Jeńijoq Kókóev

Jeńijoq Kókóev
Qırǵızstannıń Jeńijoqqa arnalǵan 2010-jılǵı pochta markası
Tuwılǵan sáne	1860-jıl
Tuwılǵan jeri	Sarı-Kobo (yamasa Jiyde), Manas rayonı, Talas wálayatı, Rossiya imperiyası
Qaytıs bolǵan sáne	1918-jıl
Qaytıs bolǵan jeri	Jańa-Jol, Aksı rayonı, Jalalabad wálayatı
Puqaralıǵı	Rossiya imperiyası
Milleti	qırǵız
Dóretiwshilik túri	shayır, manasshı, oyshıl
Janrları	poeziya, epos, tókpe aqınlıq
Shıǵarmalarınıń tili	qırǵız tili
Kóksulıw
Perzentleri	1 (ul)

Jeńijoq Kókóev (shın atı — Ótó, qırǵ.: Жеңижок Өтө Көкө уулу; 1860-jıl — 1918-jıl) — qırǵızdıń ullı tókpe shayırı, manasshısı, oyshılı hám gumanisti.

Biografiyası

Jeńijoq (Ótó) 1860-jılı Talas oypatlıǵınıń Sarı-Kobo awılında (házirgi Talas wálayatı Manas rayonı) jarlı dıyqan shańaraǵında tuwılǵan. Qırǵızdıń qıtay ruwınıń choodan kishi ruwınan bolǵan.

Jaslayınan jetim qalıp, turmıstıń kóp qıyınshılıqların kórgen. Keyinirek anası Altınaydıń tuwısqanları tárepke — Jalalabad wálayatı Aksı rayonı Qara-Suw awılına kóship kelgen hám ómiriniń aqırına shekem sol jerde jasaǵan. Ol óz dáwiriniń kórnekli oyshılı Arstanbek Buylash ulından pátiya alǵan.

«Jeńijoq» atınıń kelip shıǵıwı

Aqınnıń «Jeńijoq» (jeńi joq) dep atalıp ketiwi onıń kórsetken óneri menen baylanıslı. Bir kúni Kerben bazarı jıynalǵan xalıq aldında ataqlı Nurmoldo degen aqın aqıret, jánnet hám dozaq haqqında qosıq aytıp turǵan boladı. Sol waqıtta ústine jeńi shoq (qısqa) kamzol kiygen jas Ótó qobızın qolına alıp, Nurmoldoǵa juwap beredi. Ol bul dúnyanıń gózzallıǵın, real turmıstı hám adamgershilikti maqtanısh etip jırlaydı.

Onıń sóziniń ótkirligi hám tereń pikirine Nurmoldo jeńilgenin tán aladı. Bazardaǵı xalıq: «Bul jeńi joq bala Nurmoldonı jeńdi! Jeńijoq kúshli aqın eken!» — dep maqtaǵan. Sol waqıttan baslap onıń shın atı umıtılıp, «Jeńijoq» atı menen tanılǵan.

Dóretiwshiligi

Jeńijoq qırǵız ádebiyatındaǵı eń úlken didaktik aqınlardıń biri esaplanadı. Ol aytıstıń jeńilmes ustası bolǵan. Sonday-aq, ol «Manas», «Semetey», «Xoja-Jas», «Er Tóshtúk» sıyaqlı dástanlardı kún-tún demey yadqa ayta alatuǵın úlken gúrrińshi bolǵan.

Onıń shákirti Korǵol Dosuev ustazın «Aq qalpaqlı qırǵızdan aytısıwǵa teńi joq» dep joqarı bahalaǵan.

Keńes húkimeti dáwirinde Jeńijoqtıń dóretiwshiligi «reakcionerlik-mistikalıq» dep bahalanıp, uzaq waqıt járiyalanbay keldi. Onıń shıǵarmaları tek 1982-jıldan baslap qayta basılıp shıǵa basladı.

Estelik

• Jalal-Abad qalasında hám Bishkektiń Kók-Jar kishirayonında onıń atına kósheler berilgen.
• 2010-jılı aqınnıń 150 jıllıǵı múnásibeti menen Qırǵızstanda estelik markası shıǵarıldı.