Necmettin Erbakan
| Necmettin Erbakan | |
|---|---|
 | |
| Jeke maǵlıwmatları | |
| Tuwılǵan sáne | 29-oktyabr 1926[1] |
| Tuwılǵan jeri | Sinop, Túrkiya |
| Qaytıs bolǵan sáne | 27-fevral 2011[2][3][1] (84 jasta) |
| Qaytıs bolǵan jeri | Ankara, Túrkiya |
| Qaytıs bolıw sebebi | Júrek jetispewshiligi |
| Jerlengen ornı | Merkezefendi qábirstanı, Istanbul |
| Milleti | Túrk |
| Siyasiy partiyası | Millî Nizam partiyası (1970-1971) Millî Selamet partiyası (1973-1981) Siyasattan shetletilgen waqtı (1981-1987) Refah partiyası (1987-1998) Siyasattan shetletilgen waqtı (1998-2003) Saadet partiyası (2003-2011) |
| Ómirlik joldası | Nermin Erbakan |
| Balaları | Zeynep, Elif, Fatih |
| Tálim ornı | Istanbul Erkek liceyi, Istanbul Mexanika fakulteti, RWTH Aachen universiteti |
| Kásibi | siyasatshı, mashina injiniringi, ilimpaz |
| Qolı |  |
| Laqap(lar)ı | Mücahid Erbakan, Savunan Adam, Hoca |
Necmettin Erbakan — tiykarǵı kelip shıǵıwı cherkes bolǵan, túrkiyalı injener, akademik hám siyasatshı ilimpaz. Bas ministr orınbasarı hám bas ministr lawazımlarında islegen. 1996-jıl 28-iyunnan 1997-jıl 30-iyunǵa shekem Túrkiya Respublikasının bas ministri bolıp islegen. Ol 28-fevral processlerinen soń octavkaǵa shıǵıwǵa májbúr boldı hám 5 jılǵa sıyasattan shetletildi. Erbakan biydárek joǵalǵan «Trillion isi» boyınsha 2 jıl 4 ayǵa qamalǵan.
Balalıǵı hám miynet jolı
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Necmettin Erbakan 1926-jılı Sinop qazı wákili Mehmet Sabri hám Kamer Hanımnıń tórt perzentiniń eń úlkeni bolıp tuwıldı. Ana tárepi cherkes[4], áke tárepi bolsa XIX ásirdiń aqırında Adananıń Kozan, Saimbeyli hám Tufanbeyli aymaqlarında húkimdarlıq etken Kozanoglu bekligine barıp taqaladı[5][6]. Baslawısh bilimlendiriwdi Kayseride baslaǵan bolsa da, ákesiniń basqa qalaǵa tayınlanıwı sebepli Trabzonda tamamlaǵan. 1937-jıl baslaǵan Istambul er balalar mektebin 1943-jılı ayrıqsha bahalar menen pitkergen. Universitetke imtixansız kiriw huqıqına iye bolsa da, ol imtixan tapsırıwdı abzal kórdi. 1943-jılı Erbakan bilim alıwdı baslagan jılı, altı jıllıq bilim alıw múddeti bolgan Joqarı injenerlik mektebi Universitetke aylandırıldı hám atı Istanbul texnika Universiteti (ITU) dep ózgertildi hám bilim alıw múddeti bes jıl etip belgilendi. Sol sebepli de Erbakan ózinen aldın mektepti baslaǵan oqıwshıları menen birge 2-kurstan bilim alıwdı baslaǵan. Texnika universitetinde oqıǵan waqıtlarında, oqıwshılar arasında Süleyman Demirel hám Turgut Ózal da bar edi.Istambul Texnikalıq Universiteti injenerlik fakultetin 1948-jılı tamamladı. Usı jılı ol "Motorlar kafedrası"nıń járdemshi oqıtıwshısı boldı (1948-1951). Bul dáwirde professor Doktor. Ol Selim Palavan menen motor sabaqların oqıwshılarǵa oqıtqan.
1951-jılı Universitet tárepinen Germaniyanıń RWTH Aachen Universitetine (Aachen Technical University) jiberilgen Erbakan doktorlıq dárejesin aldı. Klockner Humboldt Deutz AG dvigatel zavodına mirát etildi. Germaniya armiyası ushın izertlew alıp baratuģın DVL izertlew orayında professor Dr. Ol Shmidt penen islesti. Ol Leopard 1 tankiniń dvigatel dizaynı boyınsha bas injener bolıp islegen. Dvigateldiń janıw sxemasın ózi sızdı.Germaniya universitetlerinde doktorlıq dárejesin aldı[7].
1953-jılı docentlik imtixanın tapsırıw ushın Turkiya ǵa qaytıp keldi. 1954-jılı 27 jasında Istambul Texnikalıq Universitetiniń docenti boldı. Altı ayǵa Germaniyanıń Deutz zavodlarına qaytıp, izertlew júrgizdi. Áskeriy xizmetti 1954-jil maydan 1955-jil oktyabrge shekem ótedi. Ol Universitetke qaytıp kelip, 1956-1963-jıllar aralıǵında 200 b islesiwshi menen birge birinshi jergilikli dvigatel islep shıǵaratuǵın Gümüş Motorǵa tiykar saldı hám dvigatel islep shıǵarıwdı basladı. 1965j-ılı professor ataǵın aldı.1967-jılı Túrkiya Palatalar hám birjalar awqamı Bas xatkeri etip saylandı. Usı jılı ol Túrkiya Palatalar hám birjalar awqamında xatkeri bolǵan Nermin (Saatchioglu) Erbakan (1943-2005) penen turmıs qurdı[8]. Onıń bul nekeden úsh perzenti boldı (1968-jılı tuwılǵan Zeynep, 1974-jılı tuwılǵan Elif hám 1978-jılı tuwılǵan Fatih).
Ólimi
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]2011-jıl 19-yanvarda ayaǵındaǵı qan tamırlarınıń qaytalanıwshı isiniwi sebepli emlewxanada reanimaciyaǵa jatqarılıp, bir qansha waqıt emlenip, kóp ótpey emlewxanadan shıǵarılǵanınan soń, Anqaradaǵı Gúwen emlewxanasında intensiv terapiya astında bolǵan barlıq proceduralarǵa qaramastan, dem alıw hám júrek jetispewshiligi, júrek hám kóp organ jetispewshiligi sebepli 2011-jıl 27-fevral kúni azanǵı saat 08:50 de shıpakerler tárepinen kórikten ótkerilgende júrek tamırları keselligi sebepli esinen ayrılıp, komaga túsip qalǵan hám shıpakerlerdiń ómirsheń jumısın qollap-quwatlaǵan barlıq aralasıwlarına qaramastan, saat 11:40 da qaytıs bolǵan.
Derekler
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]- 1 2 Necmettin Erbakan // Munzinger Personen (alm.).
- ↑ Necmettin Erbakan // Encyclopædia Britannica (ing.).
- ↑ Necmettın Erbakan // Brockhaus Enzyklopädie (alm.).
- ↑ «13 Aralık 2010 - Aksiyon dergisi intervyuı: "Bir yanımız anne tarafından Çerkes"». 8 janvar 2014da túp nusqadan arxivlendi.
- ↑ Soner Yalçın, " Erbakan," Qırmızı Kedi ISBN 978-605-5340-86-5.
- ↑ Pasadan Necmettin Erbakańa aǵır itham 2014-01-08 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi., gazete5.com
- ↑ «Prof. Dr. Necmettin Erbakan (1926-2011):Akademisyen, Siyasetçi ve Devlet Adamı». 17-iyun 2013-jılda túp nusqadan arxivlendi.
- ↑ Erbakańı Kak Bilirdiniz? 2014-03-21 sánesinde Wayback Machine saytında arxivlendi., bianet.org/