 fevraldıń 2012 на Wayback Machine», SPIEGEL ONLINE International, 8 October 2010.
- ↑ Осмонакун Ибраимов. ««Джамиля» - рождение любви из музыки». Радио «Азаттык» (2017-jıl 9-noyabr). 2021-jıl 1-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.
- 1 2 «Чингиз Айтматов «Джамиля»» (ru). fantlab.ru. 2020-jıl 17-noyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.
- ↑ Осмонакун Ибраимов. «Скончался Чингиз Айтматов». Взгляд (2008-jıl 10-iyun). 2021-jıl 7-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.
- ↑ «Раухвергер Михаил Рафаилович». Biografija.ru :Биографическая энциклопедия. 2012-jıl 25-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.
- ↑ Úlgi:Imdb title
- ↑ «Нацбанк Киргизии выпустит коллекционные монеты в память об Айтматове». РИА Новости (2009-jıl 21-aprel). 2011-jıl 26-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.
- ↑ «В честь Чингиза Айтматова выпущены почтовые марки». Kloop (2009-jıl 14-avgust). 2015-jıl 16-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 1-noyabr.