Paydalanıwshı:Nietullaeva Zulxumar

Tumar-sózi arabsha sóz bolip, ol "duwa jazılgan qaǵaz" degen mánini bildiredi.Bir qatar túrkiy xalıqlar, sonıń ishinde, qazaq hám qırǵız xalıqlarınıń dástúriy bezegi, tumarı. Ol kózdiń qarashıǵı, kesellik, biypushlıq hám jinlerden saqlaydı.Tumar - uzınsha domalaq, úsh múyeshli, tórt múyeshli háykellerge uksaytuǵın moyınǵa taǵatuǵın taǵınshaq. Bul hasıl taslar altın jalatılıp islengen. Tumardıń isine mollanıń qaǵazǵa jazıl bergen duwası, sonday-aq, hár qıylı haywanlardıń, quslap-dın músheyleri ırımǵa salınǵan. Bul таǵıshshaq gez-tilden, awırıw-sırkaudan, jin-jıpırlardan saqlaylı degen isenim menen taǵıǵan, sonday-aq, hayal-qızlarǵa таǵıshshaq bezeniw xızmetin le atqarǵan. Sebebi, erte zamanlardan musılman xalıqları diniy túsinik penen haywanlardıń tırnaq, súyek sıyaqlı aǵzalarında jasırın qus bar, sırlı, qásiyetli dep esaplap, tumar sıpatında paydalanǵan. Bul ırımlar búgingi kúnde de xalıq arasında ushırasadı.

Sipatlaması hám mánisi

Tumar kóbinese gúmis, altın, teri, kiyizden islengen úshmúyesh (geyde kvadrat, cilindr) formadaǵı quti. Tumardıń ishine, ádette, muqaddes dep esaplanǵan tumar, tilsimli duwa, túe júniniń bir bólegi, úki qálemi qoyılǵan.

Qollanılıwı:

Tumarlardı moyınǵa, kókirekke taǵıp, kiyimge tigip (ásirese, hámiledar hayallar), nárestelerdi qorǵaw ushın besikke ildirip qoyǵan.

Sımvollıq mánisi:

Qırǵız mádeniyatında tumarǵa bala tımsalı sıpatında jańa ay hám Umay ene (analar hám balalar qorǵawshısı) súwretlerin salıw múmkin, bul bolsa onıń balalardı qorǵawdaǵı rolin kórsetedi. Qazaq mádeniyatında tumar qorǵaw hám abadanlıqtıń tımsalı.

Túrleri

Qazaq túmárleri tórt túrli: úshmúyeshli tumar (tumarsha), tórtmúyeshli qoltıqsha, tútikshe (moytumar), quramalı úshmúyeshli tútikshe kórinisinde boladı.

• Tumarsha

ortasına iri hasıl taslardan bir neshe kassalınatuǵın, tumarga uksap tútiksheniń bir sheti ashılatuǵın, tómengi jaǵına jalpak, qoniraw taǵılgan shashaqları bolatuǵın háykelge uksas bolǵan taǵınshaq.

• Moytumar

hayal-qızlardıń moynına taǵatuǵın hár túrli dóńgelek, uzın bolıp quyma naǵıslar menen bezelip islengen tumar. Moytumar xalqa onirge tagatugin haykelge uqsaǵan boladı.

Derekler

• Seytnazarova.I , Zairova. X. «Qaraqalpaq tilindegi taǵınshaq atamaları». —Nókis: Qaraqalpaqstan baspası, 2020. - 26-bet ,27-bet