Panenka (penalti soqqısı)
Associaciyalıq futbolda panenka — penalti tebiw waqtında qollanılatuǵın texnika, onda tebiwshi toptı dárwazamannıń oń yamasa shep tárepine tebiwdiń ornına, toptıń astına jeńil tiyip, onıń dárwazanıń ortasına kóterilip túsiwine sebep boladı, bul kóbinese ortadan uzaqlasıp sekiriwge úlgergen dárwazamandı aldaydı[1].
Bul texnikanı birinshi bolıp chex oyınshısı Antonin Panenka Belgradtaǵı UEFA Evro 1976 finalınıń sheshiwshi penaltiler seriyasında jeńis golın urǵanda qollanǵan hám Batıs Germaniya dárwazamanı Zepp Mayerdi jeńip, Chexoslovakiya milliy komandası ushın chempionlıqtı qolǵa kirgizgen[2][3]. Bul texnika Panenkaǵa ǵalaba xabar qurallarınıń úlken dıqqatın hám maqtawların alıp keldi, biraq ol sonday-aq qáwipli dep esaplandı. Onı durıs orınlaw qıyın bolǵanlıǵı hám eger dárwazaman aldınnan sezip qalsa, qaytarıw ańsat bolǵanlıǵı sebepli, panenka professional pley-off turnirlerinde siyrek qollanılǵan. Sport jurnalistleriniń atap ótiwinshe, ádette iri turnirlerde panenka menen gol urıwǵa tek ǵana bunday hárekettiń sátsizligi aqıbetlerine tayın bolǵan joqarı abıraylı oyınshılar ǵana háreket etken[4][5].
Dáslep, panenkanıń chexshe atı Vršovický dloubák bolǵan — bul Panenkanıń óziniń Bogemians klubı jaylasqan Praganıń Vrshovice rayonına silteme. Penalti tebiwdiń bul stili sonday-aq Italiyada Il cucchiaio («qasıq»),[6] Braziliyada cavadinha («kishi qazıw») hám Argentinada hám Qubla Amerikanıń basqa jerlerinde penal picado («túrtip tebilgen penalti») dep te ataladı[7].
Texnika
Bul texnikanıń maqseti toptı dárwazamannıń ústinen asırıp jiberiw emes, al kóp dárwazamanlardıń toptıń qaysı baǵıtta ketip atırǵanın kútip turmastan, aldın-ala boljap, dárwazanıń eki tárepiniń birewine sekiretuǵınlıǵınan paydalanıw bolıp tabıladı. Bul júdá qáwipli texnika, sebebi topqa jeńil tiyiw oǵan júdá tómen tezlik beredi, bul dárwazamanǵa sekirgen jerinen artqa qaytıwǵa yamasa hátte sol ornında turıp, toptıń qolına ańsat kelip túsiwin kútiwge imkaniyat beredi. Sonıń menen birge, jeńil tiygiziwdi ádette soqqı beriwden aldın ástelep kiyatırǵan orınlawshı ańsat qollanadı, bul dárwazamanǵa orınlawshınıń ne islemekshi ekenin biliwge múmkinshilik beredi. Bul háreketti ádette tek ózine isenimli penalti orınlawshılar, yaǵnıy soqqınıń sátsiz shıǵıw qáwpin moynına alıwǵa batıl bolǵanlar ǵana qollanadı. Panenka qollanıwǵa háreket etken geypara oyınshılar qánigelestirilgen ǵalaba xabar quralları yamasa óz komandasınıń aǵzaları hám ıqlasbentleri tárepinen sınǵa alınǵan, ásirese olar onı sátsiz orınlasa[8].
Izertlewlerge sáykes, panenkanıń anıq orınǵa yamasa kúsh penen tebiwge qaraǵanda gol urıw itimallıǵı tómenirek, degen menen, eger tabıslı orınlansa, panenkanıń qarsılas komandaǵa psixologiyalıq tásiri kúshli bolıwı múmkin dep esaplanadı, bálkim, penalti orınlawshılardıń onı qollanıwdı tańlawınıń sebebi de usında shıǵar. Evro-2012 de Italiyanıń Angliyaǵa qarsı oyınındaǵı penaltiler seriyasında Andrea Pirlo Angliyaǵa psixologiyalıq soqqı beriw úmitinde qasaqana panenkanı tańlaǵan[9]. Biraq, Antonin Panenka bul penaltidi óziniń minez-qulqınıń bir kórinisi retinde kórgen[10].
Derekler
- ↑ «Antonin Panenka: The Euro 1976 penalty that killed a career and birthed a feud». BBC Sport (27-iyun 2024-jıl).
- ↑ «The footballers who have moves named after them». TheGuardian.com (31-oktyabr 2007-jıl). 2-oktyabr 2013-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 14-noyabr 2010-jıl.
- ↑ «Antonin Panenka - the footballer Pele described as "either a genius or a madman"» (20-iyun 2007-jıl). 9-fevral 2011-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 14-noyabr 2010-jıl.
- ↑ «Euro 2012: Pirlo's courage to kick a penalty like Panenka helped Italy's 4-2 win over England». The Star (25-iyun 2012-jıl). 17-avgust 2017-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 7-sentyabr 2017-jıl.
- ↑ «Andrea Pirlo explains THAT Panenka penalty which bamboozled Joe Hart at Euro 2012». The Mirror (15-aprel 2014-jıl). 14-yanvar 2018-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 4-aprel 2018-jıl.
- ↑ «Il rigore di Panenka» (it). Storie di Calcio. 21-may 2016-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 9-may 2016-jıl.
- ↑ «¿Cómo nació el penal picado a lo Panenka?». Pasión Fútbol. 5-may 2019-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 5-may 2019-jıl.
- ↑ «14 of the best and worst Panenkas ever» (en-US). Planet Football (3-iyun 2020-jıl). 31-dekabr 2017-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 23-sentyabr 2020-jıl.
- ↑ Richards. «Andrea Pirlo Panenka penalty: Andrea Pirlo explains that spot kick that bamboozled Joe Hart at Euro 2012». Mirror Online (15-aprel 2014-jıl). 14-yanvar 2018-jılda túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 10-mart 2023-jıl.
- ↑ "Was Aguero's Panenka really a mistake? Analysing the art and science of penalties". The Guardian. 10 May 2021. https://www.theguardian.com/football/blog/2021/may/10/was-agueros-panenka-a-mistake-analysing-the-art-and-science-of-penalties.