Omar Súyirbek ulı

Omar Súyirbek ulı
Tuwılǵan sáne	1879-jılı(1879)
Qaytıs bolǵan sáne	1922-jılı(1922)
Dóretiwshilik túri	poeziya
Ákesi	Súyirbek

Omar Súyirbek ulı (Омар шайыр, Омар Сүйирбек улы; 1879—1922) — shayırdıń ómirbayanına derek maǵlıwmatlardı eń aldı me-nen onıń qosıqlarınan tabamız. Usı maǵlıwmatlar boyınsha Omar Súyirbek ulı Aral teńiziniń qubla betinde «Samay» atawına jaqın jerde gedey shańaraqta tuwılǵan. Shayırdıń tuwılıp ósken jeri házirgi Moynaq rayonındaǵı Qazaqdárya átirapındaǵı Terbenbes, Ayırsha, Jańasuw, Uzınqayır degen jerler. Bul jerler Kúnxoja, Ótesh shayırlardıń qosıqlarında da kóp tilge alınadı.Omar shayır da tuwılıp ósip, ómir súrgen mákanı sıpa-tında bul jerlerdiń atın jiyi-jiyi tilge aladı. Usı tuwılıp ósken jerlerine arnalǵan shayırdıń «Ayırsha», «Jańasuw» degen birneshe qosıqları bar. Shayırdıń «Kemal» degen qosıǵında da:

Há, jaylawım Uzınqayır,

Dep jazadı Omar shayır... —

degen qatarlardı kóremiz.

Omardıń ákesi de óziniń barlıq ómirin joqshılıqta hám kemtarlıqta ótkergen miynet adamlarınıń biri sıpatında kózge túsedi.Shayır «Ne payda?» qosıǵında óziniń awır turmısın súw-retlew menen birge ata-anasınıń da ózi sıyaqlı qıyın tur-mısta jasaǵanlıǵın eskertedi: Oylan, seniń ata-anań ne kórdi,Kún kórip awılda qalaysha júrdi, Bay bolıp Edenbay oǵan ne berdi, Sonsha jılǵı júrgenińnen ne payda? Shayırdıń qanday awır turmıs keshirgenligi haqqında onıń hárbir qosıǵında ayqın maǵlıwmatlar berilgen.Bul maǵlıwmatlar boyınsha ómir boyı kisige jallanıp xızmet etiw menen turmıs keshirgen.Shayırdıń qosıqlarında basqa jallanba miynet adamlarınıń awır turmısın súwretlew menen birge óziniń de solardıń birewi sıpatında miynet haqısın ala almay júrgenligi ashıqtan-ashıq súwretlengen. Shayır óz miynet haqısın talap etip, Izim, Biysenbay, Ermekbay, Oraz hám basqa da baylarǵa arnap qosıqlar jazǵan.Xalıq arasında saqlanıp qalǵan maǵlıwmatlar boyınsha Omar shayır Qazalı, Aqmeshit táreplerge de barıp temir jol qurılısında jumıs islegen. Qazaqlar arasında da bolıp baylarǵa jallanıp miynet etken. Ózi tuwılıp ósken jerinde balıqshılıq penen de shuǵıllanǵan. Lekin, shayır qayda barıp jumıs islep, qanday kásip penen shuǵıllansa da, mútájliktiń, sociallıq teńsizliktiń qısqısında turmıs keshiredi.Shayır «Kerek emes» degen qosıǵında dáslep Biysenbay degen aǵayininiń qolında jallanıp jumıs islegenligin: «Atam ólgennen keyin, aǵayin dep barıp edim, jumıs isletip, biraq aldap haqımdı bermediń», deydi. Bul jaǵdaydı qosıqta bılay súwretlegen:

Biysenbay jediń haqımdı,

Ant ishkeniń kerek emes,

Bayladıń meniń baǵımdı,

Ol aytqanıń kerek emes.

Shayırdıń qanday awır turmıs keshirgenligi haqqında onıń hárbir qosıǵında ayqın maǵlıwmatlar berilgen. Bul maǵlıwmatlar boyınsha ómir boyı kisige jallanıp xızmet etiw menen turmıs keshirgen.