Jiyilikti masshtablaw

Kompyuter arxitekturasında jiyilikti masshtablaw (jiyilikti kúsheytiw dep te ataladı) — bul processordıń jiyiligin arttırıw arqalı usı processor ornatılǵan sistemanıń ónimliligin jaqsılaw texnikası. Jiyilikti kóbeytiw 1980-jıllardıń ortasınan baslap shama menen 2004-jıldıń aqırına shekem ápiwayı processorlar ónimdarlıǵın arttırıwdaǵı basım kúsh boldı.

Processor jiyiliginiń kompyuter tezligine tásirin kompyuter programmasınıń orınlanıw waqtı teńlemesine qarap kóriwge boladı:

$\mathrm {Runtime} ={\frac {\mathrm {Instructions} }{\mathrm {Program} }}\times {\frac {\mathrm {Cycles} }{\mathrm {Instruction} }}\times {\frac {\mathrm {Time} }{\mathrm {Cycle} }},$

bunda bir programmaǵa tuwra keletuǵın kórsetpeler – bul belgili bir programmada orınlanatuǵın ulıwma kórsetpeler sanı, bir kórsetpege tuwra keletuǵın cikller – programmaǵa baylanıslı, arxitekturaǵa baylanıslı ortasha mánis, al bir ciklge tuwra keletuǵın waqıt anıqlama boyınsha processor jiyiliginiń keri mánisi. Solay etip, jiyiliktiń artıwı orınlanıw waqtın qısqartadı.

Biraq, chiptegi quwat tutınıwı tómendegi teńleme menen beriledi:

$P=C\times V^{2}\times F,$

bunda P – quwat tutınıwı, C – hárbir saat ciklinde almastırılatuǵın sıyımlılıq, V – kernew, al F – processor jiyiligi (sekundına cikller). Solay etip, jiyiliktiń artıwı processorda paydalanılatuǵın quwat muǵdarın arttıradı. Processor quwat tutınıwınıń artıwı aqıbetinde Intel kompaniyasınıń 2004-jıldıń may ayında Tejas hám Jayhawk processorların biykar etiwine alıp keldi, bul ádette jiyilikti masshtablawdıń basım kompyuter arxitekturası paradigması retinde sońı dep esaplanadı.

Jiyilikti masshtablaw juwmaqlanǵanda Mur nızamı ele de kúshinde edi. Quwat máselelerine qaramastan, tranzistor tıǵızlıqları ele de hár 18-24 ayda eki esege artıp atır edi. Jiyilikti masshtablawdıń juwmaqlanıwı menen, jańa tranzistorlar (endi jiyilikti masshtablawǵa járdem beriw ushın kerek emes) qosımsha apparatlıq támiynattı, mısalı qosımsha yadrolardı, qosıw ushın paydalanıladı, bul parallel esaplawdı jeńillestiredi – bul texnika parallel masshtablaw dep ataladı.

Jiyilikti masshtablawdıń processor ónimliligin arttırıwdıń negizgi sebebi retinde juwmaqlanıwı sanaat boyınsha kóp yadrolı processorlar túrinde parallel esaplawǵa ótiwge sebep boldı.