Kontentke ótiw

Qasımali Jantóshev

Wikipedia — erkin enciklopediya
Qasımali Jantóshev
qırǵ.: Касымалы Жантөшев
súwret
Tuwılǵan sánesi2 (15) sentyabr 1904
Tuwılǵan jeriTeńizbay yamasa Tepke, Rossiya imperiyası
Qaytıs bolǵan sánesi13-avgust 1968(1968-08-13) (63 jasta)
Qaytıs bolǵan jeriFrunze, Qırǵız SSR, SSSR
Oqıǵan jeriFrunze pedagogikalıq texnikumı
Dóretiwshilik jılları1926–1963
Janrıdrama, folklor
AtaqlarıQırǵız SSR xalıq jazıwshısı (1968)
Sıylıqları«Húrmet belgisi» ordeni (2 márte)

Qasımali Jantóshev (qırǵ.: Касымалы Жантөшев; 1904-jıl 15-sentyabr — 1968-jıl 13-avgust) — qırǵız jazıwshısı hám dramaturgı. Jantóshev eń áhmiyetli qırǵız jazıwshılarınıń biri retinde tán alınǵan hám qırǵız dramaturgiyası hám teatrınıń tiykarshılarınıń biri esaplanadı. Onıń kópshilik shıǵarmaları XX ásirdegi qırǵız jámiyetiniń ózgerislerin hám socialistlik temalardı sáwlelendiredi. Jantóshevtiń «Qanıbek» romanı Qırǵızstannıń mádeniy miyrasınıń bir bólimine aynalǵan hám házirgi kúnde de júdá belgili.

Jaslıǵı hám bilimi

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Jantóshev 1904-jılı 15-sentyabrde Rossiya imperiyasınıń Teńizbay yamasa Tepke awıllarınıń birinde jarlı diyqan shańaraǵında tuwılǵan[1][2]. Ol balalıǵınan-aq sharwashılıq penen shuǵıllanıp, diyqanlar hám padashılar arasında ósken[3][4]. Jantóshevtiń kórkem dóretiwshilikke bolǵan qızıǵıwshılıǵına balalıǵında apasınan esitken kóplegen ańızlar hám gúrrińler úlken tásir kórsetken[5]. 16 jasında sawat ashıp, 1924-jılǵa shekem awıllıq mektepte oqıǵan. 1930-jılı Frunze pedagogikalıq texnikumın tamamlaǵan hám keyinirek usı texnikumda oqıtıwshı bolıp islegen[6][7].

Dáslepki shıǵarmaları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

1926-jılı pedagogikalıq texnikumda oqıp júrgende-aq ol qırǵız muzıka hám drama studiyasına qabıllanǵan. Sol jılı óziniń birinshi teatrallıq shıǵarması — bir perdeli «Padashılar» pyesasın jazdı hám onda bas roldi ózi oynadı. 1928–1930-jılları ol Oktyabr revolyuciyasına shekemgi qırǵız hayallarınıń turmısı haqqındaǵı «Qarashash» hám «Alım menen Mariya» sıyaqlı pyesaların járiyaladı[8][9].

1934-jılı Jantóshev SSSR Jazıwshılar awqamına aǵza boldı hám Qırǵız mámleketlik drama teatrınıń direktorı lawazımına tayınlandı (bul xızmetti 1946-jılǵa shekem atqardı). 1937-jılı ol kollektivlestiriw haqqındaǵı «Dardash» pyesasın jazdı[8].

Tiykarǵı shıǵarmaları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

1938-jılı Jantóshev óziniń birinshi romanı bolǵan «Eki jas» shıǵarmasın jazdı. Bul roman qırǵız jasları arasında júdá belgili bolıp, jaslar muhabbatınıń úlgisine aynaldı[9].

1939-jıldan 1958-jılǵa shekemgi 19 jıl dawamında ol óziniń eń tiykarǵı shıǵarması — «Qanıbek» (qırǵ.: Каныбек) romanı ústinde isledi. Tórt tomlıq bul tariyxıy roman qırǵız ádebiyatınıń eń belgili dóretpeleriniń biri esaplanadı[10]. Roman Qanıbektiń jarlılıqtan hám qullıqtan baslap, Keńes húkimeti ornatılǵanǵa shekemgi ómir jolın súwretleydi. Keyinirek, 1979-jılı «Qırǵızfilm» kinostudiyası bul roman tiykarında kórkem film súwretke aldı.

Keyingi xızmeti

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Ekinshi jáhán urısı jıllarında Jantóshev patriotlıq ruwxtaǵı pyesalar jazdı, olardan eń áhmiyetlisi kolxozshılar turmısı haqqındaǵı «Kim qalay isledi?» komediyası boldı. Urıs jıllarındaǵı miynetleri ushın ol «1941-1945-jıllarǵı Ullı Watan urısındaǵı qaharmanlıq miyneti ushın» medalı menen sıylıqlandı[11].

Jantóshev, sonday-aq, awdarmashı retinde de tanılǵan. Ol Nikolay Ostrovskiydiń «Polat qalay shınıqtı?» romanın, Mixail Lermontov hám Hans Christian Andersendiń shıǵarmaların qırǵız tiline awdarǵan. 1968-jılı oǵan «Qırǵız SSR xalıq jazıwshısı» ataǵı berildi[11].

Estelik

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]

Qasımali Jantóshevtiń húrmetine Qırǵızstannıń birneshe mektepleri, kitapxanaları, Bishkek qalasındaǵı kóshe hám Íssıkól wálayatındǵı aymaqlıq drama teatrı onıń atı menen ataladı[12]. 2014-jılı onıń 110 jıllıǵı Qırǵızstan Milliy kitapxanasında keń túrde belgilenip ótildi[10].

Sıylıqları

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  • «Húrmet belgisi» ordeni (eki márte);
  • «Miynet qaharmanlıǵı ushın» medalı;
  • Qırǵız SSR xalıq jazıwshısı;
  • Qırǵız SSRında xızmet kórsetken kórkem óner ǵayratkeri.

Derekler

[redaktorlaw | derekti redaktorlaw]
  1. ↑ «Kasymaly Dzhantoshev. Golden Fund of the Kyrgyz National Culture» (ru). limon.kg (2015-jıl 24-sentyabr). 2022-jıl 18-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 13-aprel.
  2. ↑ Toleev, J. «DZHANTOSHEV, Kasymali» (ru). Fundamental Digital Library of Russian Literature and Folklore. 2022-jıl 18-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 13-aprel.
  3. ↑ «Kasymaly Zhantoshev» (ky). Archival Agency of the Kyrgyz Republic. 2021-jıl 16-iyun sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 13-aprel.
  4. ↑ Jyrgalbekova, S. «Zhantoshev Kasymaly (1904–1968)» (ky). tyup.net (2016-jıl 23-mart). 2021-jıl 20-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 13-aprel.
  5. ↑ Jyrgalbekova, S. «Kasymaly Zhantoshov» (ky). tyup.net (2019-jıl 8-mart). 2022-jıl 7-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 13-aprel.
  6. ↑ «Kasymaly Dzhantoshev. Golden Fund of the Kyrgyz National Culture» (ru). limon.kg (2015-jıl 24-sentyabr). 2022-jıl 18-aprel sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 13-aprel.
  7. ↑ «DZHANTOSHEV KASYMALY» (ru). pisatelikg.narod.ru. 2021-jıl 29-iyul sánesinde túp nusqadan arxivlendi. Qaraldı: 2022-jıl 13-aprel.
  8. 1 2 «Kasymaly Zhantoshev». Archival Agency of the Kyrgyz Republic.
  9. 1 2 «Kasymaly Zhantoshov». tyup.net.
  10. 1 2 «On the anniversary of the writer Dzhantoshev, his five-volume edition was published». Vecherniy Bishkek (2014-jıl 11-noyabr).
  11. 1 2 «DZHANTOSHEV KASYMALY». pisatelikg.narod.ru.
  12. ↑ «Kasymaly Dzhantoshev. Golden Fund of the Kyrgyz National Culture». limon.kg (2015-jıl 24-sentyabr).
«https://kaa.wikipedia.org/w/index.php?title=Qasımali_Jantóshev&oldid=212045» saytınan alınǵan