Paydalanıwshı:Baxbergen1/qaralama

QUDABAY MERGEN

Qudabay Mergen — qaraqalpaq xalq shejiresinen alınǵan xalıq ertegi.

Kelip shıǵıwı: Qaraqalpaq xalqı.

Qısqa mazmunı: Qaraqalpaq xalıq ertegi miyrimli hám batır ańshı haqqında. Bir kúnleri Qudabay ǵarrıǵa járdem berip, áydarhanı (ajdaxa) ottan qutqarıp qaladı. Minnetdarshılıqta áydarha oǵan sandıq beredi, onnan gózzal qız shıǵadı. Qudabay oǵan úylenedi hám baxtına erisedi.

Ertenginiń tolıq nusqası:

Burıngı ótken zamanda Qudabay degen mergen bolıptı. Qudabay bir kúni ań awlap kiyatırsa, aldınan jılap otırgan bir garrı ushırasadı. Qudabay garrıdan:

Ata, nege jılap otırsań? dep soraydı.

Ey balam, nesin soraysań, men usı eldiń patshasının malayı edim, men hár kúni patshaģa qoyan aparıp beretuĝın edim, búgin baxtıma hesh nárse tabılmay, patshadan ólim jazasın alatuģınıma jılap otırman, deydi garrı.

Keregiń qoyan bolsa men-aq bereyin, dep Qudabay bir qoyanın berip, garrınıń algısın alıp kete beredi. Garrı da qoyan tabılğanına quwanıp, bul da óz jónine ketedi.

Qudabay erteńine jáne ańģa shığıp, toģay aralap kiyatırsa, aldınan qashıp kiyatırgan áydarha shıģadı.

Aydarha Qudabayga qarap:

Ey, adamzat, men mına bir ortten qashıp kiyatırman. Usı órtten aman qutqarsań, tórt túlik malımnıń jartısı seniki bolsın, dep jalınadı. Qudabay áydarhaģa reyimi kelip, artına mingestirip qashadı. Qudabay áydarhanı onıń úyine ákeledi.

Sen házir úyde dem alıp otır, men sagan beretuğın malımdı aydap ákelip bereyin, deydi áydarha. Sol waqıtta Qudabay:

Meniń házir mal aydap ketetuģınday shamam joq. Sen búginshe qoya tur, erteń-aq kelip aydap ketermen, dep áydarhadan juwap alıp úyine qaytadı. Qudabay úyine kelip, kórgen-bilgenlerin kempir menen garrısına aytadı. Kempir-ģarrısı bir talay malģa iye bolatuĝınına quwanıp, túni menen uyqısı kelmeydi.

Qudabay erteńine erte turıp áydarhanıń beremen degen malın aydap keleyin dep kiyatırsa, jolda qoy bagip júrgen shopanga ushırasadı. Ol usı shopan áydarhanın qoyın bağıp júrgen shopan shigar dep:

Ey, shopan jora, seniń bağıp júrgen qoylarıń kimdiki? Usı jerde turatuğın aydarha magan tórt túlik malınıń jartısın beriwge wáde etip edi, deydi.

Esiń ketken jigit ekenseń, oniń tórt túlik malı túwe bir túlik malı da joq. Zat degennen jalgız sandığı bar, onnan basqa hesh zatı joq, deydi shopan. Qudabay nede bolsa barıp qaytayın, dep kete beredi. Aldınan jáne bir qoy bağıp júrgen shopan ushırasadı. Qudabay onnan da sorasa, Áydarhanıń mal degennen hesh nársesi joq, jalgız sandığı bar» deydi bul da.

Qudabay áydarhanıń malı joq ekenin bilip, endi magan ne der eken dep áydarhanıń úyine keledi. Qudabay áydarhanıń úyine kelip, ogan keshegi bergen wádesine kelgenin aytadı. Aydarha Qudabayga: usı Meniń aldıńa salıp aydatıp jiberetuĝın malım joq, mal degende jalgız sandığım bar. Meniń tórt túlik malım dep áydarha úyinde turgan sandığın beredi. Qudabay sandıqtı alıp, úyine kelgennen keyin ashıp qarasa, ishinde ay dese awzı bar, kún dese kózi bar bir suhw qızdı kóredi. Qız Qudabaydı unatıp qaladı. Qudabay sol qızģa úylenip, murat-maqsetine jetipti.