Muqaddes Rim imperiyası
| Muqaddes Rim imperiyası latınsha Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae nemecshe Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation Imperiya | |||||||||
| |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
| Gimn Rásmiy joq Gott erhalte Franz den Kaiser (1797—1806) Úlgi:Tr-de | |||||||||
 962-1806-jıllarda Muqaddes Rim imperiyası aymaǵı | |||||||||
| Paytaxtı | Rim (de-yure; imperatordıń taj kiygiziw ornı) Axen (962—1346) Praga (1346—1437; 1583—1611) Vena (1483—1806-jılları imperator rezidenciyası) Regensburg (1663—1806-jılları reyxstag májilislerinıń ornı) Veclar (Imperatorlıq kameral sudı rezidenciyası) | ||||||||
| Úlken qalaları | Berlin, Myunxen, Vena, Praga, Regensburg, Veclar, Frankfurt, Innsbruk | ||||||||
| Til(ler)i | latın, nemis, friz, italyan, romansh, chex, francuz, dansha, sloven | ||||||||
| Dini | katolicizm (imperatorlar) lyuteranlıq, kalvinizm (Reformaciyadan keyingi ayırım knyazlikler) | ||||||||
| Pul birligi | dukat | ||||||||
| Xalqı | 20 mln adam (XI—XII ásirler) 40 mln adam (1500-jıl) 20 mln adam (1650-jıl) 40 mln adam (1806-jıl) | ||||||||
| Basqarıw forması | konfederaciyalıq saylanatuǵın monarxiya | ||||||||
| Dinastiya | 14 dinastiya | ||||||||
 Rim imperatorı | |||||||||
| - 962—973 | Otton I Ullı (birinshisı) | ||||||||
| - 1792—1806 | Franc II (aqırǵısı) | ||||||||
| Tariyx | |||||||||
| - 962-jılı 2-fevral | Otton I Rim imperatorı dep járiyalandı | ||||||||
| - 1555-jılı 25-sentyabr | Augsburg pitimi | ||||||||
| - 1648-jılı 24-oktyabe | Vestfal pitimi | ||||||||
| - 1801—1803 | Úlken mediatizaciya | ||||||||
| - 1806-jılı 6-avgust | Tarqatıw | ||||||||
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg)
Muqaddes Rim imperiyası, 1512-jıldan — German Milletiniń Muqaddes Rim imperiyası (latınsha Sacrum Imperium Romanum Nationis Germanicae jáne de Sacrum Imperium Romanum Nationis Teutonicae, nemecshe Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation) — 844 jıl dawamında jasaǵan nemis, italyan, balkan, frank hám batıs slavyan mámlekletleri hám xalıqlarınıń mámleketler ústinen birlespesı bolǵan: 962-jıldan, Germaniya patshası Otton I Ullı Rim Papası Ioann XII tárepinen qayta tiklengen Rim imperiyasınıń birinshi imperatorı etip taxǵa otırǵızılıp, imperiya jariyalanǵan waqıttan baslap, 1806-jılǵa deyin, imperator Napoleon I Bonapart tárepinen imperiya rásmiy túrde joq etilip, Birinshi Francuz imperiyasınıń Úshinshi Antifrancuz koaliciyası Urısındaǵı úlken jeńisleri nátiyjelerınen soń Reyn awqamı dúzilgen waqıtqa shekem.
XV ásir aqırı — XVI ásir baslarında imperiya reforması procesi imperiyanı ózgertip, XIX ásirde pútkilley joq bolıwına shekem saqlanıp qalǵan institutlar toplamın jarattı[1][2][3][4]. 1806-jıl 6-avgustta Franciya imperatorı Napoleon tárepinen Franciyaǵa sadıq bolǵan nemec klient mámleketlerinen Reyn konfederaciyası dúzilgennen keyin, imperator Francisk II taxttan bas tarttı hám imperiyanı rásmiy túrde tarqatıp jiberdi.
Imperiya óz tariyxınıń kópshilik bóliminde házirgi Chexiya, Niderlandiya, Shveycariya, Lyuksemburg, Lixtenshteyn hám Monako mámleketlerin, Germaniyanıń derlik barlıq bólimin, Avstriya hám Sloveniyanı, Belgiyanıń kópshilik bólimin, Italiyanıń arqa hám oraylıq bólimlerin, házirgi Franciyanıń shıǵısı hám Polshanıń batıs bólimlerin óz ishine algan.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- ↑ Wilson 2016b, s. 79.
- ↑ Brady 2009, ss. 104–106.
- ↑ Brady 2009, ss. 128, 129.
- ↑ Johnson 1996, s. 23.