Kontentke ótiw

Kontracepciya

Wikipedia — erkin enciklopediya
Qálemegen hámiledarlıqtıń aldın alıw boyınsha video

Tuwıwdı baqlaw, sonday-aq kontracepciya, ekiqabatlıqqa qarsı hám fertillikti baqlaw — bul ekiqabatlıqtıń aldın alıw ushın usıllardı yamasa qurılmalardı paydalanıw[[1][2]. Bosanıwdı baqlaw áyyemgi zamannan berli qollanılmaqta, biraq tuwıwdı baqlawdıń ónimli hám de qáwipsiz metodları tek XX ásirde ǵana qoljetimli boldı. Adamnıń bosanıwın qadaǵalawdı jobalaw, qoljetimli etiw hám paydalanıw shańaraqtı jobalaw dep ataladı[3]. Ayırım mádeniyatlar kontracepciyanı baqlawdı morallıq, diniy yamasa siyasiy jaqtan jaǵımsız dep esaplaytuǵınlıqtan, oǵan qoljetimlilikti shekleydi yamasa maqullamaydı.

Dúnya júzilik densawlıqtı saqlaw shólkemi hám AQSH Keselliklerdi baqlaw hám aldın alıw orayları belgili bir medicinalıq jaǵdayları bar hayallar arasında bala tuwıwdı baqlaw metodlarınıń qáwipsizligi boyınsha kórsetpeler beredi[4][5]. Kontracepciyanıń eń ónimli usılları — erkeklerdegi vazektomiya hám hayallardaǵı jatır trubaların baylaw arqalı sterilizaciyalaw, jatır ishindegi spirallar (JIS) hám implantaciyalanatuǵın kontracepciya[6]. Sonnan keyin kontraceptivlik tabletkalardı, plastırlardı, vaginal saqıynalardı hám inekciyalardı qamtıytuǵın birqatar gormonǵa tiykarlanǵan usıllar kiredi[6]. Salıstırmalı túrde ónimliligi tómen usıllarǵa prezervativler, diafragmalar sıyaqlı fizikalıq bógetler hám fertillikti baqlaw (tábiyiy) metodları kiredi[6].Eń nátiyjesiz usıllar — spermicidler hám eyakulyaciya aldında erkektiń jınıslıq qatnastı úziwi[6]. Sterilizaciya júdá ónimli bolǵanı menen, ádette qaytımsız bolıp tabıladı; barlıq basqa usıllar qaytımlı, olardıń kópshiligin toqtatqan waqıtta qayta qálpine keledi[6]. Prezervativlerdi yamasa hayallar prezervativlerin paydalanıw sıyaqlı qáwipsiz jınıslıq qatnas usılları jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardıń aldın alıwǵa da járdemlesedi[7]. Kontracepciyanıń basqa metodları jınıslıq jol menen juǵatuǵın infekciyalardan qorǵamaydı[8]. Operativ kontracepciya qorǵalmaǵan jınıslıq qatnastan keyin 72-den 120 saatqa shekemgi aralıqta qabıllansa, júkliliktiń aldın alıwı múmkin[9][10]. Geybirewler jınıslıq qatnastan bas tartıw da balanı tuwıwdı baqlawdıń bir túri dep tartısadı, biraq tek qadaǵan etiwge tiykarlanǵan jınıslıq tárbiya bala tuwıwdı baqlaw tuwralı bilim bermese, talaplardıń saqlanbawı aqıbetinen jasóspirimler arasındaǵı júklilikti arttırıwı múmkin[11][12].

Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde júklilikten saqlanǵısı keletuǵın 222 millionǵa shamalas hayal bala tuwıwdı baqlawdıń zamanagóy usılın paydalanbaydı[13][14]. Rawajlanıp atırǵan ellerde bala tuwıwdı baqlawdı qollanıw júklilik dáwirindegi yamasa onıń átirapındaǵı ólim-jitim sanın 40%-ke azayttı (2008-jılı shama menen 270 000 ólim-jitimniń aldı alındı) hám bala tuwıwdı baqlawǵa bolǵan tolıq talap qanaatlandırılsa, 70%-tiń aldın alıwǵa bolar edi[15][16]. Júklilikler arasındaǵı waqıttı uzartıw arqalı bala tuwıwdı baqlaw eresek hayallardıń bosanıw nátiyjelerin hám olardıń balalarınıń aman qalıwın jaqsarta aladı[15]. Rawajlanıp atırǵan mámleketlerde hayallardıń tabısı, aktivleri hám salmaǵı, sonday-aq olardıń balalarınıń bilim alıwı menen densawlıǵı tuwıwdı baqlawǵa qoljetimliliktiń artıwı menen jaqsılanadı[17]. Bala tuwıwdı baqlaw ekonomikalıq ósimdi arttıradı, óytkeni asırawındaǵı balalar azayadı, jumıs kúshine hayallar kóbirek qatnasadı hám/yamasa jetispeytuǵın resurslar az paydalanıladı[17][18].

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ «Definition of Birth control». MedicineNet. 2012-jıl 6-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2012-jıl 9-avgust.
  2. ↑ Schreiber, Courtney A.; Barnhart, Kurt „Chapter 36 - Contraception“,. Yen & Jaffe's Reproductive Endocrinology, Seventh, Saunders, 2014 — 890–908.e3 bet. ISBN 978-1-4557-2758-2. 
  3. ↑ „Fertility control: contraception, sterilization, and abortion“,The Johns Hopkins manual of gynecology and obstetrics, 4th, Philadelphia: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins, 2010 — 382–395 bet. ISBN 978-1-60547-433-5. 
  4. ↑ Medical eligibility criteria for contraceptive use, Fifth, Geneva, Switzerland: World Health Organization, 2015. ISBN 978-92-4-154915-8. OCLC 932048744. 
  5. ↑ "U.S. Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, 2016" (in en-us). MMWR. Recommendations and Reports 65 (3): 1–103. July 2016. doi:10.15585/mmwr.rr6503a1. PMID 27467196. https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/65/rr/rr6503a1.htm.
  6. 1 2 3 4 5 World Health Organization Department of Reproductive Health and Research. Family planning: A global handbook for providers: Evidence-based guidance developed through worldwide collaboration, Rev. and Updated, Geneva: WHO and Center for Communication Programs, 2011. ISBN 978-0-9788563-7-3. 
  7. ↑ "We have the evidence to enhance adolescent sexual and reproductive health—do we have the will?". Adolescent Medicine 22 (3): 521–43, xii. December 2011. PMID 22423463.
  8. ↑ "The effectiveness of group-based comprehensive risk-reduction and abstinence education interventions to prevent or reduce the risk of adolescent pregnancy, human immunodeficiency virus, and sexually transmitted infections: two systematic reviews for the Guide to Community Preventive Services". American Journal of Preventive Medicine 42 (3): 272–94. March 2012. doi:10.1016/j.amepre.2011.11.006. PMID 22341164. http://www.ajpmonline.org/article/S0749-3797(11)00906-8/abstract.
  9. ↑ "Nowadays which emergency contraception? Comparison between past and present: latest news in terms of clinical efficacy, side effects and contraindications". Gynecological Endocrinology 28 (10): 758–63. October 2012. doi:10.3109/09513590.2012.662546. PMID 22390259.
  10. ↑ Selected practice recommendations for contraceptive use, 2nd, Geneva: World Health Organization, 2004 — 13 bet. ISBN 978-92-4-156284-3. 
  11. ↑ "Interventions to reduce unintended pregnancies among adolescents: systematic review of randomised controlled trials". BMJ 324 (7351): 1426. June 2002. doi:10.1136/bmj.324.7351.1426. PMC 115855. PMID 12065267.
  12. ↑ "Government support for abstinence-only-until-marriage education". Clinical Pharmacology and Therapeutics 84 (6): 746–8. December 2008. doi:10.1038/clpt.2008.188. PMID 18923389. http://www.nature.com/clpt/journal/v84/n6/full/clpt2008188a.html.
  13. ↑ "Costs and Benefits of Contraceptive Services: Estimates for 2012". United Nations Population Fund: 1. June 2012. http://www.guttmacher.org/pubs/AIU-2012-estimates.pdf.
  14. ↑ "Giving women the power to plan their families". Lancet 380 (9837): 80–82. July 2012. doi:10.1016/S0140-6736(12)60905-2. PMID 22784540. http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60905-2/fulltext.
  15. 1 2 "Contraception and health". Lancet 380 (9837): 149–156. July 2012. doi:10.1016/S0140-6736(12)60609-6. PMID 22784533. https://archive.org/details/sim_the-lancet_july-14-20-2012_380_9837/page/149.
  16. ↑ "Maternal deaths averted by contraceptive use: an analysis of 172 countries". Lancet 380 (9837): 111–125. July 2012. doi:10.1016/S0140-6736(12)60478-4. PMID 22784531. http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60478-4/fulltext.
  17. 1 2 "The economic consequences of reproductive health and family planning". Lancet 380 (9837): 165–171. July 2012. doi:10.1016/S0140-6736(12)60827-7. PMID 22784535. http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60827-7/fulltext.
  18. ↑ "Slowing population growth for wellbeing and development". Lancet 380 (9837): 84–85. July 2012. doi:10.1016/S0140-6736(12)60902-7. PMID 22784542. http://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(12)60902-7/fulltext.
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontracepciya&oldid=266067» saytınan alınǵan