Qayǵı-muń

Qayǵı-muń (latınsha angustia «azap shegiw» sózinen kelip shıqqan) — «fizikalıq yamasa psixikalıq azap shegiwden kelip shıqqan eń kúshli baxıtsızlıq.»^[1] Qayǵı-muń sezimi ádette sol adam ushın tereń mániske iye tragediya yamasa waqıyadan keyin payda boladı. Qayǵı-muńdı fizikalıq yamasa psixikalıq jaqtan (kóbinese emocionallıq qayǵı-hásiret dep ataladı) seziwge boladı.

Qayǵı-muń filosofiyada da qollanılatuǵın termin bolıp, kóbinese uwayımnıń sinonimi retinde qollanıladı. Ol ekzistencialistlik filosofiyanıń eń áhmiyetli qásiyeti bolıp tabıladı, onda qayǵı-muń kóbinese absolyut nárseler joq bolǵan dúnyadaǵı tolıq erkin barlıqtıń tájiriybesi (ekzistenciallıq úmitsizlik) retinde túsiniledi. Syoren Kerkegordıń teologiyasında ol sheksiz erkinligine qarsı turaqlı ruwxıy qorqınısh jaǵdayında bolǵan, tolıq erk ıqtıyarına iye bolǵan barlıqtı bildiredi.

Psixikalıq densawlıq

Qayǵı-muń qorqınısh, dárt, mazasızlıq hám hawlıǵıwdan quralǵan. Bul stressorlar úlken muǵdardaǵı dissonanstı payda etedi, bul keyin psixikalıq densawlıq máselelerine alıp keliwi múmkin. Qayǵı-muń sózbe-sóz qabıllanǵanda fizikalıq waqıya retinde anıqlanıwı múmkin bolsa da, ol birewdiń psixikasınıń waqıyası retinde de keńeytiliwi múmkin. Jas studenttiń ómir súriw usılındaǵı áhmiyetli ózgeristiń azabı (yaǵnıy olardıń jańa juwapkershilikleri, óz betinshe bolıwı, bir neshe múddetler hám t.b.) mazasızlıq hám depressiyaǵa ushıraǵan kolledj studentleriniń sanınıń aytarlıqtay artıwına úles qosqanı anıqlandı^[2].

Filosofiya

Kerkegor qayǵı-muńdı azap shegiw menen birdey dep qaraydı. Hárkim «haqıyqattı» tapqısı keledi, biraq haqıyqattı «ózlestiriw» ushın qayǵı-muń hám azap shegiw kerek. Kerkegor bunı 1847 hám 1850-jıllarda usılay aytqan.

Fridrix Nicshe sekulyarlastırıwdıń hár qanday morallıq absolyuttı jemiriliwinen jańa qayǵı-muń túriniń payda bolıwın kórdi, sonıń nátiyjesinde ol mısqıllap «Biziń zamanımızdıń artıqmashılıqları: hesh nárse haqıyqat emes, hámmesine ruqsat etilgen» dep ataǵan nárseni payda etti^[3].

Muzıka

Muzıka óz tıńlawshılarına emociyalardı payda etiwdiń ózgeshe usılına iye. Qayǵı-muńǵa tolı qosıq, simfoniya yamasa sonetti esitkende, adam notalarǵa sáykes keletuǵın óz ómirin hám tájiriybelerin oylay baslawı múmkin, sol arqalı sanadan tıs basılǵan esteliklerdi biziń ayqın sanamızǵa alıp keledi^[4].

Derekler

↑ "anguish". Cambridge Dictionary.
↑ WILSON, R. (2015, September 4). An Epidemic of Anguish. Chronicle of Higher Education, pp. A38–A42.
↑ Albert Camus, The Rebel (Vintage) p. 70 and p. 67
↑ Elliott, D. J. (2005). Musical Understanding, Musical Works, and Emotional Expression: Implications for education. Educational Philosophy & Theory, 37(1), 93–103.

[1] "anguish". Cambridge Dictionary.

[2] WILSON, R. (2015, September 4). An Epidemic of Anguish. Chronicle of Higher Education, pp. A38–A42.

[3] Albert Camus, The Rebel (Vintage) p. 70 and p. 67

[4] Elliott, D. J. (2005). Musical Understanding, Musical Works, and Emotional Expression: Implications for education. Educational Philosophy & Theory, 37(1), 93–103.

[1]

[2]

[3]

[4]