Mırzaǵaliy Dáribaev

Mırzaǵaliy Dáribaev
Tuwılǵan sánesi	1909-jılı(1909)
Tuwılǵan jeri	Qońırat rayonı
Qaytıs bolǵan sánesi	1942-jılı(1942)
Puqaralıǵı	SSRA
Milleti	qaraqalpaq
Dóretiwshilik túri	shayır, dramaturg, prozaik, jurnalist
Dóretiwshilik jılları	1930–1942
Janrı	poema, qosıq, povest, pyesa
Shıǵarmalarınıń tili	qaraqalpaqsha
Ataqları	Qaraqalpaqstanda xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri

Mırzaǵaliy Dáribaev (Мырзағалий Дәрибаев; 1909–1942) — qaraqalpaq ádebiyatınıń kózge kóringen wákili, shayır, dramaturg hám prozaik. Ol zamanagóy qaraqalpaq ádebiyatınıń tiykarshılarınan biri hám Qaraqalpaqstanda xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri.

Ómiri

M. Dáribaev 1909-jılı Qońırat rayonında diyqan shańaraǵında tuwılǵan. Ol óz iskerligi dáwirinde mektepte muǵallim, «Qızıl Qaraqalpaqstan» (házirgi Erkin Qaraqalpaqstan) gazetasında xızmetker hám Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamında belsendi iskerlik kórsetken.

Dóretiwshiligi

Poeziyası

M. Dáribaev ádebiyatqa shayır retinde kirip keldi. Onıń dáslepki «Qızıl ásker», «Paxta ek», «Kolxozshılar iske shıq» sıyaqlı qosıqları qaraqalpaq poeziyasında jańa úndegi lirikanıń payda bolıwına sebep boldı.

Shayırdıń eń áhmiyetli liro-epikalıq shıǵarmaları:

• «Ayımjamal» (1937): Bul poemada jańa jámiyetlik qatnaslar hám hayal-qızlar azatlıǵı máselesi kórkem sáwlelendirilgen.
• «Qashqın» (1936): Eski feodallıq dáwirdegi hayal-qızlar táǵdirin realistik boyawlarda ashıp beredi.
• «Aypara»: Túrkmen feodalları qolına túsip, erkinlik ushın gúresken qaraqalpaq qızınıń táǵdiri bayanlanadı.
• «Shegarada»: Xasan kólindegi yapon basqınshılarına qarsı sawashqan shegarashı Bigus obrazı arqalı watansúyiwshilik teması jırlanadı.

Prozası

Jazıwshınıń 1940-jılı járiyalanǵan «Mıńlardıń biri» povesti qaraqalpaq prozasınıń dáslepki iri jetiskenlikleriniń biri esaplanadı. Shıǵarmada revolyuciyadan burınǵı qaraqalpaq xalqınıń awır turmısı hám Erpolat, Miyrigúl sıyaqlı qaharmanlardıń ádilsizlikke qarsı gúresi kórsetilgen.

Dramaturgiyası

M. Dáribaev dramaturgiya tarawında da jemisli miynet etti. Ol «Kóklen», «Árman», «Jańa adamlar», «Ǵárip-ashıq», «Edige» sıyaqlı pyesalardıń avtorı. Ásirese, «Kóklen» dramasında 1905–1907-jıllardaǵı xalıq kóterilisi hám azatlıq ushın gúres teması oraylıq orın iyeleydi.

Awdarmashılıǵı hám kritika

Ol jáhán hám rus ádebiyatı klassikleri A.S. Pushkin, M.Yu. Lermontov, N.A. Nekrasov shıǵarmaların, sonday-aq A. Nawayı hám Kemine miynetlerin qaraqalpaq tiline mehir menen awdarǵan. Sonday-aq, qaraqalpaq ádebiyatında ádebiy sın (kritika) janrınıń qáliplesiwine de úles qosqan.

Shıǵarmaları

• «Qosıqlar» (1937) — toplam;
• «Mıńlardıń biri» (1940) — povest;
• «Allannıń sırı» (1934) — satiralıq gúrriń.