Moldo Niyaz
| Moldo Niyaz | |
|---|---|
| Эрназар уулу Нияз | |
| Tuwılǵan sánesi | 1823 |
| Tuwılǵan jeri | Qızıl-Bulaq awılı, Qadamjay rayonı, Qoqan xanlıǵı |
| Qaytıs bolǵan sánesi | 1896 |
| Qaytıs bolǵan jeri | Rossiya imperiyası |
| Puqaralıǵı | Qoqan xanlıǵı, Rossiya imperiyası |
| Dóretiwshilik túri | shayır, filosof, aǵartıwshı |
| Shıǵarmalarınıń tili | Qırǵız tili |
Moldo Niyaz (1823-jıl — 1896-jıl) — qırǵızdıń kórnekli jazba aqını (shayırı), oyshılı, filosofı, aǵartıwshısı hám qırǵız tilinde eń dáslep qaǵazǵa túsirilgen poetikalıq shıǵarmalar — «Sanat digarastlar» atlı qoljazba kitaplarınıń avtorı[1][2].
Biografiyası
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Moldo Niyaz óz dáwirinde qırǵız, arab, parsı hám eski túrkiy tillerin jaqsı bilgen maman insan bolǵan. Izertlewshilerdiń aytıwınsha, ol balalıǵından islamiy ádebiyatlardı oqıp, Qarategin (házirgi Tájikstannıń Tawlı Badaxshan avtonom wálayatı), Qashqar (házirgi Qıtay) hám Marǵılan (házirgi Ózbekstan) medreselerinde bilimin asırǵan. Úsh jerde oqıwı hám úsh tildi (parsı, arab, shaǵatay) meńgergeni onıń óz dáwiriniń oǵada ilim-bilimli insanı bolıwına shárayat jaratqan[3].
Iskerligi hám dóretiwshiligi
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Aqın arnawlı medrese ashıp, balalarǵa islam tálimin úyretken hám Ferǵana oypatlıǵında diniy bilimlendiriwdi shólkemlestirip, balalardı arab háripleri menen qırǵızsha oqıtqan. Ol kóp jerlerdi sayaxat etip, borgan jerlerinen geografiyalıq, klimatlıq, etnograiyalıq hám folklorlıq maǵlıwmatlardı jıynaǵan.
Tariyxshı A. Urstanbekovtıń «Qırǵız tariyxı» degen enciklopediyalıq sózliginde Moldo Niyaz «qırǵızdıń eń dáslepki jazba aqınlarınıń biri» dep kórsetilgen. Ol óz shıǵarmalarında ómir hám ólim, ádep-ikram, jaqsılıq hám jamanlıq sıyaqlı filosofiyalıq temalardı, sonday-aq, Qoqan xanlıǵı aymaǵındaǵı tariyxıy waqıyalardı sáwlelendirgen. Onıń qosıqlarında Alımqul Atalıq, Qurmanjan Datqa hám Polot xan sıyaqlı el basshılarınıń iskerligi haqqında áhmiyetli maǵlıwmatlar beriledi.
Miyrasın izertlew
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Sovet dáwirinde Moldo Niyaz haqqında akademik Bolot Yunusalievtiń bir maqalasınan basqa úlken ilimiy izertlewler júrgizilmegen. Akınnıń arab jazıwındaǵı qosıqların kirillicaya kóshiriw hám basıp shıǵarıwda Omor Sooronovtıń miyneti úlken. Izertlewshilerdiń tastıyıqlawınsha, Moldo Niyazdıń óz qolı menen jazǵan 7 qoljazba kitabı bolǵan.
1993-jıl noyabr ayında qırǵız jámiyetshiligi jazba aqınnıń 170 jıllıq yubileyin keń túrde belgiledi. Qırǵız Respublikası Milliy ilimler akademiyasınıń Qoljazbalar fondında onıń óz qolı menen jazılǵan úsh qoljazba kitabı saqlanbaqta.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Муратов, Абдыкерим (05.06.2021). "Ырда калган Даткайым. Мударис атыккан Молдо Нияз тууралуу 10 факты". Sputnik Кыргызстан.
- ↑ Koç, Saadettin (2009). "Sovyet Döneminden Önce Kırgız Edebiyatı". Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2 (2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/21652/232779#article_cite.
- ↑ Ырда калган Даткайым. Мударис атыккан Молдо Нияз тууралуу 10 факты
Ádebiyatlar
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- «Кыргызстан» улуттук энциклопедиясы: 5-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2014. илл. ISBN 978 9967-14-111 -7
- Молдо Нияз Эрназар уулу. Санат дигараст - Кыргыз поэзиясынын антологиясы. 1 том.