Kristian I

Kristian I
Kristian I
dansha Christian I
Daniya, Norvegia hám Shveciya patshası
	Wákillik dáwiri; 1448-jıl 28-sentyabr (Daniya), 1449-jıl 20-noyabr (Norvegiya), 1457-jıl 2-iyul (Shveciya]) — 1464-jıl yanvar (Shveciya), 1481-jıl 21-may (Daniya, Norvegiya)
Aldınǵı isker	Kristofer III Bavariyalı (Daniya); Karl Knutson (Norvegiya, Shveciya)
Keyingi isker	Iogann (Daniya, Norvegiya); Karl Knutson (Shveciya)
Jeke maǵlıwmatları
Tuwılǵan sáne	1426-jıl fevral
Tuwılǵan jeri	Oldenburg, Kalmar Uniyası
Qaytıs bolǵan sáne	1481-jıl 21-may (55 jasta)
Qaytıs bolǵan jeri	Kopengagen qorǵanı, Kopengagen, Daniya, Kalmar Uniyası
Dinastiyası	Oldenburglar
Ómirlik joldası	Doroteya Brandenburglı
Balaları	Olav Daniyalı, Knud Daniyalı, Iogann, Margarita Daniyalı hám Frederik I
Anası	Gelviga Golshteynlı
Ákesi	Ditrix
Dini	katolik

Kristian I (dansha Christian I; 1426-jıl fevral, Oldenburg — 1481-jıl 21-may, Kopengagen) — 1448-jıl 28-sentyabrden Daniya patshası, 1449-jıl 20-noyabrden Norvegiya patshası hám 1457-jıl 2-iyulden 1464-jıl yanvarǵa shekem Shveciya patshası, (Kalmar Uniyası), Oldenburglar dinastiyası Daniya bóliminiń tiykarın salıwshısı.

1448-jılı tuwridan-tuwri miyrasxor bolmaǵan patsha Kristofer óliminen keyin júzege kelgen hákimiyat boslıǵında Shveciya patsha basshılıǵında awqamdı qayta tiklew maqsetinde Karl Knutson patsha etip saylandı. Karl kelesi jılı Norvegiya patshası etip saylandı. Biraq, Golshteyn grafları Daniya Jeke Keńesi Kristiandı Daniya patshası etip tayınladı. Onıń keyin ala Norvegiya (1450-jılda) hám Shveciya (1457-jılda) taxtına otırıwı qısqa múddetke Kalmar awqamınıń birligin tikledi. 1464-jılı Shveciya awqamnan ajıralıp shıqtı hám Kristiannıń qayta basıp alıwǵa urınıwı onıń 1471-jılı Brunkeberg sawashında shved regenti Sten Sture Elder tárepinen jeńiliwine alıp keldi^[1].

1460-jılı óziniń tuwısqan dayısı, Shlezvig gercogı, Golshteyn-Rendsburg grafı Adolf óliminen keyin Kristian da Shlezvig gercogı hám Golshteyn grafı boldı.

Biografiyası

Erte jılları

Kristian 1426-jılı fevralda Arqa Germaniyanıń Oldenburg qalasında graf Ditrix Oldenburglıniń ekinshi hayalı Gelviga Golshteynlıden tuwılǵan úlken ulı. Kristiannıń Moris hám Oldenburg grafı Gerxard VI degen eki inisi hám grafinya Adelxeyd fon Mansfeld-Kverfurt degen bir qarındası bar edi.

Ol atası arqalı Germaniyanıń arqa-batısındaǵı Vezer dáryasınıń batısında XII ásirden baslap shólkemlestirilgen Oldenburglar shańaraǵına tiyisli edi. Oldenburg hám Delmenxorst degen eki qorǵanǵa tiykarlanıp, bul shańaraq áste-aqırın bul jerdegi qońsı friz qáwimleri ústinen óz húkimdarlıǵın keńeytti. Kristiannıń ákesin «Baxıtlı» dep ataytuǵın edi, sebebi ol birlesip, shańaraqtıń aymaǵın keńeytti. Kristiannıń anası Gelviga Golshteyn grafı Gerxard VI nıń qızı hám Shlezvig gercogı Adolftıń qarındası edi. Kristian anası arqalı ekinshi qızı Richeza (1308-jılı qaytıs bolǵan) arqalı Daniya patshası Erik V nıń, sonday-aq, qızı Sofiya arqalı Daniya patshası Abeldiń tuwısqan áwladı edi. Kristian ákesi arqalı Daniya patshası Erik IV nıń qızı Sofiya arqalı áwladı edi. Solay etip, Kristian Valdemar II hám onıń ekinshi hayalı portugaliyalı Berengarianıń tiri qalǵan úsh ulınıń áwladı bolǵan. Ol, sonday-aq, Shveciya patshası Magnus III nıń áwladı edi.

1440-jılı atası qaytıs bolǵannan keyin, Xristian hám onıń ajaǵaları Ditrixtiń ornına Oldenburg hám Delmenxorst graflıǵın iyeledi. Kristiandı óziniń dayısı, Golshteyn grafı Shlezvig gercogı Adolf tárbiyaladı, sebebi balasız gercog óziniń jas jiyeniniń miyrasxor bolıwın qáledi, sonday-aq, Kristiandı Shlezvig gercogliginde óziniń miyrasxorı etip saylawǵa eristi^[2].

Daniya patshası

1448-jıl yanvarda Daniya, Shveciya hám Norvegiya patshası Kristofer tosattan hám tábiyiy miyrasxorlarsız qaytıs boldı. Onıń ólimi Daniya hám Shveciyanıń óz aldına jolǵa túsip ketiwi hám Norvegiyanıń qaysı mámleketke tiyisli ekenligi belgisiz bolıp qalıwı sebepli úsh patshalıqtıń awqamı tarqalıp ketti. Bos qalǵan Daniya taxtı birinshi márte Daniya húkimdarlıqlarınıń eń belgili feodalı Shlezvig gercogı Adolfqa patshalıq keńesi tárepinen usınıs etildi. Gercog bas tarttı hám óziniń jiyeni Oldenburg grafı Kristiandı usınıs etti. Kristian saylanıwdan aldın Daniya patshası Valdemar III nıń taxtqa kóteriliwi haqqındaǵı konstituciyasına boysınıwǵa wáde beriwi kerek edi, bul hújjette keleshekte bir adam heshqashan bir waqıttıń ózinde Shlezvig hám Daniya gercoglıgınıń húkimdarı bola almawı haqqında wáde berilgen edi.

Derekler

↑ «Battle of Brunkeberg 1471». tripod.com. Qaraldı: 1-iyun 2018-jıl.
↑ «Adolf VIII». Allgemeine Deutsche Biographie. Qaraldı: 1-iyun 2018-jıl.

[1] «Battle of Brunkeberg 1471». tripod.com. Qaraldı: 1-iyun 2018-jıl.

[2] «Adolf VIII». Allgemeine Deutsche Biographie. Qaraldı: 1-iyun 2018-jıl.

[1]

[2]