Kontentke ótiw

Kinshasa

Siltemelerdi redaktorlaw
Wikipedia — erkin enciklopediya
Kinshasa

Gombe rayonına kórinis
Kinshasa botanika baǵı
Stade des Martyrs stadionı
Limete minarası
Kórkem óner akademiyası
Laurent-Désiré Kabila mavzoleyi
Kinshasa finans orayı
Nsele oypatlıǵı baǵı
Áwliye Anna shirkewi
Húkimet binası
2023-jılı Kongo dáryasınan Gombege kórinis
Kinshasa rásmiy bayraǵı
Bayraq
Kinshasa rásmiy gerbi
Gerb
4°19′19″S 15°18′43″E / 4.32194°S 15.31194°E / -4.32194; 15.31194
Aymaq túripaytaxt qala
MámleketKongo Demokratiyalıq Respublikası
Jer maydanı9965 km²
Xalıq sanı
 (2021)
18,552,800[1] adam
Xalıq tıǵızlıǵı1462 adam/km2
Waqıt zonasıUTC+01:00
Kinshasa kartada
Kinshasa
Kinshasa

Kinshasa (/kɪnˈʃɑːsə/; Lingala: Kinsásá), burın 1881-1966-jılları Leopoldvil dep atalǵan (niderlandsha: Leopoldstad) — Kongo Demokratiyalıq Respublikasınıń paytaxtı hám eń iri qalası. Kinshasa — dúnyanıń eń tez ósip baratırǵan megapolislerinen biri bolıp, 2026-jılı 18,5 million xalıq jasaydı[2]. KDRdaǵı xalıq eń tıǵız jaylasqan qala, xalıq sanı boyınsha úshinshi qala hám Afrikadaǵı úshinshi iri metropoliya, dúnyadaǵı xalıq sanı boyınsha jetinshi qala (Qıtaydan tısqarıdaǵı eń xalıq sanı) hám xalıq sanı boyınsha tórtinshi paytaxt qala. Ol DRCnıń[3][4][5][6] jetekshi ekonomikalıq, siyasiy hám mádeniy orayı bolıp, óndiris[7], telekommunikaciya[8][9], bank hám oyın-zawıq sıyaqlı bir neshe sanaat tarmaqların óz ishine aladı[10][11]. Qalada, sonday-aq, Xalıq sarayı, Millet sarayı, Kassaciya sudı, Konstituciyalıq sud, Afrika Awqamı qalası, Mramor sarayı, «Sheyitler» stadionı, Húkimet úyi, Kinshasa finans orayı hám basqa da milliy basqarma hám agentlikler sıyaqlı DRCnıń áhmiyetli institucional imaratları jaylasqan[12][13][14].

Atalıwı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Kinshasa atamasınıń kelip shıǵıwı haqqında bir qansha teoriyalar bar. Antropolog hám etnolog Paul Raymaekerstiń pikirinshe, bul atama Kikongo hám Kihumbu tilleriniń qosındısınan kelip shıqqan[15]. «Ki (n)» prefiksi tóbe yamasa elatlı aymaq, «Nsasa» yamasa «Nshasa» bolsa duz salınǵan qalta mánisin bildiredi. Raymakerstiń pikirinshe, Kinshasa tómengi Kongo (házirgi Kongo Oraylıq provinciyası) hám Qubla Atlantika okeanı xalqı joqarı Kongodan (házirgi Shopo provinciyası) alıp kelingen temir, qullar hám pil súyegi sıyaqlı tovarlarǵa duz almasatuǵın áhmiyetli sawda orayı bolǵan[16]. Biraq, antropolog, táriyxshı hám izertlewshi Xendrik van Morsel Bateke balıqshıları dárya boyında jergilikli xalıq penen balıqtı maniokqa almastırǵan hám bul almastırıw ornı «Ulio» dep atalǵan degen pikirdi usınıs etedi[16].Tekede «birja» — «Utsaya», «birja ornı» — «Incaya». Solay etip, at Ulio dan Intsayaǵa ózgergen, keyinirek Kikongo tásiri astında Kintsayaǵa aylanıp, aqır-aqıbetinde Kinshasaǵa aylanǵan[17]. Ńshasa atı menen de tanılǵan Kinshasa Kintambonıń kommerciyalıq bumınan aldın da barter júz bergen Malebo basseyniniń qubla jaǵasındaǵı tiykarǵı «almastırıw ornı» dep esaplanadı.

Nshasa ataması Teke tilindegi "tsaya" (tsaa) feyili hám "intsaya" (insaa) atamasınan kelip shıqqan dep esaplanadı. Tap usı jerde Teke dáldalshıları zombo hám kongo xalıqları alıp kelgen Evropa sawda zatlarına banunu qul sawdagerleriniń pil súyekleri hám qulların, kóbinese yanskiyler menen aljastırıp, almastırıp kelgen[18]. Hár qıylı teoriyalarǵa qaramastan, Genri Morton Stenli tárepinen 1874-1877-jılları Afrikanı Zanzibardan Bomaga kesip ótiw waqtında 1877-jılı 14-martta "Nshasa korolı"na barganı haqqında aytıp ótkenindey, Kinshasanıń táriyxıy atı Nshasa bolǵanı belgili.

Tariyxı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Leopoldvill stanciyası hám portınıń kórinisi (1884)
Kinshassa awılı (1912)

Koloniyallıqqa shekemgi dáwirde bul aymaqta Tio Pachalıǵınıń bir bólegi bolǵan Ntamo hám Ntsaasa atlı eki sawda orayları jaylasqan[19].

Qala 1881-jılı Genri Morton Stenli tárepinen sawda shaqapshası sıpatında shólkemlestirilgen[20]. Ol Stenliniń jumıs beriwshisi Belgiyalılar patshası Leopold II húrmetine Leopoldvill dep atalǵan. Keyin ol Kongo basseyniniń kópshilik bólegin koloniya sıpatında emes, al óziniń jeke múlki sıpatında Kongo erkin mámleketi sıpatında basqarıwdı dawam ettiredi. Post Leopoldvillden tómendegi 300 kilometrden (190 milya) aslam teńizler dizbegi — Livingston sarqıraması ústindegi Kongo dáryasındaǵı birinshi kemeler qatnaytuǵın port sıpatında rawajlandı. Dáslep, teńiz arqalı kelgen yamasa teńiz arqalı jiberilgen barlıq tovarlar Leopoldvil[21] hám Matadi arasında, teńizden tómendegi port hám teńizden 150 km uzaqlıqta júk tasıwshılar tárepinen alıp barılıwı kerek edi. 1898-jılı Matadi-Kinshasa tasıw temir jolınıń qurıp pitkeriliwi teńizdi aylanıp ótiwdiń alternativ jolın ashıp berdi hám Leopoldvil qalasınıń tez pát penen rawajlanıwına alıp keldi. 1914-jılı Matadiden Leopoldvilldegi dáryanıń joqarı bólimindegi paroxodlarǵa shiyki neft tasıw ushın qubır ótkerildi. [1] 1923-jılǵa kelip, qala Belgiya Kongosınıń paytaxtına aylandırıldı. 1923-jıl 1-iyuldegi Korollik pármanına muwapıq, Koloniyalar ministri Lui Franc tárepinen qol qoyıldı[22][23]. 1929-jılı juwmaqlanǵan bul ózgeris, sol waqıtta iri sawda orayı sıpatında rawajlanıp kiyatırǵan Kinshasa menen aldınnan bar bolǵan Léopoldville-West elatlı mekeni arasında jaylasqan jańa administrativlik kvartaldıń payda bolıwına alıp keldi. Tańlap alınǵan orın Kalina (házirgi Gombe) dep atalıp, koloniyallıq hákimshilik oray sıpatında rawajlandı[24]. Bunnan aldın Leopoldvil tek Kintambo hám Ngaliema qoltıǵı átirapında payda bolǵan házirgi Gombe kommunaların óz ishine alǵan "qala rayonı" dep belgilendi[25][26]. Keyin Kinshasa, Barumbu hám Lingvala kommunaları payda boldı. 1930-jılları bul kommunalarda tiykarınan Chanic, Filtisaf hám Utex Afrika xızmetkerleri jasaytuǵın edi[26].

Geografiyası

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Ngaliema kommunasında Kongo dáryası boyında tań atıwı

Jaylasıwı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Kinshasa strategiyalıq jaqtan keń Malebo basseyniniń qubla jaǵasında jaylasqan bolıp, ortasha biyikligi 300 metrge jaqın bolǵan tegis, pás jerlerde keń yarım ay formasında 9965 kvadrat kilometr maydandı iyeleydi[27][28]. Shıǵısta May-Ndombe, Kvilyu hám Kwango provinciyaları, qublada Kongo Oraylıq, arqa hám batısta Kongo Respublikası menen tábiyiy shegara bolgan Kongo dáryası menen shegaralasqan[29].

Kongo dáryası Afrikada Nilden keyingi eń uzın dárya bolıp, materiktegi en úlken suw sarplawshı hám Kongo basseyniniń kóp bóliminde áhmiyetli transport jolı esaplanadı. Dárya barjaları Kinshasa hám Kisangani arasında hám birneshe tarmaqları boylap qatnaydı[30]. Ol sonday-aq, gidroenergetikanıń áhmiyetli deregi bolıp, Kinshasadan tómende Afrika xalqınıń shama menen yarımı ushın jeterli bolgan elektr energiyasın islep shıǵarıw imkaniyatına iye.

Hawa-rayı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Keppen klimat klassifikaciyası boyınsha, Kinshasa tropikalıq ıǵal hám qurǵaq klimatqa (Aw) iye. Onıń uzaq jawınlı máwsimi oktyabr-may aylarına tuwra keledi, qurǵaq máwsimi bolsa onsha úlken emes, iyun-sentyabr aylarına tuwra keledi. Kinshasa ekvatordan qublada jaylasqan, sonıń ushın onıń qurǵaq máwsimi iyun ayındaǵı qısqı quyash turıwı átirapında baslanadı. Bul arqa táreptegi Afrika qalalarına qarama-qarsı bolıp, olarda qurǵaq máwsim ádette dekabr aylarında baslanadı. Kinshasanıń qurǵaq máwsimi ıǵal máwsimine qaraǵanda biraz salqın boladı, biraq temperatura jıl dawamında salıstırmalı turaqlı boladı.Úlgi:Weather box

Baǵları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Kinshasada hár qıylı park hám baǵlar bar:

Nsele Valley Park, Kinshasa, 2021-jıl oktyabr.
  • Nsele Valley Park qaladaǵı en úlken qalalıq park bolıp esaplanadı[31].
  • Kongo dáryası boyında jaylasqan "Prezidental" parki háwiz, basseyn hám fontanlardan ibarat bolıp, "Jasıl teatr" mádeniy tamashalar ótkeriletuǵın orın esaplanadı.
  • "Jardin zoologique"de hár túrli sút emiziwshiler, jer bawırlawshılar hám quslar ushırasadı.
  • Jardin Botanique de Kinshasa botanika baǵı bolıp, onda hár túrli ósimlikler ósedi[32].
  • Lola ya Bonobo — jetim bonobolar ushın dúnyadaǵı birden-bir zıyarat etiw ornı[33].

Demografiyası

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Xalqı

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

 Kinshasa — Kongo Demokratiyalıq Respublikasındaǵı xalıq eń kóp jasaytuģın qala. 2026-jıl yanvar jaǵdayına muwapıq, onıń metropoliten maydanı 18 552 800 adamdı quraydı[34][35], bul mámlekettiń xalıq eń tıǵız jaylasqan qalası, Afrikanıń úshinshi iri metropoliten aymaǵı hám dúnyada xalıq sanı boyınsha tórtinshi paytaxtqa aylandıradı.

Qala 1900-jıllardıń basınan baslap demografiyalıq tez ósiwdi basınan ótkerdi, bul awıllıq jerlerden kóshiriw, xalıqtıń tábiyǵıy kóbeyiwi hám siyasiy turaqsızlıq sebepli júz berdi. Xalqınıń sanı 1889 jıldaǵı 5 mıńnan 1910-jılı 10 mıńǵa, 1930-jılı 39530 adamǵa, jıllıq ósiwi 4700 adamǵa jetti[36][37]. 1935-1945-jılları urıs waqtında ekonomikalıq mobilizaciya sebepli ósiw dárejesi jılına 1,1% ten 1,5% ke kóterildi, 1940-jılları xalıqtıń sanı 50 000 nan 200 000 nan aslamģa kóbeydi. 1960-jılı Kongo ǵárezsizlikke eriskeninde, Kinshasa aymaǵı 5,5 mıń gektar, xalqı 400 mıń adam bolǵan. Keyingi on jıllıqlarda qala migraciyası, kelispewshilikler menen baylanıslı kóshiriwler hám jıllıq ósiw dárejesi 3,8% kóbeydi, xalıq sanı 1984-jılı 2,6 million adamǵa, 2005-jılı 5,3-7,3 million adamǵa, 2015-jılǵa kelip derlik 12 million adamǵa jetti[37].

2015-jıldaǵı xalıq sanı
Kommunalar Jer maydanı

(km2)[38]

 Xalıq sanı[38] Tıǵızlıq

(km2)[38]

Kimbanseke 237.8 2,631,205 11,066
Ngaliema 224.3 2,025,942 9,032
Masina 69.7 1,571,124 22,532
Ndjili 11.4 1,157,619 106,721
Kisenso 16.6 1,157,619 69,736
Lemba 23.7 1,120,992 47,299
Selembao 23.2 1,038,819 44,815
Limete 67.6 1,330,874 15,294
Kalamu 6.6 974,669 146,787
Bumbu 5.3 905,943 170,933
Matete 4.9 854,908 175,186
Mont Ngafula 358.9 718,197 2,001
Makala 5.6 698,495 124,731
Bandalungwa 6.8 934,821 93,082
Ngaba 4 539,135 134,784
Maluku 7.948 494,332 62
Ngiri-Ngiri 3.4 481,110 141,503
Kinshasa 2.9 453,632 158,060
Kasa-Vubu 5 437,824 86,870
Barumbu 4.7 413,628 87,633
Nsele 898.8 387,790 431
Kintambo 2.7 340,260 125,096
Lingwala 2.9 277,831 96,469
Gombe 29.3 89,080 3,037
Metropoliten Kinshasa 9.965 12,000,066 1,200

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ Institut National De La Statistique «Projections demographiques 2019–25 (in French)». 2020-jıl 2-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 23-sentyabr.
  2. ↑ Kinshasa Population 2024, World population review 30 May 2024
  3. ↑ Cécile B. Vigouroux & Salikoko S. Mufwene. Globalization and Language Vitality: Perspectives from Africa, pp. 103 & 109. A&C Black, 2008. ISBN 9780826495150. 
  4. ↑ Chignac, François «Conférence Risque Pays 2023 : le climat des affaires s'améliore en RDC» (fr). euronews (2023-jıl 6-iyul). 2023-jıl 30-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 30-avgust.
  5. ↑ Rouaud, Pierre Olivier (25 July 2022). "RD Congo: les fortes prévisions de croissance confortées par le FMI" (in French). Classe-export.com. https://classe-export.com/index.php/pays/afrique/62036-rd-congo-les-fortes-previsions-de-croissance-confortees-par-le-fmi/.
  6. ↑ Kaseso, Joel Machozi «Faux, le magazine Forbes n'a pas publié un classement du "Top 10 des meilleurs villes de la RDC en 2023"» (fr-FR). Congocheck.net (2023-jıl 27-may). 2023-jıl 30-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 30-avgust.
  7. ↑ "Congo-Kinshasa: Les industries manufacturières affichent une bonne croissance" (in French). AllAfrica. 13 September 2013. https://fr.allafrica.com/stories/201309131353.html.
  8. ↑ Syosyo, Crispin Malingumu «Analyse du marché des télécommunications mobiles en République Démocratique du Congo: Dynamique du marché et stratégies des acteurs» (French). hal.science (2015). 2023-jıl 20-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 19-oktyabr.
  9. ↑ Tuema, Jacques Kiambu Di (5 December 2009). "Déréglementation des services de télécommunications en République Démocratique du Congo et inégale répartition des ressources" (in French). Revue d'Économie Régionale & Urbaine (2009/5): 975–994. doi:10.3917/reru.095.0975. https://www.cairn.info/revue-d-economie-regionale-et-urbaine-2009-5-page-975.htm. Retrieved 19 October 2023.
  10. ↑ «La culture et le divertissement au Congo» (fr). Actualite.cd (2021-jıl 27-may). 2023-jıl 13-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 19-oktyabr.
  11. ↑ Luzonzo. «Les fondements de l'émergence économique de la République Démocratique du Congo: défis et perspectives» (French). Université Catholique du Congo (2016). 2023-jıl 1-sentyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 1-sentyabr.
  12. ↑ «Actualité | Quelle est la nature juridique de l'autorité du ministre de la Justice sur le Parquet ?» (French). www.mediacongo.net (2020-jıl 6-iyul). 2023-jıl 30-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 30-avgust.
  13. ↑ «En RDC, le difficile accès à la justice pour les femmes victimes de viols» (fr). RFI (2020-jıl 25-noyabr). 2023-jıl 30-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 30-avgust.
  14. ↑ Rédaction. «Félix Tshisekedi s'installe dans "une modeste" villa à la cité de l'UA» (fr-FR). Politico.cd (2019-jıl 28-yanvar). 2023-jıl 30-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 30-avgust.
  15. ↑ Kinyamba, S. Shomba; Nsenda, F. Mukoka; Nonga, D. Olela; Kaminar, T.M.; Mbalanda, W. . «Monographie de la ville de Kinshasa» (French) 9–28. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 4-avgust.
  16. 1 2 Kinyamba. «Monographie de la ville de Kinshasa» (French) 9–28. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 4-avgust.
  17. ↑ Kinyamba, S. Shomba; Nsenda, F. Mukoka; Nonga, D. Olela; Kaminar, T.M.; Mbalanda, W. . «Monographie de la ville de Kinshasa» (French) 9–28. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 4-avgust.
  18. ↑ Kinyamba. «Monographie de la ville de Kinshasa» (French) 9–28. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 4-avgust.
  19. ↑ Vansina, Jan „The Great Congo Trade“,. The Tio kingdom of the Middle Congo, 1880-1892, Internet Archive, London, New York, Oxford University Press for the International African Institute, 1973. ISBN 978-0-19-724189-9. 
  20. ↑ Roman Adrian Cybriwsky, Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture, ABC-CLIO, USA, 2013, p. 144
  21. ↑ "Kinshasa – national capital, Democratic Republic of the Congo". britannica.com. https://www.britannica.com/EBchecked/topic/318863/Kinshasa/9050/History.<!--->
  22. ↑ Kinyamba, S. Shomba; Nsenda, F. Mukoka; Nonga, D. Olela; Kaminar, T.M.; Mbalanda, W. . «Monographie de la ville de Kinshasa» (French) 9–28. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 4-avgust.
  23. ↑ "Kinshasa – national capital, Democratic Republic of the Congo". britannica.com. https://www.britannica.com/EBchecked/topic/318863/Kinshasa/9050/History.<!--->
  24. ↑ Piette, Valérie (2011). La Belgique au Congo ou la volonté d'imposer sa ville? L'exemple de Léopoldville. pp. 610. https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2011_num_89_2_8124.
  25. ↑ Silteme kórsetiwdegi qátelik: Jaramsız <ref> belgişesi; mağlumatsız tüsiniktemelerde ataw bolwı qajet
  26. 1 2 Luaka. «La gestion et la gouvernance des déchets dans la ville-province de Kinshasa» (fr). University of Kinshasa (2005). 2024-jıl 9-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2024-jıl 9-aprel.
  27. ↑ PhD, Gutu Kia Zimi. Growing Trees in Urban Kinshasa: Shrub Vegetation in Residential Plots in Kinshasa (en). Bloomington, Indiana, United States: AuthorHouse, 10 January 2021. ISBN 978-1-6655-1262-6. 
  28. ↑ Iyenda, Guillaume. Households' Livelihoods and Survival Strategies Among Congolese Urban Poor: Alternatives to Western Approaches to Development (en). Edwin Mellen Press, 2007 — 69 bet. ISBN 978-0-7734-5269-5. 
  29. ↑ Kinyamba. «Monographie de la ville de Kinshasa» (Fr) 9–12. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2024-jıl 2-may.
  30. ↑ Wachter, Sarah J. (19 June 2007). "Giant dam projects aim to transform African power supplies". https://www.nytimes.com/2007/06/19/business/worldbusiness/19iht-rnrghydro.1.6204822.html.
  31. ↑ «LE PARC – Parc de la Vallée de la N'sele». parcdelavalleedelansele.com. 2023-jıl 7-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 3-iyul.
  32. ↑ Abanda. «Tfc: inventaire dendrométrique et floristique des arbres du jardin botanique de Kinshasa» (fr). University of Kinshasa (2020). 2023-jıl 3-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 3-iyul.
  33. ↑ «Friends of Bonobos | We save bonobos and their Congo rainforest home» (en). Bonobos. 2023-jıl 5-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 3-iyul.
  34. ↑ «Kinshasa Population January 2026» (en). Worldpopulationreview.com. Qaraldı: 2025-jıl 24-iyun.
  35. ↑ «Le Congo à la recherche de partenaires belges pour un ambitieux projet d'extension de Kinshasa» [Congo seeks Belgian partners for ambitious Kinshasa expansion project] (fr). Le Soir (2025-jıl 18-aprel). Qaraldı: 2025-jıl 24-iyun.
  36. ↑ Encyclopædia Universalis. «Kinshasa: La population et les activités» (fr-FR). Encyclopædia Universalis. Qaraldı: 2025-jıl 24-iyun.
  37. 1 2 Kinyamba. «Monographie de la ville de Kinshasa» (French) 37. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 4-avgust.
  38. 1 2 3 Kinyamba. «Monographie de la ville de Kinshasa» (fr) 40–41. Institut Congolais de Recherche en Développement et Etudes Stratégiques (ICREDES) (2015). 2023-jıl 27-mart sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 4-avgust.

Bibliografiya

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • Nzuzi, Francis Lelo (2008). Kinshasa: Ville et Environnement. Paris: L'Harmattan, September 2008. ISBN 978-2-296-06080-7.
  • Pain, Marc (1984). Kinshasa: la ville et la cité. Paris: Orstom, Institut Français de Recherche Scientifique pour le Développement en Coopération.

Sırtqı siltemeler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Úlgi:Afrika mámleketleri paytaxtları dizimi

«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Kinshasa&oldid=215686» saytınan alınǵan