Qıdırbay Sayıpov
| Qıdırbay Sayıpov | |
|---|---|
| Tuwılǵan sánesi | 10-sentyabr 1939 |
| Tuwılǵan jeri | Shımbay rayonı |
| Qaytıs bolǵan sánesi | 28-oktyabr 1972 (33 jasta) |
| Kásibi | xudojnik |
| Qostarı | Záwre Sayıpova |
| Sıylıqları | Berdaq atındaǵı mámleketilik sıylıqtıń laureatı |
| Ataqları | Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen kórkem óner ǵayratkeri Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen kórkem óner ǵayratkeri |
Qıdırbay Sayıpov (Қыдырбай Сайыпов; 1939-jıl 10-sentyabr, Shımbay rayonı — 1971-jıl 28-oktyabr) — qaraqalpaq xudojnigi.
Ómiri
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Qıdırbay Sayıpov 1939-jıl 10-sentyabrde Shımbay rayonında dúnyaǵa kelgen. Súwretlew ónerine balalıq gezlerinen qızıǵıwshılıǵı bolǵan jas talant iyesi 1952-1957-jıllar aralıǵında P.P.Benkov atındaǵı Tashkent mámleketlik kórkem óner bilim jurtında jivopis bóliminde P.Petrov, Yu.Elizarov sıyaqlı kúshli pedagog ustazlar qolında tálim aladı. Q.Sayıpov 1957-jıl óziniń tematikalıq kartinası «Bozataw» atlı diplom jumısı menen bilim dargáyin joqarı bahalar menen tamamlaydı. Sol jılı házirgi Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrında xudojnik-postanovkashı, 1958-jıldan baslap bas xudojnik bolıp jumıs isleydi.
Jumıs iskerligi
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]1957-jıl sol waqıtta К.S.Stanislavskiy atındaǵı mámleketlik muzıka darma hám komediya teatrında (házirgi Berdaq atındaǵı akademiyalıq muzıkalı drama teatrı) xudojnik sıpatında jumıs baslaydı. Bir jıldan soń oǵan teatrdıń bas xudojnigi lawazımı beriledi. Q. Sayıpov eń dáslep T.Allanazarovtıń «Baxıt» (1957) atlı tariyxıy kóterilis temasın arnalǵan spektakl ushın bezew jumısı menen is baslaǵan bolsa keyingi jıllarda J.Aymurzaevtıń «Berdaq» (1958), K.Vinnikov hám Yu.Oskarovlardıń «Aq lotos gúlleri» (1959), N.Dáwqaraevtıń «Alpamıs» (1961), I.Yusupovtıń «Qırq qız» (1963), K.Listovtıń «Quba qızı» (1963), T.Qayıpbergenovtıń «Qaraqalpaq qızı» (1967), I.Maksumovtıń «Nawayı Astrabatta» sıyaqlı spektakllerdiń bezew jumısların alıp bardı. Ol 15 jıllıq teatrdaǵı qısqa jumıs islegen dáwirinde 50 den aslam spektakllerdi bezep saxnalastırıwǵa erisedi.
Jeke dóretiwshiligi
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Qıdırbay Sayıpov óziniń minezine bola basqarıwshı, gúressheń, talapshań, aǵla insan bolıp, bárqulla dóretiwge, shólkemlestiriwge, xudojniklerdiń basın qosıp jumıs alıp barıwǵa tırıstı. Bárhama islewdi, úyreniwdi, óziniń bilimi menen tájiriybesin arttırıwǵa umtılıp jasadı. Ol isker hám bilimli bolıw menen birge júdá talantlı xudojnik edi. Onıń iskerligi nátiyjesinde Qaraqalpaqstan Respublikası Xudojnikler awqamın dúziw boyınsha Shólkemlestiriw komiteti dúzildi. Ol óziniń qısqa dóretiwshilik hám ómir jolında kóp oy-pikirleri menen jumısların iske asırǵan. Ol jańadan-jańa pikirlerge iye edi, olardıń barlıǵın ámelge asırıp úlgermedi. Ol dóretken kartinalar elege shekem ózleriniń ózgeshe koloriti, lirikalıq hám kóterińki sezimlerge bóleytuǵın kúshke ie kórinisleri menen ıqlasbentlerdi quwandıradı hám tań qaldıradı. Onıń qılqáleminen jaratılǵan obrazlar tereń mánige iye bolıp, kóterińki ruwx baǵısh etedi, jaǵımlı sezimlerdi, jaqsı pikirlerdi payda etedi.
Stanislavskiy atındaǵı muzıkalı teatrda jumıs islegen jılları ol kóplegen teatr postanovkaların bezedi. Onıń xalıqtıń tariyxın, kelip shıǵıwın, mádeniyatın jaqsı biliwi jetiskenliklerine tiykar bola aldı.
Q.Sayıpov teatrdaǵı jumısları menen birge jeke dóretiwshilikti teń alıp barıwǵa háreket etken. Dóretiwshiniń portret hám peyzaj janırındaǵı kortinaları ózine tán sızıqlar ózin tán reńler úylesimi, jılawlı kórnisler menen kózge taslanadı. «Kesh. Jarqın gúz» (1961), «Kún batıwı», «Avtoportret» (1961), «Kúnniń qızarıp batıwı» (1968), «Qız portreti» (1961), «B.Matchanov portreti» sıyaqlı shıǵarmalarda xudojniktiń qánshelli dárejede bay talant iyesi ekenin kóriwmizge boladı.
Onıń kartinalarındaǵı tábiyat kórinisleri tınısh, jeńil, jaǵımlı, jumsaq koloritte islengen. «Ámiwdáryadaǵı kesh», «Keshki payıt», «Jol, Keshki payıt», «Taxtakópir etyudi», «Tandırlı peyzaj», «Háwli. Etyud», «Záwreniń portreti», «Vazadaǵı miyweler» — bul miynetlerdiń bárinde tábiyiy reńler garmoniyası seziledi.
«Záwreniń portreti» — xudojniktiń eń iri hám belgili dóretpeleriniń biri. Bul jerde kompoziciya jarqın, toyǵın reńlerdiń bir-birine kontrast (qarama-qarsı) qatnaslarında dúzilgen. Kartinada jas shıraylı hayal tamashagóyge yarım burılıp otırǵan halda súwretlengen (xudojniktiń hayalı ataqlı teatr aktrisası Záwre Sayıpova). Reńlerdiń úlken-úlken kólemlerdegi úylesimlilik qatnasları, formalardıń tegisligi, súwrettegi hayaldıń otırǵan jaǵdayı hám kóz-qarası — onıń erkin, jigerli, yoshlı, dóretiwshi xarakterin ashıwda hám ishki dúnyasınıń sezimlerin anıq beretuǵın obrazdı jámleydi.
Sıylıqları
[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]Qıdırbay Sayıpov Ózbekstan hám Qaraqalpaqstanǵa miyneti sińgen kórkem óner ǵayratkeri, Berdaq atındaǵı mámleketilik sıylıqtıń laureatı. Qaraqalpaq súwretlew óneri tariyxında birinshi proficional xudojnik bolıp tabıladı.