Kontentke ótiw

Mikail Mushfig

Wikipedia — erkin enciklopediya
Mikail Mushfig
Mikayıl Müşfiq
Tuwılǵan sánesi5-iyun 1908(1908-06-05)
Tuwılǵan jeriBaku, Baku guberniyası, Rossiya imperiyası
Qaytıs bolǵan sánesi6-yanvar 1938(1938-01-06) (29 jasta)
Qaytıs bolǵan jeriBaku, Ázerbayjan SSR, SSRA
PuqaralıǵıSovet Socialistlik Respublikalar Awqamı SSRA
KásibiLirik shayır, jazıwshı, awdarmashı, muǵallim
Oqıǵan jeriBaku mámleketlik universiteti
Iskerlik jılları1926—1938
ÁkesiMırza Abdulqadir Vusaǵi
AnasıZuleyxa Ismayilzade
Ómirlik joldas(lar)ıDilber Axundzade (1933—1938)

Mikail Mushfig (ázerbayjan: Mikayıl Müşfiq; tuwılǵan waqtındaǵı atı — Mikail Ismayilzade; 1908-jıl 5-iyun, Baku — 1938-jıl 6-yanvar, Baku) — 1930-jıllarda iskerlik júrgizgen ázerbayjanlı shayır[1][2]. Mikail Mushfig jańa ázerbayjan poeziyası stiliniń tiykarın salıwshılardan biri esaplanadı.

Onıń poeziyasınıń kóbisi romantika, tábiyat hám sezimlerge baǵıshlanǵan[3]. Soǵan qaramastan, ol tez arada Ázerbayjan sovet jazıwshıları awqamında jala jabılǵan hám sınǵa alınǵan shayırlardıń birine aylandı hám kóp uzamay, Mushfig SSRAdaǵı stalinlik tazalawlar (repressiya) waqtında 30 jasında sovet húkimeti tárepinen qamaqqa alındı hám atıp óltirildi. 1956-jılı ol óliminen soń aqlandı. Nikita Xrushhyovtıń destalinizaciya (Stalin siyasatınan waz keshiw) dáwiri Mushfig poeziyasınıń ázerbayjan jámiyetinde ataqlı bolıwına alıp keldi[2][4].

Ómiri hám poeziyası

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Xızı átirapındaǵı Mushfig muzeyi.

Mikail Mushfig 1908-jılı Baku guberniyasınıń Baku qalasında tuwılǵan. Onıń ákesi Mırza Abdulqadir Ismayilzade muǵallim hám shayır bolǵan. Ol jaslayınan ata-anasınan jetim qalǵan, sonlıqtan onı tuwısqanları tárbiyalaǵan. Ol baslawısh bilimdi Bakudaǵı rus tilinde oqıtılatuǵın mektepte alǵan. 1920-jılı Ázerbayjanda SSRA húkimeti ornatılǵannan soń, ol Baku muǵallimler mektebinde oqıdı hám 1931-jılı Baku mámleketlik universitetiniń Til hám ádebiyat fakultetin pitkerdi. Mushfig 1933-jılı Dilber Axundzadege úylendi[4][5][6].

Mikail óziniń kásiplik karerasın mektep muǵallimi retinde basladı. Ol oqıtıwshılıq penen shuǵıllanıp júrgen waqtında qosıqlar jaza basladı. Onıń birinshi qosıǵı bolǵan «Bir Gün» («Bir kún») 1926-jılı Bakudaǵı «Ganj fahla» gazetasında basılıp shıqtı[2][4][7]. Usı waqıtları ol Mushfig (parsı-arabshadan «miyirban júrekli») ádebiy laqabın aldı. Samad Vurǵun hám Rasul Rıza menen birge, Mikail Mushfig 1930-jıllardaǵı jańa ázerbayjan sovet poeziyası stiliniń tiykarın salıwshılardıń birine aylandı. Ol, sonday-aq, armyan hám rus tillerinen birqatar qosıqlardı awdardı[2][4][8]. Mikail Mushfig sol waqıtta qadaǵan etilgen dástúriy ázerbayjan muzıka ásbapların aktiv túrde úgit-násiyatladı[9].

Basıp shıǵarılǵan shıǵarmaları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • «Samallar» (ázerbayjansha: Küləklər), 1930
  • «Kún dawısları» (ázerbayjansha: Günün Səsləri), 1932
  • Qosıqlar toplamı, 1934
  • Tańlamalı shıǵarmaları (2 tomlıq), 1960
  • «Sezim japıraqları» (ázerbayjansha: Duyğu Yarpaqları), 1966
  • Qosıqlar (2 tomlıq), 1968 hám 1973
  • «Jáne sol baǵ bolsa edi» (ázerbayjansha: Yenə O Bağ Olaydı), 1976
  • «Ádebiyat qosıǵı» (ázerbayjansha: Ədəbiyyat Nəğməsi), 1978

Qamaqqa alınıwı hám atıp óltiriliwi

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
Baslı maqala: Ázerbayjandaǵı stalinlik repressiyalar#Mikail Mushfig isi

1930-jıllardıń aqırında jazıwshı Mehdi Húseynniń Ilyas Afandievtiń esteliklerinen birinde tán alǵanınday, shayırlar hám jazıwshılar arasında bir-birine jala jabıw hám bir-birin milletshillikte yamasa diniy úgit-násiyatlaw tarqatıwda ayıplaw júdá keń tarqalǵan edi. Bunday jalalardıń sebepleri, ádette, jeke mashqalalar hám ayırım shayırlar hám jazıwshılar arasındaǵı keskin básekige baylanıslı bolǵan[10]. Mushfigtiń ózi de sol dáwirdiń basqa ádebiyat ǵayratkerleri bolǵan Húseyn Javid, Ahmad Javad hám Yusif Vazir Chamanzaminli sıyaqlı tulǵalar menen birge Ázerbayjan Jazıwshıları awqamında qattı sınǵa alındı. SSRAda stalinlik rejimniń máplerine xızmet etip atırǵan ádebiyat ǵayratkerleri Mushfigti «shovinist» hám «mayda burjuaziyalıq shayır» dep atadı[1]. Ol 1937-jılı qamaqqa alınıp, «xalıq dushpanı» retinde mámleketke qıyanet etiwde ayıplandı hám 1939-jılı Baku qasındaǵı Bayıl qamaqxanasında atıp óltirildi[1][4]. Keyinirek ol rásmiy túrde aqlandı. Mushfig Iosif Stalin haqqında qosıqlar jazǵan bolsa da, SSRAdaǵı destalinizaciya siyasatı waqtında ol «antistalinshi» shayır retinde kórsetildi.

1956-jılı 23-mayda SSRA Joqarǵı Sudınıń Áskeriy kollegiyasınıń qararı menen Mikail Mushfig óliminen soń aqlandı[4].

Qosımsha qarań

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. 1 2 3 Dilbar Akhundzadeh, "My days with Mushfiq", Baku, 1968
  2. 1 2 3 4 The poet living in hearts - Mikayil Mushfig 110 - Bibliography. Ministry of Culture of the Republic of Azerbaijan Republican Youth Library named after Jafar Jabbarli, 2018. 
  3. ↑ SOSREALİZM BİZƏ NƏ VERDİ? - Elchin Afandiyev (non-English)
  4. 1 2 3 4 5 6 Ministry of Culture of Azerbaijan. Azərbaycan poeziyasının Mikayıl Müşfiq zirvəsi. National Library of Azerbaijan, 2018. 
  5. ↑ Garaoghlu, Fazil (December 15, 2017). "Traces of history: Mikayil Mushfig". Bakı xəbər. http://www.anl.az/down/meqale/baki_xeber/2017/dekabr/568147.htm.
  6. ↑ G.Javadova (2008-07-08). "Души прерванный полет". Бакинский рабочий. http://www.anl.az/down/medeniyyet2008/iyul/medeniyyet2008_iyul_691.htm.
  7. ↑ «Mikayil Mushfig – 110 - chronology». National Library of Azerbaijan. Qaraldı: 2018-jıl 22-noyabr.
  8. ↑ Çarens, Yeğişe. Şeirlər (red. R. Rza; çevirən. M. Müşfiq). Bakı: Azərnəşr, 1934 — 56 bet. 
  9. ↑ Заявки государств-членов, признанные генеральным директором ЮНЕСКО приемлемыми
  10. ↑ Agalar Memmedov - an interview with Heydar Huseynov 2016-02-15 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi.

Sırtqı siltemeler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Mikail_Mushfig&oldid=227317» saytınan alınǵan