Panenka (penalti soqqısı)
Associaciyalıq futbolda panenka — penalti tebiw waqtında qollanılatuǵın texnika, onda tebiwshi toptı dárwazamannıń oń yamasa shep tárepine tebiwdiń ornına, toptıń astına jeńil tiyip, onıń dárwazanıń ortasına kóterilip túsiwine sebep boladı, bul kóbinese ortadan uzaqlasıp sekiriwge úlgergen dárwazamandı aldaydı[1].
Bul texnikanı birinshi bolıp chex oyınshısı Antonin Panenka Belgradtaǵı UEFA Evro 1976 finalınıń sheshiwshi penaltiler seriyasında jeńis golın urǵanda qollanǵan hám Batıs Germaniya dárwazamanı Zepp Mayerdi jeńip, Chexoslovakiya milliy komandası ushın chempionlıqtı qolǵa kirgizgen[2][3]. Bul texnika Panenkaǵa ǵalaba xabar qurallarınıń úlken dıqqatın hám maqtawların alıp keldi, biraq ol sonday-aq qáwipli dep esaplandı. Onı durıs orınlaw qıyın bolǵanlıǵı hám eger dárwazaman aldınnan sezip qalsa, qaytarıw ańsat bolǵanlıǵı sebepli, panenka professional pley-off turnirlerinde siyrek qollanılǵan. Sport jurnalistleriniń atap ótiwinshe, ádette iri turnirlerde panenka menen gol urıwǵa tek ǵana bunday hárekettiń sátsizligi aqıbetlerine tayın bolǵan joqarı abıraylı oyınshılar ǵana háreket etken[4][5].
Dáslep, panenkanıń chexshe atı Vršovický dloubák bolǵan — bul Panenkanıń óziniń Bogemians klubı jaylasqan Praganıń Vrshovice rayonına silteme. Penalti tebiwdiń bul stili sonday-aq Italiyada Il cucchiaio («qasıq»),[6] Braziliyada cavadinha («kishi qazıw») hám Argentinada hám Qubla Amerikanıń basqa jerlerinde penal picado («túrtip tebilgen penalti») dep te ataladı[7].
Texnika
Bul texnikanıń maqseti toptı dárwazamannıń ústinen asırıp jiberiw emes, al kóp dárwazamanlardıń toptıń qaysı baǵıtta ketip atırǵanın kútip turmastan, aldın-ala boljap, dárwazanıń eki tárepiniń birewine sekiretuǵınlıǵınan paydalanıw bolıp tabıladı. Bul júdá qáwipli texnika, sebebi topqa jeńil tiyiw oǵan júdá tómen tezlik beredi, bul dárwazamanǵa sekirgen jerinen artqa qaytıwǵa yamasa hátte sol ornında turıp, toptıń qolına ańsat kelip túsiwin kútiwge imkaniyat beredi. Sonıń menen birge, jeńil tiygiziwdi ádette soqqı beriwden aldın ástelep kiyatırǵan orınlawshı ańsat qollanadı, bul dárwazamanǵa orınlawshınıń ne islemekshi ekenin biliwge múmkinshilik beredi. Bul háreketti ádette tek ózine isenimli penalti orınlawshılar, yaǵnıy soqqınıń sátsiz shıǵıw qáwpin moynına alıwǵa batıl bolǵanlar ǵana qollanadı. Panenka qollanıwǵa háreket etken geypara oyınshılar qánigelestirilgen ǵalaba xabar quralları yamasa óz komandasınıń aǵzaları hám ıqlasbentleri tárepinen sınǵa alınǵan, ásirese olar onı sátsiz orınlasa[8].
Izertlewlerge sáykes, panenkanıń anıq orınǵa yamasa kúsh penen tebiwge qaraǵanda gol urıw itimallıǵı tómenirek, degen menen, eger tabıslı orınlansa, panenkanıń qarsılas komandaǵa psixologiyalıq tásiri kúshli bolıwı múmkin dep esaplanadı, bálkim, penalti orınlawshılardıń onı qollanıwdı tańlawınıń sebebi de usında shıǵar. Evro-2012 de Italiyanıń Angliyaǵa qarsı oyınındaǵı penaltiler seriyasında Andrea Pirlo Angliyaǵa psixologiyalıq soqqı beriw úmitinde qasaqana panenkanı tańlaǵan[9]. Biraq, Antonin Panenka bul penaltidi óziniń minez-qulqınıń bir kórinisi retinde kórgen[10].
Derekler
- ↑ «Antonin Panenka: The Euro 1976 penalty that killed a career and birthed a feud». BBC Sport (2024-jıl 27-iyun).
- ↑ «The footballers who have moves named after them». TheGuardian.com (2007-jıl 31-oktyabr). 2013-jıl 2-oktyabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2010-jıl 14-noyabr.
- ↑ «Antonin Panenka - the footballer Pele described as "either a genius or a madman"» (2007-jıl 20-iyun). 2011-jıl 9-fevral sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2010-jıl 14-noyabr.
- ↑ «Euro 2012: Pirlo's courage to kick a penalty like Panenka helped Italy's 4-2 win over England». The Star (2012-jıl 25-iyun). 2017-jıl 17-avgust sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2017-jıl 7-sentyabr.
- ↑ «Andrea Pirlo explains THAT Panenka penalty which bamboozled Joe Hart at Euro 2012». The Mirror (2014-jıl 15-aprel). 2018-jıl 14-yanvar sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2018-jıl 4-aprel.
- ↑ «Il rigore di Panenka» (it). Storie di Calcio. 2016-jıl 21-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2016-jıl 9-may.
- ↑ «¿Cómo nació el penal picado a lo Panenka?». Pasión Fútbol. 2019-jıl 5-may sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2019-jıl 5-may.
- ↑ «14 of the best and worst Panenkas ever» (en-US). Planet Football (2020-jıl 3-iyun). 2017-jıl 31-dekabr sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2020-jıl 23-sentyabr.
- ↑ Richards. «Andrea Pirlo Panenka penalty: Andrea Pirlo explains that spot kick that bamboozled Joe Hart at Euro 2012». Mirror Online (2014-jıl 15-aprel). 2018-jıl 14-yanvar sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2023-jıl 10-mart.
- ↑ "Was Aguero's Panenka really a mistake? Analysing the art and science of penalties". The Guardian. https://www.theguardian.com/football/blog/2021/may/10/was-agueros-panenka-a-mistake-analysing-the-art-and-science-of-penalties.