Niger (dárya)

Niger boylap Niameydegi Kennedi kópiri, 2019-jıldıń bası

Niger — Batıs Afrikadaǵı dárya, Gvineya, Mali, Niger hám Nigeriya aymaqlarınan aǵadı. Uzınlıǵı 4160 km, basseyniniń maydanı 2092 mıń km². Úlkenligi jaǵınan Afrikada Nil hám Kongo dáryalarınan keyin 3-orında turadı. LeonLiberiya qırlarınan Joliba atı menen baslanıp, joqarı bóliminde tawlar arasındaǵı tar alaplardan, soń Sudan tegisliklerinen aǵadı. Tegislikte kóplegen tarmaq hám ózeklerge bólinedi, Tombuktu qalası janında olar jáne bir ózekke birlesedi. Tómengi aǵısında keń oypatlıqtan agıp, delta payda etip (maydanı 24 mıń km²), Atlantika okeanınıń Gvineya qoltıgına quyıladı. Úlken salaları: onnan — Bani, Milo, shepten — Sokoto, Kaduna, Benue. Iyun-oktyabrde, tómengi aǵısında fevral-aprelde suwli boladı. Dare jazǵı musson jawınlarınan suw aladı. Jıllıq ortasha suw sarpı 9300 m³/sek. (maksimal 35 mıń m³/sek). Dare jılına 300 km³ suw, 67 mln. t ılay keltiredi. Dárya jılına 300 km³ suw, 67 mln. t ılay keltiredi. Ayırım bóliminde keme qatnaydı, GES qurılǵan. Balıq awlanadı. N. jaǵasında Kurusa, Bamako, Tombuktu, Niamey, Jobba, Port-Xarkort qalaları jaylasqan.